Mentionsy Mentionsy
POP Science
POP Science

Czym naprawdę była Katastrofa Tunguska? - POP Science #112

27.01.2026 ·1 godz 58 min

Katastrofa Tunguska, czyli dziwna eksplozja z 1908 roku o sile jak się szacuje nawet 50 megaton, która zniszczyła 2000 km² tajgi, pozostawiając w epicentrum stojące, okorowane drzewa zamiast krateru. Co tam się naprawdę wydarzyło? Czy mamy solidne dowody, które mogłyby wskazywać na coś bardziej naturalnego niż zjawisko paranormalne? O tym w dzisiejszym POP Science! Zapraszamy!

Hej, hej POP Science maniaku lub POP Science maniaczko! Jeśli nie chcesz przegapić kolejnych odcinków, to koniecznie zajrzyj na naszą stronę astrofaza.pl i zapisz się na darmowy newsletter. Dwa razy w tygodniu otrzymasz podsumowanie tego, co robimy w ramach Astrofazy, a warto, bo dzieje się naprawdę dużo. A teraz już zapraszam na odcinek. Katastrofa Tunguska, no to można powiedzieć temat, który był wałkowany w wielu różnych miejscach. Do dzisiaj tak naprawdę na 100% nie wiemy, co tam się wydarzyło. Są pewne hipotezy, tudzież teorie nawet całe, które dosyć dobrze opisują, co mogło się tam wydarzyć, ale my do dzisiaj nie wiemy, co tam się stało. Czy była to kometa? Planetoida, jakiś meteoryt, czy był to plazmoid, czy był to Nikola Tesla, który testował swoją śmiercionośną broń, bo i takie się pojawiały różnego rodzaju hipotezy.

Mogła to być też czarna dziura. Mogła być to czarna dziura. Wszystko mogło być, na pewne rozwiązania wskazuje mniej dowodów, na pewne wskazuje dużo więcej dowodów, ale wyobraź to sobie, 2000 km2 drzew powalone. I to w miejscu, gdzie tak naprawdę Gdyby nie lokalni mieszkańcy, takie można powiedzieć plemiona koczownicze, do dzisiaj byśmy się nie dowiedzieli nawet prawdopodobnie, że coś takiego miało miejsce, nie? I takich miejsc na Ziemi też mogło być więcej. Dziś oczywiście jest dużo łatwiej namierzyć upadające bolidy, asteroidy, komety, ale wtedy nie było to takie proste. No i właśnie dzisiaj porozmawiamy sobie o tej niesamowitej historii, o Katastrofie Tunguskiej, o tej, co tam się wydarzyło, co wiemy, że się wydarzyło, no i pewnie też pospekulujemy

No to mamy tak naprawdę, zobacz, sto kilometrów na dwadzieścia kilometrów taki obszar powalonych drzew. To jak z Płocka do Warszawy taki pas po prostu jeszcze dwudziestokilometrowy. Co prawda to był taki motyli kształt, aczkolwiek no jest to olbrzymia połać. No nawet ta bomba hiroshima, która wybuchła nad miastem, nie dokonała przecież aż takich zniszczeń na takim obszarze. Dokładnie. I to co jest istotne, to ta wschodnio syberyjska tajga, tam jest ta podkamienna Tunguska, jest ta rzeka, która przepływa, stąd też to zdarzenie nazywa się Tunguska Event, czy zdarzenie tunguskie, czy dzisiaj używa się meteoryt tunguski, chociaż tak naprawdę to co znaleziono,

Mam sporo relacji, mam w zasadzie dwie książki, chyba z trzech, które u nas się pojawiły. I w których te zjawiska się, jakby to zjawisko tunguskie jest analizowane. Od czasów Gassendiego, to jest przełom XVI-XVII wieku, już Gassendi był jakby pierwszym, on był świadkiem spadku meteorytu, chociaż nie wierzono mu za bardzo, ale on jakby jako pierwszy zobaczył, że coś spadło z nieba i znalazł ten kawałek. Warto też powiedzieć, że nawet oficjalnie nauka uważała to za śmieszne, żeby kamienie spadały z nieba. Tak, tak, tak. Była oficjalna nauka, nazywała go dyletantem.

