Teolog czy liberał? Anatomia państwa Carla Schmitta - Patryk Okoniewski [tekst audio]

Takie wyjaśnienie znajduje również potwierdzenie w innych pismach prawnika. Ogólność tej formuły może jednak przynieść pewne wątpliwości. W jaki sposób wyznanie albo poglądy metafizyczne określają nasze poglądy na formę państwa? Na ile w takim razie możemy mówić o determinizmie w ich formowaniu? Autor szczegółowo nie odpowiada na to zagadnienie. Wnikliwsza lektura teologii politycznej może nam jednak pomóc w tej kwestii. Zdaniem autora Hobbes, mimo swojego nominalizmu i upodobania do nauk ścisłych oraz zredukowania indywiduum do atomu, również za sprawą wspomnianego poglądu Kartezjusza nadaje państwu postać wielkiej osoby. W innym miejscu natomiast zostaje przywołana następująca refleksja prawnika Hugo Preussa. Państwo, za sprawą pojęcia suwerenności u Labanda i Jelinka oraz teorii o niepodzielnej władzy państwa ze względu na monopol swej władzy, zrodzonego w iście mistyczny sposób, staje się czymś w rodzaju abstrakcyjnego indywiduum.

Fakt ten sprawia, że wojna tym bardziej nabiera wyjątkowego charakteru, który wymaga decyzji. Podczas analizy pojęcia polityczności należy zwrócić uwagę na następujące słowa autora. Każdy sam musi bowiem zadecydować, czy w przypadku konkretnego konfliktu inność obcego oznacza zanegowanie własnej formy egzystencji i czy aby uratować własny sposób życia, trzeba obcego wypędzić lub zwalczyć. Jeśli próbować dosłownie interpretować ten fragment, to na jego podstawie można postawić tezę, że chociaż pojęcie polityczności jest związane głównie z organizmem państwowym, to również jednostkom, gdyby to czuły się w ustroniony sposób zagrożone, prawnik przyznaje prawo do określania wroga. Technika władzy i władza techniki. Podkreślenie roli władzy oraz przeniesienie w obawie przed wojną wewnętrzną polityki na wyższy poziom może do złudzenia przypominać koncepcję Thomasa Hobbesa.

Przytoczony również zostaje pogląd Hobbesa, że przekonanie ludzi o tym, że reprezentują prawdę, dobro i sprawiedliwość, rodzi najgorsze konflikty. Belum wszystkich ze wszystkimi. Myśl ta została rozwinięta w późniejszej pracy zatytułowanej Terrania Wartości. Zdaniem prawnika 100 lat industrializacji zmieniło słowo wartość w kategorię ekonomiczną i procesu tego nie da się cofnąć. Mowa tu jednak nie tylko o wartości ekonomicznej, ale o wartościach ogólnie. Zjawisku temu uległy również wszystkie wcześniejsze pojęcia etyczne. Logikę wartości zawsze i nieuchronnie obowiązuje reguła. Dla najwyższej wartości nawet najwyższa cena nie jest zbyt wysoka i trzeba ją zapłacić. W konsekwencji prowadzić to ma do zaniku wszelkich ograniczeń w stosunku do przeciwnika. Zostaje on pozbawiony wszelkiego człowieczeństwa, a jego przeznaczeniem staje się likwidacja.

I liberał. Przypisywanie liberalizmu autorowi teologii politycznej może wydawać się kuriozalne. Czytając jego teksty często można odnieść wrażenie, że liberalizm jest uosobieniem wszystkich negatywnych aspektów, które krytykował. W literaturze możemy odnaleźć również i głosy przeciwne. Profesor Gopal Balakrishan utrzymuje, że celem juristy nigdy nie był liberalizm klasyczny, a jedynie pewne nurty, które wypaczały tę ideę. Podobnego zdania jest Benjamin Shukman. W jego opinii Schmidt namawiał liberałów, żeby stali się politycznymi liberałami, a zatem żeby zaangażowali się przeciwko egzystencjonalnemu zagrożeniu dla porządku prawnego. Jak już zostało wspomniane, w filozofii jurysty możemy doszukać się pewnych analogii z refleksją Thomasa Hobbesa. Jeśli zatem odczytamy pisma autora teologii politycznej w tej perspektywie, to owocne mogą się stać uwagi Leo Strauscha, poczynione wobec angielskiego myśliciela.

Jeśli więc prawo natury musi być wywiedzione z potrzeby samozachowania, jeśli innymi słowy instynkt samozachowawczy jest źródłem sprawiedliwości i moralności, podstawowym faktem moralnym nie jest powinność, lecz prawo. Wszystkie powinności są pochodną podstawowego i niezmiennego prawa do samozachowania. Nie ma więc absolutnych i bezwarunkowych powinności. Są one wiążące tylko w takim stopniu, w jakim nie zagrażają naszemu prawu do samozachowania. Tylko prawo do samozachowania jest bezwarunkowe czy absolutne. Jeśli możemy określić liberalizm jako doktrynę polityczną, która jako podstawowy fakt polityczny uznaje prawa, a nie obowiązki człowieka i która funkcję państwa utożsamia z ochroną czy też obroną tych praw, musimy powiedzieć, że twórcą liberalizmu był Hobbes.