Jest sens, nie ma śmierci. O horrorach Scotta Derricksona - Michał Gołębiowski [tekst audio]

Za chwilę wysłuchasz wersję audio najnowszego tekstu z naszego portalu. Wszystkie artykuły przeczytasz na enlat.pl Jest sens, nie ma śmierci. O horrorach Scotta Derricksona. Tekst Michała Gołębiowskiego. Zapamiętałem to jako jeden z największych filmowych wstrząsów mojej młodości. Miałem wtedy kilkanaście lat. Egzorcyzmy Emily Rose były wówczas filmem głośnym, budzącym silne emocje, od niezdrowej fascynacji po przerażenie. Strach był zresztą uzasadniony. Potężna wizja reżyserska, tytułowa rola Jennifer Carpenter i metafizyczna powaga obrazu znacząco podbiły stawkę lęku.

Do dziś uważam egzorcyzm Emily Rose za drugi po egzorcyście Juliana Fredkina i być może ostatni naprawdę udany horror o opętaniu. Poza tym pod jego wpływem znów zaczęto mówić o religii w miejscach zupełnie nieoczywistych. Niedawno na ekrany kin wszedł Czarny Telefon 2. Kontynuacja filmu, którego nie zaliczyłbym wprawdzie do szczytowych osiągnięć twórców egzorcyzmów Emily Rose, Scotta Derricksona, ale który nieoczekiwanie okazał się najbardziej dochodowym horrorem w całej jego karierze. Nie do końca chodzi o to, żeby część pierwsza była rozczarowaniem. Czarny telefon utrzymał wysoki poziom, zręcznie balansując między społecznym obrazem przemocy za kolorowych lat 70., a opowieścią z dreszczykiem w stylu Stephena Kinga.

Jednak w moim przekonaniu Derrickson nie utrafił tym razem w tak wysokie nuty jak wtedy, gdy kręcił egzorcyzmy Emily Rose, a później także Sinister. Fakty są jednak oczywiste. Obie części Czarnego Telefonu stały się nieoczekiwanym wydarzeniem kulturalnym, a wyłapywacz, czarny bohater filmu, już teraz należy do panteonu klasycznych złoczyńców kina grozy. A w tym wszystkim dość nieoczywisty wymiar teologiczny. Strach między dwiema epokami. Scott Derrickson to twórca, który pozostaje w świecie współczesnego horroru postacią mimo wszystko dość marginalną. Kolejne jego filmy przynoszą wprawdzie spore dochody i spotykają się na ogół z entuzjastycznym przyjęciem krytyków, ale biorąc pod uwagę trwały status w świecie dziesiątej muzy, samego reżysera nie zalicza się dziś do grona filmowców, którzy nadają kinu grozy wyrazisty autorski sznyt.

Na tym tle Sinister zdecydowanie wyróżnia się jako nowoczesny klasyk. Nie dekonstruuje on wprawdzie klasycznych struktur narracji grozy, ale tworzy z nich wyjątkowy, metafizycznie i egzystencjonalnie wielowymiarowy świat. O egzorcyzmach Emily Rose już wspomniałem, warto jednak raz jeszcze podkreślić, że był to najlepszy horror religijny od czasów egzorcysty, Williama Friedkina. Być może to osobista wiara i wykształcenie teologiczne Derricksona sprawiły, że udało się temu twórcy uniknąć panującego w kinie grozy lat 90. metafizycznego kiczu. Różnica między egzorcyzmami a stygmatami Ruperta Winwrighta jest taka, że ten drugi obraz skonstruowano z antykatolickich przesądów i kliszy.

takich jak św. Teresa z Lisie czy błogosławiony Bartolo Longo. Jednym z ulubionych autorów Derricksona jest też Gilbert Chesterton. Pokatolicko rozumiany sens, logos, jasne przekonanie o tym, że byt jest dobrem, a zło jest niebytem, czasem nawet subtelna religijna apologetyka. To wszystko cechy charakterystyczne filmów Scotta Derricksona, tak nieintuicyjne dla twórcy współczesnego horroru. Pociesza w tym wszystkim fakt, że są to obrazy znajdujące sobie zwykle sporą widownię. Potrafią przerazić, a zarazem zachować ducha prawdy i dobra w sposób przekonujący i realny. bez naiwności czy taniego sentymentalizmu. Sam osobiście czuję w tym jednak pewien niedosyt, bo chociaż Derrickson pozostaje ze sprawą egzorcyzmów Emily Rose, a zwłaszcza Sinistera, jednym z najbliższych mi twórców kina grozy, to ubolewam nad tym, że najczęściej powściąga on swoje tendencje artystyczne na rzecz perfekcyjnego warsztatowo dzieła głównego nurtu.