Musieli czekać... Przepraszam, z etny. Lubią sobie w wulkany eksplorować. Weszli w wulkan, on eksplodował i nie wyszli. Siedzą tam do dziś. Wracając do Tunguski. Mój drogi, a propos, mówiłeś o tych właśnie dźwiękach, bo to też się pojawiało i teraz zauważ, że na rzecz tego, że to był upadek właśnie jakiegoś obiektu kosmicznego, W postaci na przykład właśnie komety, jakiegoś fragmentu komety tak naprawdę, też właśnie ten akustyczny ślad nam wspiera jakby tę hipotezę. Dlaczego? Dlatego, że Czelabińsk, który też w 2013 roku miał miejsce... Tam już mieliśmy w tym momencie dużo lepsze i dużo bardziej zaawansowane sejsmografy, które cały świat tak naprawdę w każdym momencie badają i faktycznie zarejestrowano ten pierwszy wybuch alfa, potem te kolejne wybuchy i to bardzo precyzyjnie wręcz pokrywało się z tymi doniesieniami, które tam właśnie przez ludzi były odnotowywane i zostały zanotowane przez Kulika i jego zespół.

No właśnie, no właśnie. Przechodzimy teraz do czego? Może spopujmy z czymś w międzyczasie? Możemy tak, możemy spopować. Bo zaraz przejdziemy do tych fantastycznych różnych rozwiązań. Też przejdziemy, tak, też przejdziemy. Natomiast jeśli chodzi o POP, to jazoczne oczywiście od Lema. Bo to musi tu powstać. Musi. Muszą się pojawić astronauci. Pierwsza powieść mistrza astronauci. Ona się w dwóch tomach ukazała wcześniej. No i jest to o wyprawie na Wenus. No i jak się ma to wszystko ze zdarzeniem tunguskim? Otóż u Lema Katastrofa Tunguska to był pojazd Wenusian, który rozbił się nad syberyjską tajgą.

I tak działa nauka, więc aplikując ten model, no właśnie, zaczęto W większości przypadków wychodziło na to, że musi to być obiekt kometarny, co nie znaczy, że nie odnajdą na przykład za jakiś czas tam faktycznie żelaznego meteorytu i wtedy będziemy się zastanawiać, gdzie są jakby wady naszego modelu, że wskazywały bardziej na lodowy obiekt, a nie żelazny. Tutaj mówi się albo ten meteoroid taki porowaty, kamienny, albo kometarny. Skład chemiczny, tamten nikiel, kobalt, żelazo, które znaleziono w troszeczkę podwyższonej zawartości w obszarze tunguskim. Te zjawiska świetlne, które sugerują, że bardzo dużo pyłu się

Tylko ktoś mówi, no dobrze, ale ona przeleciała przez Ziemię, więc na antypodach powinna być taka Tunguska 2. Może jest? Może jest pod dnem oceanu, nie? Ale oceany to niezbadane. Ale ocean, jakby tam była dziura, to by przeleciał i wytrysnął. Ale by było, nie? No, mogłoby tak być. Dobrze, czarna dziura jest trochę niedorzeczna, chociaż kto wie. Wiesz, trochę jest. Natomiast, znaczy przede wszystkim znaleźliby ten krater, nie? Prawda? Bo nie było go. Natomiast była też dosyć ciekawa taka hipoteza alternatywna. Plazmoid, czyli taki oderwany fragment plazmy ze Słońca, czasami tak jest, że to pole magnetyczne w taki sposób się tam zawinie, Że odetnie taki fragment materii, taki plazmoid po prostu, te protony sobie lecą rozpędzone i potem mogą zostać złapane w warkocz magnetyczny naszej planety.

Jest mała szansa, że to niesie jakąś energię ze sobą, ale te miejsca uderzenia tej energii są tak od siebie oddalone i tak na tym centymetrze sześciennym nawet niewielkie, że nawet jakby to rymsnęło, to raczej jest mała szansa, że to mogłoby być rozwiązanie. Ale tutaj może cię zaskoczę, a na pewno Uśmiechną się ci, którzy nie przyjmują prostych rozwiązań i tajemnice węszą wszędzie. Pojawiło się też klasyczne rozwiązanie tej zagadki katastrofy tunguskiej. Takie chyba najbardziej często wywlekane, żeby wyjaśnić zjawiska UFO. Gaz bagienny. Tak, eksplozja gazu ziemnego, metanu. Ależ to by musiał być niezły bąbel gazu ziemnego, żeby 80 milionów drzew powalić. Wiesz, ale powiem ci, że rzeczywiście to uzasadnieniem tego jest fakt, że tam są tereny takie torfowe, bagniste i tam te złoża metanu

