Mentionsy Mentionsy
POP Science
POP Science

Czym naprawdę była Katastrofa Tunguska? - POP Science #112

27.01.2026 ·1 godz 58 min

Katastrofa Tunguska, czyli dziwna eksplozja z 1908 roku o sile jak się szacuje nawet 50 megaton, która zniszczyła 2000 km² tajgi, pozostawiając w epicentrum stojące, okorowane drzewa zamiast krateru. Co tam się naprawdę wydarzyło? Czy mamy solidne dowody, które mogłyby wskazywać na coś bardziej naturalnego niż zjawisko paranormalne? O tym w dzisiejszym POP Science! Zapraszamy!

No wiadomo, że nasze wspomnienia Nie są już takie barwne, znaczy barwne to nie są zawsze, ale nie są takie zgodne z rzeczywistością po jakimś tam upływie czasu. No i po prostu wspomnienia na figle potrafią płatać. Natomiast to też tutaj warto wiedzieć, że cała sprawa wydarzyła się w 1908 roku. Dopiero przecież kawał czasu później te pierwsze wyprawy Leonida Kulika, które tam pojechały, żeby szukać tak naprawdę pozostałości po tym, POP Science 112.

Pojechał właśnie tam, zrobił taką własną ekspedycję, ostatecznie nie udało im się dotrzeć do samego tam miejsca, gdzie to się wydarzyło, dlatego że te tereny były tak po prostu podmokłe, oni nie byli w stanie się tam przedostać ostatecznie, musieli zawrócić i ta ekspedycja nie doszła do skutku w 100%, co też pokazuje, że zobacz, to było dekady wcześniej, No oczywiście dużo lepiej, na pewno przyszykowana też ekspedycja z wieloma różnymi specjalistami, właśnie Kulik tam ściągnął różnego rodzaju geologów, różnego rodzaju ekspertów, tragarzy tak zwanych, prawda, czyli ludzi, którzy dostarczą na miejsce to wszystko. No i zresztą no nie była to oczywiście jedna tylko tam ekspedycja, tylko cyklicznie się tam wracało w to miejsce, bo też zobacz, to jest ciekawe, te wszystkie niesamowite jakby

Rozwiązania tej zagadki pojawiły się dość późno. To były lata 60., 70., kiedy właśnie zastanawiano się, czy to nie były jakieś statki obcych, czy to nie były jakieś wybuchy jądrowe i tak dalej. Wcześniej Kulik, który jakby jako pierwszy zainteresował się w ogóle w takiej skali tym wydarzeniem, jasno mówił, że według niego był to upadek planetoidy, że po prostu właśnie jakiś obiekt kosmiczny wszedł w ziemską atmosferę, Rozpadł się, wybuchł i po prostu jego fragmenty upadły na ziemię i on był przekonany, że był to jakiś meteoryt żelazny. I szukał bardzo mocno, właśnie skupiał się na znalezieniu dowodów. Tak, bo tutaj Kulig był przede wszystkim, żeby, bo zaraz też do tych relacji, żeby pokazać, jakie to zjawisko wyglądało dla tych, którzy byli świadkami naocznymi.

I po analizie okazało się, że to jest stop żelaza, dziwny stop żelaza z niklem, takiego jakiego na Ziemi wówczas nie znano. Później czeski naukowiec, to było jeszcze tam 20 ponad lat później, Chladni jakby wysunął tą hipotezę i to Chladni jest uważany za tego, który jakby przypieczętował ten fakt, że jednak te kamienie z nieba spadają na Ziemię. Także Kulik, on już w to wierzył. On się zajmował tymi minerałami, które docierają z kosmosu. Nawet nie tyle, że wierzył, wiedział, no bo to już była oficjalna nauka. Tak, to już była oficjalna nauka, on to wiedział i on jakby jako pierwszy w 1921 roku, tutaj warto podkreślić 17 czerwca i tutaj za chwilkę 1908 roku to jest zjawisko.

