S08E14 Rytuały XXI w. – O Zmierzchu

Jakbyśmy przenieśli się do XIX-wiecznej wsi polskiej, no to był chrzest. I chrzest trzeba było bardzo szybko zrobić, ponieważ była duża śmiertelność, a chrzest zabezpieczał przed tymi złymi mocami, złymi duchami, żeby po prostu być już członkiem wspólnoty chrześcijańskiej. I wtedy się zyskiwało prawa na przykład do pochówku, jak się było dzieckiem, które umarło bez chrztu, no to było kiepściutko. No bo rytuały też się wiążą z pewnym niebezpieczeństwem, bo one coś otwierają, pewien chaos, pewien świat taki i człowiek pomiędzy, czyli kiedy się urodził już, ale jeszcze nie został na przykład ochrzczony, czy nie dano mu jeszcze imienia, no był w tym czasie pomiędzy, w tym czasie liminalnym pewnie, o którym też będziemy sobie rozmawiać. No i wiązało się z tym dużo niebezpieczeństw, ponieważ jeżeli rytuał się nie dokonał i dziecko umarło przed

No to nie zostało pogrzebane na cmentarzu, bo nie było członkiem wspólnoty, więc grzebano je pod progiem i też w miejscu liminalnym. No i różne rzeczy mogły z tego wynikać, od bardzo takich spotworniałych form, które mogły się z tego, takich demonologicznych, które mogły się z tego dzieciaka wydostać, po zaprzęgnięcie go na ducha opiekuńczego domu. Będę się starała przez chwilę. Jeszcze chciałam powiedzieć, że rytuały, Po prostu legitymizują czy robią to, czyli uprawomocniają fakt bycia np. członkiem właśnie danej wspólnoty.

I mnóstwo wokół tego rytuału jest. I to jest, no w ogóle sama podróż jest rytuałem przejścia, bo wracamy inni, zmienieni. To jest ten czas liminalny, w którym tam przebywamy. To sacrum to my sobie organizujemy w takich małych rytuałach, które wykluczamy z życia codziennego. Nie robimy tego automatycznie, tylko przygotowujemy się do tego. Robimy to świadomie. One nas regulują i też zapewniają, że ten świat jest taki dla nas ułożony, spokojny. A my to my. A my to my, tak. Mamy tą, a nie inną tożsamość na przykład. Że patrzymy na kolejną mijającą gwiazdkę, jeśli przeżywamy ją świadomie. I to nieważne, czy jesteśmy osobą religijną, czy niereligijną, ale to jest jakieś zebranie O Zmierzchu.

O Zmierzchu. O Zmierzchu. które potencjalnie uruchamia tak dużo procesów psychicznych, że nie da się ich zrobić jakoś inaczej, bo ten kontener jest optymalny i on jest kulturowo ciekawy, ale psychologicznie też jest mega istotny. Jak się go oczywiście świadomo przeżywa naturalnie. A w Dziadach pomagaliśmy niektórym duszom. Żeby na przykład poszły... Gorczycy, trzy ziarnka gorczycy. Tak, bo osoby, które zmarły albo w czasie liminalnym właśnie, to one błąkały się według wierzeń po świecie.

Nie były ani tu, ani tam, były uwięzione pomiędzy. Na głowie kwiat namawianek, w ręku zielony badelek. Więc noszono też jedzenie, dary dla tych osób i próbowano odprawiać te dziady, żeby ta dusza w końcu mogła odlecieć, zadać spokoju i pójść do tamtego świata, czymkolwiek to jest. Dobra, no to z punktu widzenia kultury typu ludowego, bo rozumiem, że będziesz się tego trzymał, co jest jeszcze wokół rytuałów, co warto by było powiedzieć? Właśnie o tej liminalności. Bo liminalność jest bardzo taką specyficzną kategorią czasu pomiędzy, czyli na przykład próg, no właśnie to co mówiliśmy na początku, te dziecko, które nie zostało ochrzczone pod progiem należało pogrzebać, ponieważ próg też był tą strefą liminalną i ono zmarło w strefie liminalnej, czyli nie zostało ochrzczone.

żeby je zabezpieczyć. No i próg był właśnie związany z tym, że oddzielał to bezpieczne miejsce domu od tego świata zewnętrznego, niebezpiecznego, gdzie wszelkie demony, złe duchy itd. się czaiły, czy choroby się czaiły, mogły wejść w ciało. I dlatego się nie witano przez próg, żeby to nie łączyć... Nie zapraszać. Nie zapraszać, nie łączyć tych dwóch przestrzeni. No i choćby jeszcze do niedawna, w XX wieku, nie wiem jak jest teraz, ale np. odmawiano pogrzebu katolickiego osobom, które popełniły samobójstwo. Ponieważ takie osoby też umarły w stanie liminalnym, bo nie dokonał się rytułów przygotowania do pogrzebu i tak dalej. Poza tym samobójstwo wyjmuje ze wspólnoty katolickiej. Tak, ale wcześniej też po prostu chowano takie osoby na granicy cmentarza, na granicy wsi, też w miejscach właśnie granicznych.

I z tą granicznością bardzo wtedy uważano, dlatego na przykład nie można było stawiać domów, gdzie było kiedyś rozstaje dróg, bo tam to było bardzo niebezpieczne miejsce. Przy lesie nie można było, bo też las odgradza od pola i tak dalej. Też w miejscach granicznych nie można było w ogóle stawiać domów. No i troszeczkę ta liminalność nam się rozpłynęła we współczesności, bo my jakby cały czas żyjemy w takiej strefie liminalnej, bo na przykład cały czas się wynajmuje kolejne mieszkania, jedna praca za drugą, nie ma się takiej stałej pracy, ciekawe co będzie za dzień kolejny. I też ta liminalność powoduje ten chaos, ten rozwarstwienie takiego naszego postrzegania tej rzeczywistości jako takiej nieregularnej.

W niektórych miejscach to nawet celowo ją wywołujemy. Jesteśmy na przykład bardzo dojrzałymi osobami, które się bardzo odmładzają, czyli jakby... Zaburzamy, tak? Nie ma takiego, znowu mówię po psychologicznemu, że jakby spychamy się Taki bezczas liminalny, żeby nie było wiadomo, ile mamy lat. No ja wiem, że cel jest inny, natomiast to, co się przy okazji wydarza, no to nie jesteśmy, wiesz, nie zgadzamy się na siwe włosy. Znaczy, ty się może zgadzasz, ja trochę mniej, bo one konstytuują nas jako osoby, No i te rytuały powodowały to, że one oddzielały te dwie przestrzenie i zamykały te liminalności.