Też tak może być, dlatego trzeba sprawdzać jakie tam zostały. Ty, to może o to chodziło właśnie w stronę słońca. Może oni tam właśnie tą grochówę wieźli. Wieźli grochówę i słońcu. O, to jest interpretacja znakomita tego filmu. Spopuję teraz, skoro już mamy dobry, rubaszny humor, to spopuję. Gdzie się pojawiała jeszcze Katastrofa Tunguska per se? I persaldo w grze, mój drogi, Assassin's Creed 2. To jest taka seria gier, gdzie, nie wiem czy kojarzysz, wykorzystują tę koncepcję pamięci genetycznej, tak? Że niby tam w naszym DNA są zapisane wspomnienia naszych przodków, no bo oczywiście to jest taka pseudonauka, ale bardzo wdzięczna właśnie do tego, co w serii Assassin's Creed zrobili, bo otóż wymyślono takie urządzenia zwane Animusem, do którego jak się tam położysz, to w takiej ala wirtualnej rzeczywistości możesz

Ludzi, którzy żyli tutaj na Ziemi, byli bardzo zaawansowani, no ale tam właśnie przez swoje eksperymenty, chyba czy tam coś ze Słońce było, już nie pamiętam, Nadszedł ich kres, więc jakby pokłosiem tego jest właśnie ten mit o Atlantach, ale zostały ich artefakty. Artefakty, które potem były używane przez, wiesz, królów różnych, papieży i tak dalej, jako te potężne jakieś tam niby od Boga dane, powiedzmy, artefakty, a tak naprawdę to była zaawansowana technologia. No i o te artefakty właśnie szło. I w dwójce Ten wybuch właśnie w Tungusce miał być efektem tego, że zdetonowano tam, mój drogi, zaraz sobie wypisałem, gdzie to było. Assassin's Creed 2 jest.

Rozdwojenie się tej normalnej, jakby normalnego świata i tego opisanego tutaj, właśnie związane było z Katastrofą Tunguską. Gdzie katastrofa tunguska jakby wyzwoliła te źródła zimna zwane luty, tak? One się nazywają luty i one się rozprzestrzeniają i jakby powodują, że klimat zmienia się Na taką kolejną epokę lodowcową. Niemniej w tej książce jest dużo, znaczy język jest bardzo fajny pod kątem takiego podejścia, tak, się wzięło, się zrobiło, on zawsze takie dziwne formy językowe stosuje.

Nie tylko w tej książce, w innych też. To co mi się podobało w tej książce to pomysł taki, który chyba każde dziecko ma, które się troszeczkę tam techniką zajmuje i ma rozwiniętą wyobraźnię, czyli odwrotność żarówki. Żarówka jest źródłem, czy świeca jest źródłem światła, a on wymyślił źródło ćmiatła. Ćmiatło, które jakby jest źródłem ciemności. To mi się bardzo podobało w tej książce. Także tutaj jest. Też się pojawia Tunguska w dwóch odcinkach z tego, co sobie tam przypomniałem, szukając danych o Tunguskiej w dwóch odcinkach z archiwum X. Tam rozchodziło się o to, że tam jakieś wirusy się pojawiły.

W 81. odcinku był właśnie taki odcinek, który traktował o tym, że tam się okazało, że na miejscu byli rosyjscy jacyś tam specnazowcy itd., bo pilnowali tam Ludzi, na których były prowadzone eksperymenty, bo właśnie w tym meteorycie jakieś mikroby, wirusy tam niby z kosmosu przyleciały i testowano jaki będzie wpływ na ludzi tychże mikrobów. Także taki pamiętam, a drugiego nie pamiętam. Już ci powiem zaraz, bo gdzieś tu mam wypisany odcinek pt. Tunguska i Terma. Nie wiem, które to były odcinki, ale one tam nawiązują do tego. No to Tunguska to był ten, o którym mówię, a Terma to niejako inaczej. Terma też związany właśnie z tym, że tam w tym rejonie ten spadek spowodował, że tam się jakby jakieś drobnoustroje czy coś takiego się pojawiło, czy przyleciało.