Układu Słonecznego i tak dalej i tak dalej. Tutaj pan Kulik. Tak, to jest pan Kulik. A tam są zdjęcia też, co mnie to przerażało. Chyba w tej książeczce znalazłem Kulik i zdjęcie jego pleców. Które są obsiedziane komarami. Po prostu tam ja się zastanawiam, bo ja jak... Nie uprzedzajmy faktów, bo to jest bardzo fajny element, to sobie, a ja już znalazłem to zdjęcie, to później o tym opowiemy. W każdym razie najbliższą miejscowością, najbliższym takim przystankiem, już nie wspominając tych evenków, to najbliższą... Evenkowie, bo w sumie to nie padło jeszcze, to są te ludy koczownicze. Tak, tak. 80 kilometrów na południe od miejsca, gdzie to zdarzenie miało miejsce.

Zapytaliśmy, co tam się wydarzyło. No bo to, no mówię, Kulik natrafił na to w dość ciekawy sposób, bo opis tego wydarzenia znalazł na kartce z kalendarza takiego oddzieranego, jak kiedyś tam się w domach trzymało. No i z tyłu tam były jakieś różne ciekawostki, a to jakiś dowcip, a to prawda właśnie Historie niestworzone, no i między innymi też był taki fabularyzowany trochę opis tejże sytuacji, właśnie na podstawie jakichś takich doniesień. Dosłownie jak taka wiejska legenda gdzieś tam to się przetaczało. Co go zaciekawiło, on potem te właśnie na podstawie tak naprawdę tej kartki rozpoczął badania, które zaowocowały tymi wyprawami. Natomiast okazało się, że właśnie jak zaczęto zbierać te wszystkie świadectwa, no to część z nich to były ewidentne morskie opowieści.

Musieli czekać... Przepraszam, z etny. Lubią sobie w wulkany eksplorować. Weszli w wulkan, on eksplodował i nie wyszli. Siedzą tam do dziś. Wracając do Tunguski. Mój drogi, a propos, mówiłeś o tych właśnie dźwiękach, bo to też się pojawiało i teraz zauważ, że na rzecz tego, że to był upadek właśnie jakiegoś obiektu kosmicznego, W postaci na przykład właśnie komety, jakiegoś fragmentu komety tak naprawdę, też właśnie ten akustyczny ślad nam wspiera jakby tę hipotezę. Dlaczego? Dlatego, że Czelabińsk, który też w 2013 roku miał miejsce... Tam już mieliśmy w tym momencie dużo lepsze i dużo bardziej zaawansowane sejsmografy, które cały świat tak naprawdę w każdym momencie badają i faktycznie zarejestrowano ten pierwszy wybuch alfa, potem te kolejne wybuchy i to bardzo precyzyjnie wręcz pokrywało się z tymi doniesieniami, które tam właśnie przez ludzi były odnotowywane i zostały zanotowane przez Kulika i jego zespół.

Więc to jest dosyć mocny dowód na to, że faktycznie mamy tutaj do czynienia z jakimś obiektem raczej kometarnym niż na przykład z testami jądrowymi, jak to potem się w latach 50., 60. zwykło. Właściwie bardziej w 60. gdzieś tam te hipotezy ciekawe zaczęły się pojawiać, ale to właśnie się zaczęły pojawiać przy okazji powstania książek na ten temat, które w sensacyjny sposób chciały tę historię na nowo opowiedzieć. To, co Leonid Kulik starał się zastać, myślał, że zastanie, to duży krater w epicentrum wybuchu. On właśnie zatrudnił owych miejscowych

Nie wiem, czy to w tej książce, czy później gdzieś znalazłem, żeby wrócić do meritum, bo słów padło milion, a jeszcze nie to meritum. Zobaczyłem mapę rozkładu powalonych drzew w tajdze. One były powalone promieniście od epicentrum, dlatego wskazywały, tak jak meteory radiantu wskazują radiant, Meteory danego strumienia czy roju wskazują swoimi kreskami ten punkt, z którego rzekomo wylatują. Tak samo tutaj drzewa wskazywały epicentrum i mapa tego obszaru, którą Kulig wyrysował i wyznaczył, położona na plan Londynu. I kurczę, Londyn z przedmieściami mieścił się w tym obszarze.

