Michał Nowak - Afera, która wysadzi Ukrainę [tekst audio]

Ta boryka się z krytycznymi brakami kadrowymi i niemal na pewno potężna skala afery pogłębi ten kryzys, zachęcając mężczyzn do szerszego unikania służby wojskowej. Miliony zrabowane przez przyjaciół Załęskiego 10 listopada ukraińskie Narodowe Biuro Antykorupcyjne, NABU, ogłosiło, że prowadzi działania w sprawie korupcji na dużą skalę w państwowej spółce energetyki jądrowej Enerhoatom. W godzinach porannych rozpoczęły się przeszukania w biurach spółki, a także w biurach ministra sprawiedliwości Hermana Chałuszczenki. Służby weszły do domu biznesmena i współwłaściciela studia kwartał 95, Timura Mindicza.

Osiem osób oskarżono o przekupstwo, nadużycie urzędu i nielegalne wzbogacenie się. Pięć z nich zatrzymano. Niedługo później rozpoczęła się seria publikacji taśm z podsłuchów zainstalowanych przez nabów w mieszkaniu Mindicza. Na nagraniach słychać jak grupa, używając kryptonimów i zaszyfrowanego języka, omawiała swoją przestępczą działalność, w tym temat łapówek. Zgodnie z przedstawionymi komunikatami zorganizowana grupa przestępcza miała wymuszać na podwykonawcach energoatomu łapówki sięgające nawet 15% wartości kontraktów, co skutkowało wyprowadzeniem co najmniej 100 milionów dolarów. Liderem grupy był Timur Mindicz, jeden z najbliższych przyjaciół ukraińskiego prezydenta i współwłaściciel, niegdyś razem z Zeleńskim, studia kwartał 95.

Mindicz, ostrzeżony w śledztwie, w obawie przed zatrzymaniem, zbiegł przez Polskę do Izraela, którego jest obywatelem. Wśród osób zaangażowanych w działalność przestępczą pojawiły się również nazwiska byłego wicepremiera Ołeksija Czernyszowa na taśmach występuje jako Czegewara oraz Rustema Umerowa, byłego ministra obrony i obecnego sekretarza Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony. Na ujawnionych przez NABU taśmach pojawia się również Ichor Myroniuk, występujący pod pseudonimem Rakieta. Jest on byłym doradcą ówczesnego ministra energetyki Hałuszczenki i byłym wiceszefem Funduszu Mienia Państwowego. Zarzuty przedstawiono również Dmytro Basowowi, przedstawiającemu się na taśmach jako tenor, byłemu prokuratorowi i byłemu szefowi Departamentu Bezpieczeństwa Energoatomu.

Basow wcześniej służył również jako doradca Andrija Derkacza, byłego ukraińskiego deputowanego, który został oskarżony o zdradę stanu, a obecnie jest rosyjskim senatorem. Sprawę zaangażowany był również biznesmen Ołeksandr Zuckerman na taśmach występujący jako Sugarman. Zuckerman podobnie jak Mindicz uciekł do Izraela. Ten ostatni wraz ze swoją grupą przekupywał wskazanych wyżej ukraińskich polityków znacznymi sumami pieniędzy. Według śledczych były wicepremier miał otrzymać 1,2 mln dolarów i 100 tys. euro, a wspomniani Myroniuk i Basow mieli otrzymywać łapówki od kontrahentów Energoatomu w zamian za utrzymanie statusu dostawców i nieblokowanie ich produktów i usług.

Ponadto ujawniono, że Mindicz korumpował ówczesnego ministra obrony Umierowa, wymuszając na nim podpisanie kontraktu na zakup kamizelek kuloodpornych od izraelskiej firmy. Kamizelki te nigdy na Ukrainę nie dotarły, a do wojska trafiły niskiej jakości zamienniki chińskie. Wpływy grupy Mindicza, a przede wszystkim jego samego, były tak znaczące, że dyskutowali oni nad składem gabinetu premier Julii Sfrydenki. Oraz o tym, czy minister sprawiedliwości Herman Hałuszczenko powinien zostać mianowany ambasadorem w Stanach Zjednoczonych. Na taśmach uchwycono zresztą również bezpośrednią rozmowę telefoniczną Hałuszczenki z Zełeńskim, gdy ten pierwszy przebywał w mieszkaniu Mindicza.

Jak twierdzą śledczy, to Zełeński zadzwonił do Hałuszczenki po tym, jak otrzymał wiadomość od Mindicza. Rodzi to spekulacji na temat bezpośredniej roli prezydenta w całym procederze. Grupa Mindicza prawdopodobnie odpowiadała za obsadzenie stanowiska dotychczasowego ministra energetyki. Według prokuratury Myroniuk przeprowadził rozmowę kwalifikacyjną z Fitłaną Hrynczuk, gdy była ona brana pod uwagę w sprawie obsadzenia stanowiska ministra energetyki. Po ujawnieniu afery 12 listopada Hrynczek podała się do dymisji. Dymisję złożył też minister sprawiedliwości Herman Hałuszczenko. O skali afery i wpływów Mindicza świadczy również fakt, że grupa przekupywała kluczowe państwowe agencje.

