Rosja gra tęsknotą za ZSRR
- W radzieckich podręcznikach uczono, że Związek Radziecki nigdy nie zaczynał wojny, a pod koniec lat 80. ludzie się dowiedzieli, że było inaczej, była wojna radziecko-fińska, interwencja w Afganistanie, a tego co się stało 17 września 1939 roku nie da się nazwać misją pokojową - mówi. Kłopoty gospodarcze początku lat 90. sprawiły, że Rosjanie mniej interesowali się kwestiami historycznymi, a raczej zajmowali się codziennym przeżyciem. Stąd powrót starej wizji historii i marzeń o imperialnej wielkości Rosji. Bardzo dobrze wyczuli ten nurt tacy politycy, jak Władimir Putin. Igor Grecki zwraca też uwagę na różnice między elitą czasów ZSRR, która w dużym stopniu wierzyła w hasła komunizmu, a dzisiejszą. - Dla niej wszystkie kwestie historyczne związane z radziecką narracją są instrumentem kapitalizacji fobii, strachów i traum, które po dziś dzień ma starsze pokolenie, które się rodziło, wyrosło i sformowało w czasach ZSRR.Podcast został udostępniony bezpłatnie w ramach współpracy pomiędzy autorem i portalem Nowa Europa Wschodnia. Projekt "Po prostu Wschód" można wesprzeć na Patronite.
Piotr Pogorzelski w Nowej Europie Wschodniej. W zeszły weekend w Moskwie na projekcję filmu Obywatel Jones Agnieszki Holland, współorganizowaną przez Instytut Polski, wdarli się do sali Stowarzyszenia Memoriał dresiarze, zwani powszechnie na wschodzie tituszkami, którzy żądali jego przerwania, krzycząc pod adresem zgromadzonych, swołocze, faszyści i wynocha z Rosji. Na miejscu od razu pojawiła się telewizja NTV, a potem też policja. To wydarzenie stało się dla mnie powodem, aby porozmawiać na temat polityki historycznej Moskwy. Film opowiada bowiem o wielkim głodzie na Ukrainie, sztucznie wywołanym przez Stalina. Zapytałem pochodzącego z Petersburga politologa Igora Greckiego o to, co pokazują wydarzenia w moskiewskim memoriale.
Ta sytuacja wiele pokazuje. Oficjalna narracja władz przeciwstawia się logice, nauce i tym faktom, które są już znane naukowcom. Pokazuje ona też stosunek do historii radzieckiej, która była w dużym stopniu zbudowana na kłamstwie. Dla propagandy ZSRR wymyśleni bohaterowie byli ważniejsi od prawdziwych, od ludzkich cierpień, w ogóle od człowieka. To nie człowiek był w centrum radzieckiej wizji świata. Była szansa na zmianę światopoglądową społeczeństwa, ale ona została zmarnowana i społeczeństwo oraz elita wróciły do radzieckich podstaw. Ta sytuacja pokazuje też atmosferę strachu, która zwiększa się w Rosji każdego roku. Jeśli 10-15 lat temu doszłoby do czegoś takiego, protestowaliby intelektualiści, podpisywali listy, mówili w mediach.
W ZSRR o człowieka troszczyło się państwo. Ludzie kończyli studia i dostawali mieszkanie i pracę. Przedszkola, szkoły, uczelnie były za darmo. To były takie cieplarniane warunki, za które kupowano ich lojalność. Gdy system wartości się zmienił, ludzie w warunkach rynkowych byli bezradni. To dobrze też pokazują sondaże. Wiosną 1992 roku, kilka miesięcy po rozpadzie ZSRR Na pytanie, czy Rosji jest potrzebny status wielkiego państwa, nawet za cenę konfliktu z państwami sąsiednimi, 69% respondentów odpowiedziało, że tak. Ludzie chcieli być z czegoś dumni. To był syndrom postimperialny. My z jego powodu ciągle cierpimy. Wtedy też na arenie politycznej zaczęli pojawiać się nowi ludzie, ale nie całkiem nowi jak w Polsce.
Demokraci lat 90-tych to wczorajsi działacze młodzieżówki komunistycznej i komuniści, którzy wraz z trendem demokratyzacji i wolnego rynku w Europie zdecydowali się na takie same kroki. To były populiści, a nie demokraci. Teraz zmieniła się atmosfera. Mamy kult funkcjonariuszy resortów siłowych. Ich prestiż państwo świadomie buduje i w zasadzie można powiedzieć, że są trzy słupy współczesnej Rosji. Strach, dolary z ropy i gazu oraz biurokracja. Pan tutaj wymienił wśród tych punktów, o których zaczęto mówić w czasie pierystrojki, między innymi wydarzenia w Nowoczerkasku. Całkiem niedawno był film rosyjski na ten temat. Nie wiem, czy tak można mówić, dlaczego dopuszczono do tego rodzaju obrazu nakręcenie.
Adresatem tej produkcji jest starsze pokolenie, które urodziło się w latach 50. i na początku 60. Na przykład film o legendarnych panfiłowcach broniących Moskwy, który ma mało wspólnego z rzeczywistością historyczną, ale o tym mówiono w niektórych mediach do audytorium 150-200 tysięcy osób, a film wsparty przez Ministerstwo Kultury obejrzały miliony, czyli jest nierówna walka. Państwo kieruje swoje wysiłki nie na to, żeby odkryć prawdę, poznać nowe fakty o kraju i społeczeństwie, a raczej na to, żeby umocnić radzieckie podejście do historii. To dobrze koreluje z politycznym systemem, bo obecne elity, w tym Putin, nie są bohaterami dla młodego pokolenia. On przejdzie do historii Rosji jako przedstawiciel powojennego pokolenia, które nie przystosowało się do zmian, które poczuło się niepewnie na początku lat 90.