Ja wtedy sobie uzmysłowiłem, że gdyby to zjawisko dokładnie nad jakimkolwiek dużym miastem miało miejsce, to to miasto przestałoby istnieć. Po prostu przestałoby istnieć. I już dochodzimy do tego, co Kulik zobaczył. W tym epicentrum. Zobaczył coś, co określono, określił on i potem powtarzano jako słupy telegraficzne, bo były to drzewa, nie powalone, tylko stały, ale były gołe, obrane z kory, z gałęzi, takie gołe słupy. To jest niewiarygodne, niesamowite. No i to było... poczekaj, żeby od razu zagadkę rozwiązać.

I komary. W 2021 roku Kulik dowiedział się o zdarzeniu, żeby nie było. On pracował wtedy już w Radzieckiej Akademii Nauk, a ekspedycja w 1927 roku była. W punkcie zero, tak jak jest, drzewa stały prosto i to było tym największym zaskoczeniem. Oczywiście, on pobrał próbki. Wtedy już była wiedza na temat radiacji, na temat radioaktywności, więc te próbki także pod tym kątem zaczęto badać po powrocie.

Z tego, że po prostu bomby tam eksplodowały, że ZSRR, bo już wtedy ZSRR, przeprowadzało tam po prostu te testy. Natomiast wcześniej to jakby nie było nawet pomysłu takiego i absolutnie w tych pierwszych ekspedycjach nie wykazano żadnego tam promieniowania innego niż klasyczne, takie jak być powinno. A jednak to bardziej zbliżone jest do tego momentu zero niż to, co się działo później. Nie znaleziono niczego niezwykłego. To inna rzecz. Kulik, żeby też była jasność. Po tej pierwszej wyprawie on zorganizował kilka następnych. Jeszcze przed II wojną światową zorganizował też, co było bardzo ważne, bo on znalazł w czasie kolejnej wyprawy takie wgłębienia, okrągłe torfowiska.

Ale dopiero później też stwierdzono istnienie tych kulek, tych małych takich chondrul, które tam gdzieś wszędzie były rozrzucone. Tutaj są zdjęcia, ale to dopiero jakby późniejsze wyprawy. Kulik, to co też ważne i to cały czas na szczęście jest przechowywane. Kulik Zorganizował wyprawę lotniczą i tam koło 1500 zdjęć całego obszaru wykonano. Zobacz, to też było niesamowite. Dzisiaj, gdyby ktoś chciał zorganizować wyprawę, to oczywiście tam cały czas leżą te drzewa, ale tajga odrosła. To miejsce jest normalnie zarośnięte, tylko że jest bardziej niedostępne, bo są też te stare pnie drzew, których nikt nie uprzątnął.

Natomiast Kulik to kazał sfotografować, potem wszystkie negatywy niestety zostały zniszczone, bo okazało się, że są zbyt łatwopalne i wprowadzono przepisy gdzieś tam w latach 70. i pozostały tylko odbitki, które są cały czas dostępne zdaje się w Tomsku, są cały czas do wglądu, jeżeli ktoś by chciał je zobaczyć. No i w kolejnych latach wykonywano liczne analizy chemiczne tych obszarów. Znajdowano różne dziwne rzeczy. Między innymi jakiś głaz w miejscu znażenia John Anfigonow znalazł, który nazwano kamieniem Johna, że niby jest to pozostałość, ale ma on pochodzenie hydrotermalne, ma on pochodzenie typowo ziemskie.

To niestety nie było to łatwe, bo rozpoczęła się zimna wojna i dostęp do tamtego terenu nie był taki oczywisty. To prawda, ale poczekaj, bo jeszcze skończmy temat kulika, bo tutaj warto jeszcze wspomnieć o jednej rzeczy. Po pierwsze komary, bo obiecaliśmy. Nie powiedzieliśmy. A po drugie, w tym 1928 roku, podczas tej ekspedycji, to właśnie wtedy, kiedy te zdjęcia robiono i tak dalej, o których mówisz, to ciekawostka jest taka, że w latach 50. większość tego materiału została zniszczona. To jest jedna taka ciekawostka. No i to oczywiście też w późniejszym czasie napędziło różnego rodzaju teorie spiskowe, że jakby usunięto to, bo Były na nich rzeczy, które nie mogły ujrzeć światła dziennego, tylko problem jest taki, że wcześniej ujrzały światło dzienne i nie było z tym problemu, po prostu zostały zniszczone.

