21. Czy zasady i wymogi ESG nadają się dla sektora MSP?

Dzień dobry. Wraz z zespołem ekspertów Stowarzyszenia Sustainable Investment Forum Poland zapraszamy do POLSIF Talks, podcastu, w którym przybliżymy problematykę zrównoważonych finansów i inwestycji. W audycjach wezmą udział eksperci, którzy pomogą Państwu zrozumieć rolę, jaką odgrywają obecnie rynki i instytucje finansowe w planach Unii Europejskiej. Przed nami bowiem czas transformacji klimatycznej i gospodarczej na model bardziej zrównoważony środowiskowo i społecznie. Wierzymy, że poprzez strategiczne promowanie idei zrównoważonych finansów możemy wywołać zmiany. Chcemy inspirować firmy, inwestorów i decydentów do przyjęcia bardziej odpowiedzialnych i perspektywicznych strategii w celu zmiany naszego dotychczasowego krajobrazu gospodarczego. Zapraszamy!

Dzień dobry, nazywam się Jolanta Turek i w dzisiejszym odcinku gościmy Karolinę Opielewicz, członkinię Zarządu Krajowej Izby Gospodarczej. Dzień dobry, cześć. Dzisiejszy odcinek jest poświęcony tematyce, albo może nawet odpowiedzi na pytanie, czy ESG jest dla MSP. I wiele już zagadnień tutaj w ramach różnych odcinków poruszaliśmy dla różnych grup przedsiębiorstw, ale MSP To chyba po raz pierwszy będziemy tutaj brać na tapetę i mam nadzieję, że to też jest pierwszy odcinek z cyklu kolejnych. Może na początek przypomnijmy o tym, że formalny obowiązek sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju nie dotyczy jakoś bardzo MSP, bo tak naprawdę to co wynika z polskiej ustawy o rachunkowości

A oryginalnie dyrektywy z CSRD to przecież przede wszystkim duże przedsiębiorstwa są objęte tzw. raportowaniem ESG, a małe przedsiębiorstwa, małe i średnie to tylko te, które są notowane na giełdach papierów wartościowych i one będą miały ten obowiązek raportowania od 2027 za 2026. Mimo tego jest tak wiele dyskusji wokół zagadnienia w ogóle raportowania zrównoważonego rozwoju przez małe i średnie przedsiębiorstwa. Karolina, jak ty to widzisz? Bo jest w tym drugie dno, nie tylko obowiązki wynikające bezpośrednio z dyrektywy, prawda? Jest w tym drugie dno. Przecież znakomita część polskiej gospodarki to są mikro, małe i średnie firmy. I to one bardzo często pracują wraz z tymi dużymi podmiotami, które są zobligowane do raportowania na podstawie dyrektywy, o której Jolu wspomniałaś.

No i wszyscy się zastanawiamy, jak dalece to obowiązki dużych firm dotkną ich mniejszych kontrahentów. Nie my pierwsi zauważamy ten problem. Debata toczy się od jakiegoś czasu. Ale mam wrażenie, że ona w bardzo dużej mierze bazuje na takich emocjach, że spodziewamy się, iż ileś tam przedsiębiorstw z tego sektora będzie dotknięty kwestiami zrównoważonego rozwoju, że będą to pewne koszty, które mogą ich dotknąć, że mają pewne braki kompetencyjne czy finansowe, aby tym wymaganiom sprostać. Natomiast nie mamy jeszcze zbyt dużo otwartych danych na poświadczanie tych wszystkich różnych teorii. To, co wiemy na pewno, to to, że te duże firmy o rozległych łańcuchach dostawców będą musiały zwrócić się do swoich kontrahentów o pewne informacje związane ze zrównoważonym rozwojem po to, aby sami mogli zachować to podejście compliance'owe i w pełni odpowiedzieć na temat swojego łańcucha dostaw.

To prawda, ale mówisz, że na razie się posługujemy takimi założeniami. Natomiast pozwolę sobie odnieść się do tego, że funkcjonują badania, że jednak powstały czy zostały opracowane jakieś już pierwsze badania, które miały na celu zdiagnozowanie Czy faktycznie przedsiębiorstwa MSP są gotowe na to, żeby wdrażać zasady zrównoważonego rozwoju? Tak to może ogólnie powiedzmy. Pierwsze takie badanie zostało przeprowadzone na zlecenie Ministerstwa Rozwoju i Technologii i dokładnie ono dotyczyło świadomości i gotowości na wdrażanie polityk zrównoważonego rozwoju w sektorze MSP w Polsce. Więc z tego badania Tak naprawdę można część wniosków wysnuć, bo było ono realizowane po prostu na próbie przedsiębiorstw z tego konkretnie sektora i wydaje mi się, że dosyć taka czarna perspektywa wynika, czy wyłania się z

Niecała połowa przedstawicieli przedsiębiorstw małych i średnich uważa, że zrównoważony rozwój to ważna kwestia w ich działalności. No my widzimy tą potrzebę ujawniania informacji na temat zrównoważonego rozwoju przez małe i średnie przedsiębiorstwa. Wiemy, że to jest potrzebne. Z jednej strony obligo takie regulacyjne, z drugiej strony wymóg po stronie partnerów biznesowych, po stronie instytucji finansowych.

