Co to znaczy Ukraina?

Chociaż, dopowiedzmy jeszcze jedno, w kilkanaście lat, no dwadzieścia kilka lat po 78 roku dochodzi do dramatycznej, bo bratobójczej, bitwy pod Orszą, w której uderzają z Rusini na Rusinów. Po stronie wojsk, wojskami Rzeczpospolitej dowodzi prawosławny Rusin Konstanty Ostrogski, który broni obrzeży Wielkiego Księstwa Litewskiego przed, skutecznie przed agresją ruskich i prawosławnych bojarów uderzających z poruczenia Moskwy. I jeśli przywołujemy daty, to bitwę pod Orszem postawił obok wzięcie Nowogrodu Wielkiego jako przykład splotu pretensji z jednej strony, a podziału w obrębie świata ruskiego z drugiej. Są tacy historycy, myślę, że do takich historyków mógłbym zaliczyć profesora Andrzeja Nowaka, który w swoich dziejach Polski wielotomowych, ostatnio ukazał się tom piąty, wskazuje na, czy próbuje dotrzeć do takich głębszych, historiozoficznych też w jakimś sensie fundamentów państwa polskiego, państwa litewsko-polsko-litewsko-ruskiego i wskazuje na to, że takim fundamentem aksjologicznym tego państwa była wolność.

Ja się z nim zgodzę z dwoma zastrzeżeniami, żeby nie uderzyć w tony za nadto propagandowe. Po pierwsze ta wolność, która w sposób oczywisty wchodzi do krwiobiegu, niektórzy lubią określenie DNA polityczne, ale może prościej mówić po prostu o pewnym zbiorze tradycji i praktyk. Ta wolność, która się zakorzenia w elitach szlacheckich Rzeczpospolitej Wielonarodu, Rzeczpospolitej Polsko-Litewsko-Ruskiej. Tak, oczywiście ona jest jakąś tam składową, którą się jak to zwykle bywa w kulturze, w niesłychanie okrężny i długotrwały sposób, ale dziedziczy. To nie jest tak, że kniaź Ostrokski czytał Arystotelesa, choć jego syn może już tak w kolegium jezuickim. Natomiast to była kwestia codziennej praktyki politycznej pokazującej wolność na poziomie sejmików, wolność na poziomie frakcji politycznych stojących u dworu Rzeczpospolitej, wolność ze wszystkimi zagrożeniami i nadużyciami, ale też wolność praktykowaną przez 300 lat.