Na opublikowanych nagraniach z taśm z mieszkania Mindicza ujawniono, że państwowe biuro śledcze i Narodowa Agencja Zapobiegania Korupcji były włączone w proceder korupcyjny, a ich przedstawiciele także otrzymywali łapówki. Za uzyskane pieniądze członkowie grupy nabywali nieruchomości i budowali sobie luksusowe domy. Jak ujawniło śledztwo portalu bichus.info, były wicepremier Ołeksij Czernyszow sfinansował w ten sposób budowę kilku takich budynków pod Kijowem. Wille miały być przeznaczone dla samego Czernyszowa, Mindicza, a także innych czołowych postaci ukraińskiej polityki. Zaangażowany Zełański Dymisje Chałuszczenki i Chrynczuk odbyły się po tym, jak wezwał do tego ministrów sam Zeleński.

Biorąc jednak pod uwagę rozwój wypadków i zaangażowanie w aferę osób z jego najbliższego otoczenia, trudno odczytywać to inaczej niż jako chęć poświęcenia pionków, celem ratowania siebie i innych kluczowych osób. Podobnie poświęcono księgowego grupy Ihora Fursenko, który wrócił na Ukrainę z wycieczki na Malediwy w dzień po aresztowaniach i przeszukaniach, prawdopodobnie nieświadomy zagrożenia czyhającego na niego po przekroczeniu granicy. Również został wtedy zatrzymany. Prawdopodobnym mózgiem i liderem grupy był wspomniany już Mindicz, żydowski biznesmen i bliski przyjaciel ukraińskiego prezydenta. Według śledztwa ukraińskiej prawdy Mindicz miał czerpać zyski ze swoich powiązań z Zełenskim i znacząco zwiększyć swoją siłę oddziaływania w ostatnich latach.

46-letni Mindicz pochodzi z Dniepru w środkowej Ukrainie. Był producentem filmowym i partnerem biznesowym ukraińskiego oligarchy i chora Kołomojskiego. Jak donoszą ukraińskie media, to właśnie Mindicz przedstawił Kołomojskiemu Załęskiego, po czym oligarcha został protegowanym przyszłego prezydenta, finansując jego kampanię. Według ukraińskich dziennikarzy zażyłość Mindicza i Załęskiego datuje się na wiele lat. W trakcie kampanii wyborczej w 2019 roku Załęski poruszał się opancerzonym samochodem zarejestrowanym na Mindicza. Jak wspomniano, w przeszłości obaj byli współwłaścicielami studia kwartał 95, a po objęciu prezydentury ich przyjaźń nie uległa zatarciu. W 2021 roku Mindicz zorganizował w swoim mieszkaniu przyjęcie urodzinowe dla Zeleńskiego.

To wreszcie Mindicz miał podsunąć Zeleńskiemu osobę Czernyszowa, który zanim został wicepremierem pełnił szereg istotnych publicznych stanowisk, w tym szefa koncernu energetycznego Naftohaz. a wśród innych jego protegowanych wymienia się ministra sprawiedliwości Hermana Hałuszczenko, minister energetyki Switłanę Chrynczuk i pełniącego obowiązki ministra rolnictwa Witalija Kowala. Stopień bliskości członków grupy przestępczej, w tym ukraińskich polityków w randze wicepremiera i ministra, z Załańskim był tak duży, że jego żona została matką chrzestną córki Czernyszowa, a małżeństwa często spędzały prywatny czas wspólnie. Śledztwo Narodowego Biura Antykorupcyjnego w sprawie działalności Mindicza trwało już od wielu miesięcy.

Śledztwo w tej sprawie nadal trwa, a po opublikowaniu w sierpniu informacji o rzekomych powiązaniach Mindycza z Firepoint udziały w spółce zostały sprzedane saudyjskiej firmie w celu uniknięcia zarzutów, że biznesmen jest jej współwłaścicielem. Z kolejnych ujawnionych nagrań z mieszkania Mindycza wynika, że aresztowany Igor Fursenko był fikcyjnie zatrudniony w spółce Firepoint, co ułatwiało mu regularne podróże za granicą. Wobec Mindycza równolegle toczą się także śledztwa dotyczące handlu diamentami przy współpracy z Rosją, co miało trwać już po rosyjskiej inwazji oraz defraudacji 2 miliardów hrywien w sprawie handlu nawozami. Interesujący jest fakt ewidentnej walki ze sobą struktur państwowych.