Trochę wiemy jaki jest stan tego sektora, no bo właśnie powstają pierwsze badania, więc jakieś wnioski już są. Ale w związku z tym, czy my możemy powiedzieć, że ESG jest problemem dla MSP, dla tego sektora? Czy to jest jakieś duże wyzwanie? Czy to jest po prostu coś tak trudnego, że potrzeba i dyskusji takiej publicznej na ten temat i w ogóle jakiś specjalnych zachęt, programów? Myślę, że w wyniku tego braku świadomości trudno orzec, jak duży problem to jest, prawda? Zanim te firmy nie otrzymają konkretnych zapytań, to nie zdadzą sobie w ogóle sprawy z tego, że mogą się z takimi pytaniami spotkać.

Więc teraz trochę czekamy na to, aż obowiązki wynikające z dyrektywy CSRD rozdają się szerzej i wtedy zapewne znakomita część przedsiębiorców z sektora MSP zostanie pobudzona, mówiąc delikatnie, do tego, aby jednak zmierzyć się z kwestiami zważanego rozwoju. Myślę, że w pierwszej kolejności będą to kwestie związane z liczeniem śladu węglowego, być może z raportowaniem jakichś prostych informacji, prostych w tym rozumieniu specjalistów, którzy zajmują się ESG, bo wiemy, że już samo liczenie śladu węglowego może nastręczyć wiele problemów, zwłaszcza takiej mikro firmie. Przede wszystkim zrozumienie chociażby metodyki, prawda? Oczywiście i te dane, które trzeba udostępnić i skąd te dane wziąć i jak to zrobić, aby one były adekwatne, aby one były rzetelne.

I na koniec kto ma to zrobić, bo przypomnijmy sobie. I na koniec kto ma to zrobić i kto ma za to zapłacić. To są zawsze te pytania, do których właściwie wszystkie kwestie w prowadzeniu biznesu się sprowadzają, prawda? Dlatego ja zawsze, gdy sobie myślę o tych wyzwaniach, które tak naprawdę czekają MSP, to też myślę sobie o tej bardzo ważnej i dużej roli do odegrania przez duże firmy. To znaczy troszeczkę należałoby wziąć odpowiedzialność za tych swoich małych kontrahentów. Ta edukacja i informowanie o przyszłych obowiązkach mniejszych firm powinna zacząć się teraz, czyli zanim jeszcze to prawne obligo nastąpi Takie twarde i faktyczne. Myślę, że są takie firmy, które już te prace zaczynają w tym kierunku, bo zdają sobie doskonale sprawę z tego, że to też będzie ich przewaga w przyszłości, prawda?

Operować na sieci, która potrafi dostarczyć informacje, która potrafi podzielić się danymi. Dla której to nie jest grom z jasnego nieba, tylko gdzieś tam zostali na to przygotowani. Wiele z tych dużych firm prowadzi swoje cykle edukacyjne, ma jakieś filmy, prowadzi webinary, gdzieś tam rozpoczyna i zasiewa ziarno, to ESG-owe ziarno wśród tego sektora. Ale jeżeli tutaj mówimy o tych badaniach, to też to jest takie ciekawe, że Jest jednak duży rozstrzał między tym co myślą i wiedzą mikro i małe firmy, a tym co średnie, prawda? No to jednak jest pewna różnica. Podobne badanie przeprowadził troszkę później Bank Gospodarstwa Krajowego. I tutaj takie jest ciekawe wskazanie. Było pytanie o stosunek do ESG. Czy to szansa czy koszt?