Czy może one nie są do nas skierowane, tylko do odbiorcy rosyjskiego? Linia rosyjskiej narracji jest taka. Zbrodnia katyńska została popełniona nie przez państwo radzieckie, nie można go o to oskarżać, a przez konkretnych ludzi, kierownictwo NKWD. Tak, była taka wola polityczna, ale jest to traktowane w ramach kodeksu karnego ZSRR. Stąd nie ma żadnych podstaw, żeby zajmować się tą sprawą, na przykład na poziomie głównej prokuratury wojskowej. Druga część narracji polega na tym, że kierownictwo radzieckie pod koniec lat 80., a potem rosyjskie, potępiło tę zbrodnię. Robić tego jeszcze raz nie ma żadnego sensu. Bardzo boleśnie Kreml reaguje na pytania dotyczące tego, kiedy Rosja jako następczyni ZSRR przeprosi.
Stanowisko władz jest stałe. Żadnych przeprosin nie będzie. Kreml obawia się pozwów, próśb o zadośćuczynienie finansowe. A jeśli polskie rodziny ofiar Katynia je otrzymają, to można sobie wyobrazić jaka będzie fala pozwów od Rosjan i obywateli innych byłych republik radzieckich. Przecież Katyn to stosunkowo mały epizod kolosalnego terroru, skierowanego nie tylko wobec obcokrajowców, ale własnych obywateli. Przecież to były straszne zbrodnie. Cały kraj pójdzie do sądów i państwo zbankrutuje. Argumentacja zazwyczaj jest taka, że nie będziemy się zgodzić i toczka. No właśnie, a te artykuły, które są publikowane, gdzie jest właściwie negacja tej roli radzieckiej? Taka narracja istnieje, przy czym na poziomie oficjalnym.
Ale później powiedział najważniejsze. Gdyby nie Stalin, jego dziadek nie zostałby pierwszym sekretarzem Komitetu Miejskiego. Jego ojciec by nie pracował w Radzieckim Komitecie Planowania, a on nie byłby wiceministrem. Przy czym jego dzieci mieszkają za granicą, a on tu pisze książkę o dobrym Stalinie. A na ile ta polityka historyczna jest istotna w stosunkach Rosji z Polską, z rosyjskiej perspektywy? Czy ona jest wykorzystywana tylko instrumentalnie, czy ona naprawdę jest bardzo istotna? Weźmy kwestię pomników żołnierzy radzieckich na terytorium Polski, kiedy Moskwa protestuje. Czy to naprawdę boli, czy to jest po to, żeby trochę przycisnąć jednak tę Polskę?
A teraz proszę popatrzeć na dzisiejszą elitę. Od razu widać różnicę. Dla niej wszystkie kwestie historyczne związane z radziecką narracją są instrumentem kapitalizacji. Fobii, strachów i traum, które po dziś dzień ma starsze pokolenie, które się rodziło, wyrosło i sformowało w czasach ZSRR. Czyli ja rozumiem, że jakby to jest skierowane bardziej na rosyjski rynek wewnętrzny niż na rynek... Dobrze, a czy w ogóle jest jakiś pomysł w Moskwie, żeby może jednak poprawić stosunki z Polską, czy to jest w ogóle abstrakcja? Mamy od czasu do czasu takie wydarzenia jak np. spotkanie ministrów spraw zagranicznych Polski i Rosji w czasie niedawnego posiedzenia ONZ.
Pokazano wszystkie 9 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Piotr Pogorzelski omawia wydarzenie w Moskwie dotyczące filmu Obywatel Jones, pokazującym głód na Ukrainie pod Stalinem.
Igor Grecki opisuje przebieg pierystrojki i wpływy na rozwój społeczeństwa rosyjskiego.
Grecki omawia rolę filmu i mediów w propagowaniu historii ZSRR w Rosji.
Grecki omawia kwestię Katynia i politykę historyczną Rosji wobec tego zdarzenia.
Grecki omawia negację historii ZSRR w rosyjskim media i jego wpływ na stosunki z Polską.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
- W radzieckich podręcznikach uczono, że Związek Radziecki nigdy nie zaczynał wojny, a pod koniec lat 80. ludzie się dowiedzieli, że było inaczej, była wojna radziecko-fińska, interwencja w Afganistanie, a tego co się stało 17 września 1939 roku nie da się nazwać misją pokojową - mówi.
Kłopoty gospodarcze początku lat 90. sprawiły, że Rosjanie mniej interesowali się kwestiami historycznymi, a raczej zajmowali się codziennym przeżyciem. Stąd powrót starej wizji historii i marzeń o imperialnej wielkości Rosji. Bardzo dobrze wyczuli ten nurt tacy politycy, jak Władimir Putin.
Igor Grecki zwraca też uwagę na różnice między elitą czasów ZSRR, która w dużym stopniu wierzyła w hasła komunizmu, a dzisiejszą.
- Dla niej wszystkie kwestie historyczne związane z radziecką narracją są instrumentem kapitalizacji fobii, strachów i traum, które po dziś dzień ma starsze pokolenie, które się rodziło, wyrosło i sformowało w czasach ZSRR.
Podcast został udostępniony bezpłatnie w ramach współpracy pomiędzy autorem i portalem Nowa Europa Wschodnia. Projekt "Po prostu Wschód" można wesprzeć na Patronite.