Natomiast potem w 1930 roku była wyprawa, gdzie właśnie do tych oczek wodnych się Kulig wybrał, czyli to miejsce, gdzie podejrzewał, że tam znajdą w końcu fragmenty tego meteorytu, który w Ziemię przedzwonił. No i osuszono. Tam ręczne pompy były używane, to jest po prostu niesamowite przedsięwzięcie, bo wypompowywano tę wodę, tam ta woda cały czas napływała, no bo przecież to bagniste tereny są tak naprawdę, jakieś torfowiska dookoła, więc pełno tak naprawdę tej wody było, ale udało im się to osuszyć i teraz na dnie jednego z tych oczek Znaleziono pień starego drzewa i okazało się, że nie mogło ono tam rosnąć, jeżeli był to krater uderzeniowy, bo zostałoby zniszczone, więc to było zmurszałe stare drewno, więc okazało się, że to po prostu był... Tutaj taką transzeję wykopaną pokazuje... Czekaj, tak żeby...

O właśnie, to jest ten obrazek. Na środku siedzi właśnie, na samym środku Kulik. I to jest jakby to miejsce, które oni tam wykopywali. Także są te... No i te trudne warunki, tak? No i zobacz, to drzewo jakby w momencie, kiedy to odnaleziono, no to tam większość tej ekipy nie chciała już dalej brać w tym udziału, no bo stwierdzili, że Kulik się myli. Ale to wszystko Było z jednego problemu, bo jakby Kulik miał rację de facto, nie? Dzisiaj no wiemy prawie na 100%, że to był obiekt kosmiczny, który wpadł w ziemską atmosferę. I tutaj do tego momentu wszystko grało, tylko on się tak zafiksował na tym, że to musi być na pewno żelazny jakiś, albo przynajmniej bardzo gęsty chondryt jakiś, wiesz, czyli skalisty.

Największy, najpotężniejszy. Raz urządli i zostaje taki jakby... Mosquito był taki film. Gumowa lalka, z której nagle... Był taki film Mosquito, właśnie takiej klasy B, C, D być może nawet i właśnie tam były takie olbrzymie komary. W każdym razie, no zakończmy może temat Kulika, bo on jest dosyć drastyczny ten koniec. Kulik, no niestety przyszła wojna, tak? Wojna zastopowała te wszystkie wyprawy. Kulik w ogóle trafił do obozu, bo został jeńcem, bo najpierw trafił na front, na tym froncie został pojmany do niewoli, z niewoli trafił do obozu, w obozie zajmował się ludźmi chorymi na tyfus, niestety sam na ten tyfus zachorował. I w 1942 roku na ten tyfus był zszedł, więc niestety nie dotrwał do tego, co się działo później, czyli jak się wojna zakończyła, to znów ten temat gdzieś tam zaczął powracać.

Albo tak bardzo w torfie, w bagnie się, bo to był początek lata, było ciepło, było podmokło i to mogło po prostu... Może gdzieś tam być. Fragmenty, gdy coś się topi w torfowisku, gdy kulik tam dotarł 10 lat, 20 lat później, to to się zasklepiło wszystko. Próbował, szukał, ale nie znalazł. No więc jeżeli to było coś takiego, To tutaj byśmy mieli sześćdziesięciometrowy, żeby wywołać. Zobacz, to jest niesamowite. Sześćdziesiąt metrów wchodzące w atmosfery takiego kamyczka jest w stanie powalić 2160 kilometrów kwadratowych drzew. Czyli jest w stanie zniszczyć miasto. A takich obiektów jest sporo. Nie potrzebujemy dziesięciokilometrowego obiektu, który wejdzie w atmosferę i zakończy egzystencję ludzi w takiej formie, w jakiej teraz jest, tak jak dinozaury.

Pokazano wszystkie 19 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.