I jednak ponad 60% średnich firm wskazało na szansę. Czyli to jest więcej niż połowa, prawda? Tak, to dobry prognostyk. Tak, że nie tylko sobie zdają sprawę z tego, ale jeszcze upatrują w tym jakąś szansę i wydaje mi się, że ten ogląd bardziej optymistyczny jednak też będzie rozlewał się na te mikro i małe firmy, bo bazuje tą swoją wypowiedź na tych wielu informacjach płynących właśnie od właścicieli czy zarządzających osób, dużymi firmami, które mówią My wolimy świadomego, ale nawet trochę droższego kontrahenta niż mniejszą firmę, która będzie może nam sprzedawała swoje produkty lub usługi taniej, ale będziemy musieli ją przeszkolić od początku z tych kwestii sprzedażowego rozwoju albo w ogóle ją z nimi zaznajomić i jakby to jest za duży koszt, który my musielibyśmy ponieść.

Więc to jest kwestia tej przewagi konkurencyjnej, o której rozmawiamy, no że jeżeli Będą sąsiadujące firmy albo w podobnej branży i jedna jednak już będzie liczyć ten ślad węglowy i będzie bardziej świadoma, a ta druga nie, to pewnie ten duży klient wybierze tą pierwszą, nawet jeżeli będzie trochę mniej konkurencji na cenowo. Dotykasz tutaj bardzo ważnej kwestii, bo z jednej strony rzeczywiście nie jest sztuką wyciąć jakieś przedsiębiorstwo ze swojego łańcucha dostaw, łańcucha wartości, nawet szerzej mówiąc, prawda? Ale sztuką jest tak naprawdę rozwój tego swojego dostawcy, co też jest jedną z dźwigni zakupowych, kiedy właśnie chcemy polepszyć jakość produktów, chcemy polepszyć w tym przypadku na przykład przepływ informacji, no to jest to na pewno też prawdopodobnie takie oczekiwanie ze strony tych mniejszych podmiotów,

W tym odcinku pokażę Wam, jak wymagać dojścia do pewnych osiągnięć, pewnych parametrów, które będą zadowalające, ale też pomoże im zdobyć tą wiedzę, można powiedzieć, że tak trochę przeprowadzi suchą stopą przez cały ten proces. Ale nie można powiedzieć, że jakby cała ta odpowiedzialność powinna też leżeć na barkach takich dużych przedsiębiorstw, bo abstrahując od kosztów, które oczywiście na pewno ponoszą, no to też nie można odbierać małym i średnim przedsiębiorstwom takiej sprawczości. Czyli mimo, że dzisiaj Nie mam takiego kontrahenta, który by mnie nauczył, to powinienem jednak też sam zacząć się tematem interesować i badać i sprawdzać na ile mnie to dotyczy, na ile mogę samodzielnie jakieś inicjatywy wdrażać, na ile mogę swoje kompetencje pracowników w tym obszarze zwiększać.

Absolutnie, jakiś wysiłek będzie musiał być poczyniony tak czy siak, no to chyba dotyczy nauki czegokolwiek, że jednak trzeba się pochylić nad tymi kwestiami i inaczej trudno będzie sprostać oczekiwaniom i naszych dużych klientów i wymogom prawnym. Więc to z całą pewnością tak. I teraz pewnie przechodzimy powoli do takiej konieczności wsparcia systemowego płynącego z organów administracji publicznej między innymi. Bo bardzo dużo się dzieje, prawda? Mamy działania różnych NGO-sów, fundacji. To jest takie bardzo ciekawe, bo wszystkie te procesy same w sobie powinny być bardzo zrównoważone, prawda? Czyli że wiele podmiotów powinno się zaangażować. Z jednej strony administracja publiczna, z drugiej strony biznes. To byłby idealny świat, ale może to jest taka okazja do chociażby podjęcia próby zbudowania tego świata, bo mówimy jednak o zrównoważonym rozwoju.

I mówimy o tym, jak wiele wnosi ten sektor MSP generalnie do gospodarki, jak to jest istotny segment przedsiębiorstw, który tak naprawdę stanowi Prawie 99% całej populacji przedsiębiorstw w Polsce, a biorąc pod uwagę kontrybucje do PKB, no to jest to niemal dochodząca do 50%. To jest też taki europejski standard, prawda? Czyli w ogóle europejska gospodarka stoi tymi mikro, małymi i średnimi firmami. Absolutnie nie możemy ich zaniedbać, ale właśnie też bardzo ważny jest ten optymistyczny przekaz, prawda? Że to jest stawianie na naszą konkurencyjność, że to jest stawianie na innowacje, że to jest stawianie na nowe rozwiązania, na nowe produkty. I to jest niezwykle ważne.