Niezależny od prezydenta NABU zwalczany jest przez podległe jego władze organy. U jednego z zatrzymanych w ramach afery w Enerhoatomie znaleziono informacje o szefie NABU, Semienie Krywonosie i innych pracownikach agencji, w tym o Ołeksandrze Abakumowie, który stał na czele operacji zmierzającej do rozbicia grupy Mindycza. W dokumentacji ujawniono m.in. posiadane przez śledczych z nabu samochody, adresy, numery tablic rejestracyjnych i szereg innych poufnych danych. Tego rodzaju szczegółowe informacje, a także niewątpliwe ostrzeżenia mogły im zostać przekazane wyłącznie przez wysoko postawionych przedstawicieli aparatu służb bezpieczeństwa, organów ścigania czy prokuratury.

Logiczne wydaje się założenie, że nad grupą Mindycza rozpostarto parasol ochronny służb, prawdopodobnie wywiadu Ministerstwa Obrony, HUR. Jak ujawniła prawda, Zeleńskiego w sprawie Mindycza wspierać ma generał Budanow, szef głównego zarządu HUR. Kierowana przez niego agencja może stać za próbą przedstawienia w infosferze ataków na Mindycza jako działań Rosjan, którzy chcieliby się go rzekomo pozbyć. Pikanterii sprawie dodaje również fakt, że krótko po przeszukaniach i zatrzymaniach śledczy z NABU dostali ostrzeżenia, że za to odpowiedzą. Ukraińskie media ujawniły w pierwszych dniach listopada, że NABU oraz SIPO interesują się również sprawami szefa biura prezydenta Andrija Jermaka, kolejnego bardzo bliskiego przyjaciela, a jednocześnie kluczowego współpracownika Załęskiego.

Obok tego pojawiła się oferta wykorzystania kontraktów zbrojeniowych celem osobistego wzbogacenia. Działania te były o tyle łatwiejsze, że wybuch wojny ograniczył proces demokratyzowania się i przyjmowania zachodnich standardów tak w sferze polityki, jak i biznesu. Ponadto wojenne prawodawstwo, co pokazano w pierwszej części tekstu, pozwoliło je wykorzystywać w działaniach przestępczych prowadzonych przez politycznych i biznesowych liderów państwa. To właśnie wybuch wojny był punktem zwrotnym w karierze Mindycza, który z istotnego biznesmena stał się najważniejszym oligarchą Ukrainy, zdobywając wpływy w wielu sektorach działalności, włącznie z wyznaczaniem kilku ministrów nowego rządu pod koniec ubiegłego roku.

Nie jest wykluczone, że obecne uderzenie w otoczenie Zeleńskiego może być jakąś formą zemsty tak samego NABU jak i Donalda Trumpa. Nawet jeżeli Załęski próbuje uciec do przodu, wymuszając dymisję oskarżonych ministrów i odcinając się od swoich przyjaciół, to ludzie Mindycza nie mogli objąć lukratywnych pozycji w rządzie, spółkach państwowych i państwowych instytucjach bez osobistego zaangażowania w tę sprawę samego Załęskiego. Otwarte pozostają pytania o rolę samego prezydenta, w tym i innych, jeszcze niewykrytych lub nieujawnionych, procederach korupcyjnych. Jaka jest jego realna rola w ukraińskim państwie? Czy Zeleński jako człowiek znikąd, który został wykreowany przez oligarchów i biznesmenów zaangażowanych w szereg przestępczych działań, pozostaje postacią niezależną, czy też przez ostatnich sześć lat był politykiem sterowanym i zależnym od grup interesu?

Wpływ afery na relacje Kijowa z Waszyngtonem będzie miał dodatkowy wymiar z uwagi na śledztwo FBI, toczące się w odrębnej sprawie dotyczącej Mindycza, który oskarżony jest o pranie brudnych pieniędzy. Z drugiej strony, tak ogromna skala afery korupcyjnej, w którą co najmniej pośrednio zaangażowany jest sam prezydent, będzie negatywnie wpływać tak na morale cywilów, jak i żołnierzy. Dzieje się to w kluczowym dla Ukrainy momencie, gdy siłom zbrojnym brakuje żołnierzy do kontynuowania skutecznych działań obronnych. Nie trudno sobie wyobrazić, że świadomość antypaństwowych działań decydentów będzie odwodzić ukraińskich mężczyzn od walki o państwo, które rozkradane jest przez biznesmenów do spółki z politykami.

A pamiętajmy, że spółka Enerhoatom odpowiada za generowanie około 60% energii elektrycznej kraju. Wraz z publikacją kolejnych wycinków nagrań z podsłuchu zainstalowanego w mieszkaniu Mindycza, afera korupcyjna zatacza coraz szersze kręgi. Kolejne jej odsłony mogą coraz poważniej uderzać bezpośrednio w samego ukraińskiego prezydenta, którego pozycja ulega coraz silniejszemu zachwianiu. Trudno spekulować czy afera pozbawi go władzy. Z całą jednak pewnością utrzymuje on ją obecnie wyłącznie z uwagi na stan wojenny i brak organizowania wyborów. Czas trwania kadencji został już przekroczony o ponad rok. Jednocześnie skala afery uderzy w zachodnią tak europejską jak i amerykańską gotowość do dalszego wspierania finansowego Ukrainy.