No to właśnie to był ten, nie? No, mniejsza oto. W każdym razie w archiwum X też było. Było w archiwum X. Tunguska się... Jest... Tylko ja nie mam płyty. Wziąłem za to dwie inne, nowe płyty, które za chwilkę wam w kolejnym, jakby tym popowym, niezwiązane może tematycznie za bardzo, ale wam polecę, bo są świetne, bo ja po prostu jak... Koncik muzyki. Natomiast przejdźmy do tej hipotezy, którą jako jedną z tych niedorzecznych można przedstawić, a mianowicie to, że... Pan Oliver Nicholson? Nie, Nikola Tesla. No to pan Oliver Nicholson wymyślił. Bo właśnie, bo teraz żebyście mieli świadomość, bo to jest w ogóle niesamowite.

Załóżmy taką grupę. I zrobimy do rekordu Guinnessa najwięcej tańczących taniec deszczu meteorytowego ludzi naraz. W rajtuzach. Ja sobie nie wyobrażam inaczej. To przejdźmy może do tego, co się faktycznie prawdopodobnie wydarzyło i jaka jest taka najbardziej solidna hipoteza, najbardziej solidny model tego, co się faktycznie wydarzyło nad Tunguską. No, najbardziej pasuje ten obiekt kometarny. Coś, co mogło odparować, tak? Dlatego nie mamy śladów już na Ziemi i to może się wydawać taką prostą wymówką.

Nawet ty masz odłamek Czelawińska. Natomiast też o skali tego niech świadczy fakt, że ten Czelabiński, tak jak mówiłem, on ma kilkanaście metrów średnicy, natomiast Tunguski Obiekt. Czy to byłaby kometa? Jeżeli kometa, to znacznie więcej, około 80 metrów. Jeżeli byłby to kamienny, taki porowaty asteroid, no to miałby około 50 metrów średnicy. Podam tylko, że obiekt, który spadł i zrobił dziurę o średnicy ponad kilometra, zwaną jako krater Baringera w Arizonie, w Stanach Zjednoczonych.

Jest tak jasny jak, no może nie aż tak jak to podłoże, na którym ten leży, ale jest jak taki jasny granit. No ładne to jest. Taki duży, słuchaj, jakby taki duży, kamienny meteoryt, tak sobie pomyślałem, to można by z niego nagrobek zrobić. Słuchaj, no popując, no to przecież chyba Conan miał miecz wykonany z meteorytu przecież, nie? No chyba tak, tak, noż, to był ten, to był... Także wyobrażam sobie nagrobek z tego, nie? Słuchaj, katastrofa Tunguska nie była jedyna, jak się okazuje, bo mamy dowody na to, że i inne tego typu wydarzenia się działy, więc albo Tesla na przestrzeni wieków żył i rzucał swoim promieniem śmierci, albo jednak są to obiekty kosmicznego pochodzenia i na przykład w 1930 roku

Coś podobnego, tylko około 10-20 razy słabsze, miało miejsce w Brazylii i też właśnie tam taka brazylijska Tunguska była, że tak powiem, mój drogi, zaprezentowana. Zresztą też ten Czelabińsk, to też możemy tutaj uznać za dość podobne wydarzenie. Ono jest, tak jak powiedziałeś, najbardziej udokumentowane i co ciekawe, bardzo mocno pokrywa się też z tymi danymi, które mamy na temat Tunguski. Nawet jeżeli weźmiemy sobie te nieprecyzyjne dane sejsmograficzne z tamtych czasów i porównamy z tym, co wydarzyło się przy meteożycie tunguskim, no to widzimy pewne składowe, które się nakładają na siebie. Widzimy dokładnie takie samo zachowanie, więc to też bardzo mocno wspiera tę hipotezę o tym, że to właśnie kometa była odpowiedzialna za to, co się w Tungusce gdzieś tam wydarzyło.

Tutaj eksplozja była około 5 razy słabsza niż Czelabińska, więc zupełnie też niewspółmierne z tym, co się wydarzyło w Tungusce. Ale ciekawostką jest to, że w odległości 130 kilometrów było słychać ten huk eksplozji i znaleziono tylko jeden gram meteorytu. A wiemy, że to meteoryt spadł. Więc zobacz, jeżeli ostał się jeden gram, no wiadomo, że gdzieś tam może się czalić, ale po prostu nie znaleziono tego, no to równie dobrze też pokazuje, jak ciężko jest znaleźć na przestrzeni 2000 km2, a przypominam, że to jest ten obszar, gdzie fala uderzeniowa dotarła, bo przecież te fragmenty mogły polecieć jeszcze dalej. Żeby znaleźć na tak olbrzymim terenie cokolwiek.

Pokazano wszystkie 20 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.