Też w tych badaniach okazuje się w wspomnianych przez nas taki obraz, że być może te firmy nie potrafią rozszyfrować skrótu ESG. Być może niekoniecznie mają strategię zwężonego rozwoju, ale jednak ileś z nich korzysta z odnawialnych źródeł energii, prawda? Nie zdając sobie sprawy, że to jest energię. Tak, że mają wdrożone jakieś modele gospodarki obiegu zamkniętego, że jednak gdzieś Widzą te przewagi konkurencyjne we wdrażaniu tego typu modeli i to robią właśnie dlatego, że to jest finansowo finalnie korzystne. Ja jestem optymistką, znaczy wiem, że polscy przedsiębiorcy odnajdą jednak w znakomitej mierze szansę w tym, aby skłaniać się ku wdrożeniu zasad zróżnego rozwoju swojej działalności. Zresztą ostatnie czasy pokazują, że nie bardzo mamy wyjście. Jest zbyt wiele niewiadomych, zbyt wiele wahań na rynku cen energii, sytuacja geopolityczna jest mniej stabilna.

Chciałabym też trochę odczarować ten zielony ład, który tak bardzo źle się ostatnio kojarzy w przestrzeni publicznej przez też niejednokrotnie jakieś polityczne uwarunkowania. Bo Zielony Ład to nie są tylko koszty i obciążenia, prawda? To wszystko jest mocno uzasadnione, dlaczego w ogóle Unia Europejska się z tym tematem zaczęła mierzyć i dlaczego uważamy, że to dla unijnej gospodarki jest bardzo ważne. Wiemy, że są te wyzwania, bo one są oczywiste, czyli budowa świadomości, budowa kompetencji, finansowanie i tak dalej. Natomiast nie możemy powiedzieć, że nie ma już teraz właśnie tych inicjatyw, takiego wsparcia, Które może jeszcze nie jest, tak jak powiedziałaś, usieciowione, ale mamy zalążki bardzo fajnych inicjatyw, które są właściwie skrojone na miarę MSP.

I chciałabym chwilę porozmawiać właśnie o tych inicjatywach, które oferuje Krajowa Izba Gospodarcza, która też bardzo dużo wysiłku wkłada w to, żeby właśnie tą wiedzę budować, rozprzestrzeniać, żeby dostęp do wiedzy na temat zrównoważonego rozwoju, na temat regulacji, na temat wymogów ESG Działalność KIG-u w obszarze zrównoważonego rozwoju jest w znakomitej mierze wsparta najlepszymi ekspertami i ekspertkami w tym właśnie obszarze w Polsce. Między innymi Jolu, tu jesteś członkinią Komitetu ds. ESG KIG. Dzięki tym osobom i wiedzy, która drzemie w tym gremium mogliśmy stworzyć podstawy programowe szkoły ESG, którą prowadzimy, która gdzieś tam w moim założeniu takim początkowym miała odpowiadać na potrzeby wiedzowe właśnie firm sektora MSP.

Names mentioned. Names mentioned. Names mentioned. Półtora roku temu bardzo ważne było mówienie o takich bazowych i podstawowych kwestiach związanych z ESG. Tak teraz te osoby szukają już pogłębionej wiedzy, warsztatowej wiedzy, mając za sobą już te wszystkie początkowe kursy, studia czy jakieś inne webinaria i tak dalej. Oprócz tego, oczywiście oferujemy całkiem sporą liczbę rocznie darmowych webinarów na przeróżne tematy.

Od raportowania przez Gospodarkę o Obiegu Zamkniętym, po możliwości finansowania. I te webinary cieszą się bardzo dużą popularnością. Na niektórych z nich jest aktywnych ponad 1000 uczestników. Co też pokazuje, że jednak jest to niezwykle potrzebne, prawda? A wiemy, że w tych wszystkich różnych innych obszarach, gdzie można się czegoś nauczyć też jest bardzo duża potrzeba i dużo osób się nimi interesuje. Więc mamy to. Przetłumaczyliśmy dobrowolne, to jest draft tak naprawdę, dobrowolnych standardów raportowania zrównoważonego rozwoju dla MSP, które przygotował EFRAG. Pomyśleliśmy sobie, że to jest niezwykle istotne, aby środowisko mikro i małych i średnich firm wiedziało, że taki draft powstaje, ale z drugiej strony to jest bardzo istotne, aby duże firmy i instytucje finansowe wiedziały, że taki draft powstaje.

