Tajemnice obrazów Jana Matejki

Także wydaje mi się, że patrząc na tę chronologię, widać jak Matejko dojrzewa, jak myśli o pewnych rzeczach i wydaje mi się, że też to jest efekt kolejnych lektur, bo jeśli mogę jeszcze to zdanie dodać, cechą Matejki jest znakomita znajomość historii i środowiska historyków. Przypomnę, że mamy wtedy do czynienia z tak zwaną szkołą krakowską historiografii, to znaczy ludźmi bardzo wybitnymi, takimi jak Walerian Kalinka, Józef Szuński, z którego wykładów Matejko słuchał wielokrotnie, Stanisław Smolka czy Michał Bobrzyński, ludzi, którzy uważają, iż

Mamy Artura Grottgera, który jednak te całe cykle powstańcze, Polonie i tak dalej, jemu zawdzięczamy. Mamy Józefa Brandta, którego ja bardzo lubię, zarówno ze względu na te kozackie, siedemnastowieczne wątki, jak też, zwracam uwagę, to jest autor bitwy pod Chocimiem. Kolejnej, więc tych wcześniej Norblin. Norblin, które też szkice są na ogół, ale jemu zawdzięczamy bardzo wiele, jeśli chodzi o realia historyczne. Czyli znowu pewien realizm, który w sytuacji bardzo niewielkich zasobów ikonograficznych odnoszących się do tej kultury staropolskiej, zwłaszcza kultury politycznej,

Cesarz chyba kupił, nie pamiętam, Rejtana. Pamięta pan Rejta? Rejtana chyba. Franciszek Józef. No więc znowu mamy tę Galicję. Musimy pamiętać o tej scenerii, w której są Austro-Węgry, jest dobry cesarz Franciszek i jest Kraków nie tak daleki od Wiednia. Część druga. Władca. Z hotelu poszedłem prosto do Mariackiego Kościoła na nabożeństwo. Po mszy zaś świętej idę do Rejmana w sukiennicach na kawę. Już w bramie kościoła dostrzegłem, że mi się jakiś Sucher Lawy przypatruje.

Chyba nie wskaże nic. Znaczy kontrowersyjne w sensie, ma pan na myśli konsekwencje historyczne tego, co jest przedstawione, czy kontrowersyjność samego przedstawienia? Mam na myśli pomysł Jana Matejki, który został wykreowany po to, żeby może jakiś element czarnego wizerunku przedstawić, albo kogoś wybielić niesłusznie zupełnie. No, oczywiście mamy te postaci takie niedobre, Mamy pewne symbole, pojawiają się zarzuty wobec postaw niektórych ludzi. Znowu w obrazie Rejtan mamy tych wielkich, którzy przyczyniają się do upadku Rzeczypospolitej. Adam Poniński, Stanisław Szczęsny-Potocki czy Franciszek Ksawery-Branicki to są osoby obecne na tym obrazie i które się nie przejmują Rejtanem.

Teraz porozmawiamy o innym motywie z dzieła Jana Matejki. Tym motywem jest zdrajca. W poprzedniej części pytałem pana profesora o kontrowersyjnego władca. Tutaj już będzie w tej części bardzo kontrowersyjnie. Kontrowersję Matejko wzbudzał za życia. Przed chwilą wysłuchaliśmy historii związanej z Rejtanem. To dzieło budziło w Krakowie ogromne emocje. To jest bardzo ciekawe, że wnuki i prawnuki tych osób na tym dziele zilustrowanych planowały nawet odkupienie Rejtana, schowanie, a nawet zniszczenie, bo było im zupełnie niezręcznie, że ich przodkowie są przedstawiani w takiej, a nie innej roli. Ostatecznie Rejtana zakupił, tak jak mówiliśmy wcześniej, cesarz Franciszek Józef i chyba dzięki temu miłości wypanującemu cesarzowi tego Rejtana możemy dzisiaj podziwiać.