Więc postanowiliśmy we współpracy z Forum Odpowiedzialnego Biznesu przetłumaczyć, I ku naszemu zaskoczeniu mieliśmy chyba blisko 2000 jego pobrań w pierwszych dwóch tygodniach zamieszczenia na stronie internetowej, a dotyczy on jednak nienotowanych MSP. Więc gdzieś tam też widać tą oddolną potrzebę zapoznania się z tego typu dokumentami. Tworzymy taki one-stop-shop dla MSP pod nazwą ESG Standard. Mam nadzieję, że on ujrzy światło dzienne dla szerokiej publiczności już we wrześniu, wspólnie z partnerami, w którym będzie obszerna baza wiedzy, przewodników, wytycznych dotyczących wdrażania zrównoważonego rozwoju, tłumaczenia tym, czym jest Czym jest ESG? Będzie darmowy kalkulator śladu węglowego w zakresie 1 i 2 oraz inne możliwości dokonania samooceny w zakresie wdrożenia ESG w swojej firmie wspartej bądź to naszymi wytycznymi, bądź właśnie tymi wytycznymi e-fragowymi.

I mam nadzieję, że ta platforma w dużej mierze zaspokoi te luki kompetencyjne i te braki wiedzowe wśród MSP. Fakt, że ta platforma w znakomitej mierze będzie darmowa i dostępna dla wszystkich, myślę, że przyczyni się do budowania świadomości. Pośród działań Krajowej Izby Gospodarczej wynikających z działalności Komitetu ds. ESG bardzo ważna jest ta działalność Opiniowania dokumentów prawnych i projektów dokumentów prawnych, które dotyczą i aktów legislacyjnych, które dotyczą zrównoważonego rozwoju. Opiniowaliśmy tak zwane duże SRS-y, jak i ostatnio ten draft dobrowolnych SRS-ów dla mikro, małych i średnich firm. I myślę, że to jest bardzo dobrze wykonana praca, dlatego że nie ma dużo organizacji biznesowych w Polsce, które zajmują się tak dogłębnie zrównoważonym rozwojem.

I że tutaj bardzo dobrze, że KIK trzyma wraz z ekspertami rękę na pulsie, bo jednak są pewne zagrożenia w tych dokumentach, które my wskazaliśmy. Zresztą opiniowaliśmy też tą dyrektywę CSRD, jak jeszcze był na to czas. Więc to jest niezwykle ważna część naszej pracy. W tych dobrowolnych standardach wskazaliśmy m.in. na potencjalną trudność w badaniu istotności. I podwójnej istotności dla małych i średnich firm w tych dwóch modułach, które tam występują. To jest bardzo trudny proces dla dużych firm, a wyobraźmy sobie przeprowadzenie go w mikro lub małej firmie. To wydaje się w tej chwili niemal niemożliwe. Też powinniśmy prawdopodobnie przyjąć takie podejście, że te standardy w jakiś sposób ewoluują, one się będą zmieniać pewnie w czasie.

Zresztą patrząc na historię dotychczasową regulacji w obszarze ESG, to przecież Przed chwilą się przesiedliśmy z NFRD na CSRD, a w przyszłości tak naprawdę pokażę, w którym kierunku te legislacje będą dalej uszczegóławiane, będą dalej się zmieniały. Natomiast to jest bardzo duży pakiet aktywności, o których powiedziałaś. Które są realizowane nie tylko na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw, ale tak naprawdę beneficjentami tych wszystkich inicjatyw, można powiedzieć, że są wszystkie przedsiębiorstwa, które funkcjonują w Polsce. Mnie zastanawia to, na ile jesteśmy w furpoczcie, na ile wyprzedzamy, albo na ile nasze działania są porównywalne z tymi podejmowanymi przez inne kraje członkowskie Unii Europejskiej.

Ja tutaj nawiązuję do tego spotkania, w którym uczestniczyłaś jako członkini Zarządu Krajowej Izby Gospodarczej na zaproszenie Komisji Europejskiej w maju. Jeśli mogłabyś chwilę też o tym powiedzieć. Jasne. Faktycznie zostaliśmy zaproszeni do... Wszystkie kraje członkowskie zostały zaproszone do przedstawienia inicjatyw, które wspierają przedsiębiorców w procesach przygotowawczych do raportowania zrównoważonego rozwoju. Ale ostatecznie chyba niewiele się pojawiło tak naprawdę. Było to chyba siedem krajów na chyba dwóch spotkaniach, gdzie właściwie pokazywaliśmy te nasze inicjatywy, które są bardzo, bardzo różne w zależności Od danego państwa. Najczęściej one gdzieś krążą wokół wsparcia w obliczaniu śladu węglowego, w narzędziach do samooceny, ale nie samooceny już opartej o SRSy czy inne standardy raportowania, ale takie samooceny w ogóle, gdzie twoja firma jest ogólnie we wdrażaniu zasad zrównoważonego rozwoju, czyli np. co można taką zasadą już nazwać, a co jeszcze nie.