40 lat na straży rzek – Jacek Engel
Jacek Engel, człowiek który od 40 lat działa na rzecz czynnej ochrony przyrody.
Ja nawet teraz prowadziłem wywiad z człowiekiem żeglugi, ale z historykiem, który w ogóle uważa, że otwarcie mi po prostu spacyfikował to na bazie źródeł, że już Niemcy nie inwestowali w pewnym momencie w tę drogę, bo wiedzieli, że niżówki, Odry i tak dalej, te okresy, Bez wody, wiesz, powodują, że tam nie ma szans na prawdziwy transport. Znaczy szansa na żeglugę na Odrze jest, ale na żeglugę dostosowaną do obecnych głębokości, czyli metr, metr. Znaczy płaskodenne, No przecież była żegluga na Odrze czy na Wiśle, pływały drewniane galary, woziły zboże z południa Polski do Gdańska.
Na Odrze też ten transport był całkiem dobrze rozwinięty. Ale znowu, pamiętajmy o tym, że ta historyczna żegluga to był wiek XIX. Myśmy mieli trochę ten niefart na Wiśle, znaczy niefart w cudzysłowiu, że Polska była pod zaborami, w związku z tym w zaborze pruskim coś tam na Dolnej Wiśle uregulowano, w rosyjskim nic się nie działo, w Galicji też niewiele. Odra, tak jak powiedziałeś, była niemiecka od dawien dawna i ją uregulowano, ale na warunki takie, jakie były wtedy i jakie się już nie powtórzą. Mamy katastrofę klimatyczną. Zobacz, co się dzieje na Renie. Na Renie ja z dużym
Z zainteresowaniem czytam zachodnie dzienniki, co tam piszą i co roku latem, nie patrzyłem jeszcze w tym roku powiem szczerze, ale co roku latem na renie żegluga staje. No może nie całkiem staje, ale statki są, te barki są wypełnione w 1 3, ponieważ jest za mało wody. O renie mówimy, który jest zasilany z lodowca, który ma Stały dopływ wody, a nie odrze, która jest głównie zasilana z opadów i z wód podziemnych. Zapomnijmy, to jest po prostu jakiś mit. A do tego jeszcze dochodzi ten aspekt zmieniającego się świata. Przepraszam bardzo, mamy XXI wiek. Sami wiemy, może to nie jest godne pochwały,
Ja też często powtarzam, używając na przykład w rozmowach z wędkarzami, że ta ich wymarzona klasa 5A, o której mówią im w telewizji, No spowoduje to, że ta rzeka nie będzie należała do nich i nie będą mogli już tam być, bo będzie tutaj wielkim biznesem. Przecież nie czarujmy się, że to będzie taki powrót do mitycznych lat siedemdziesiątych, gdzie sobie panowie po prostu pływali, wiesz, ze stawami i w ogóle było super. No tak nie będzie, bo to przecież będzie jakiś potężny kredyt, tak, przez zniszczenie rzeki. No i właściwie ktoś nie będzie przecież pytał, czy ja na kajaku mogę. No będzie robił biznes. Nie no, jakie kajaki? Nie wiem, byłeś na Renie? No tak kajakiem nie można, nie? Nie no, może i można, ale po prostu ja byłem na Renie i po prostu jak widziałem to wiele lat temu, jeszcze wtedy tej wody było tam sporo i tam po prostu transport za transportem zapiernicza, no to człowieku, no gdzie tam jaki kajak, no tam wiesz te...
Jest sporo organizacji w Polsce, które tam, jak ja to mówię, przy wodzie dłubią. Jest kilka, które naprawdę na tej wodzie się znają i są mocno zaangażowane. To na pewno jest nasza fundacja GreenMind, to jest WWF Polska, to jest Klub Przyrodników, no i jeszcze pewnie parę innych. Ale powiedziałbym, że ten... Ta bezczelność władzy, która sobie wymyśliła, że przekształci tysiąc kilometrów polskich rzek w kanały żeglugowe, to wywołała, proszę Ciebie, już taki wkurw. Naprawdę, że to w ogóle...
Parudziesięciu osób indywidualnych. No to to jest trochę mocniejszy głos niż głos nawet powiedzmy tak tak tak dobrze rozpoznawalnego i silnego WWF-u. No tak, oczywiście, no jest to jednak koalicja, nie? Jednak jest to już grupa, organizacja. Ktoś zawsze może zarzucić jednej czy drugiej organizacji. Nie no jest to wiesz, jesteście na pewno widoczni i też jakby no dla mnie jest to temat super fajny, nie? Bo się okazuje, że No właśnie, że i nie ma wiedzy w społeczeństwie, i nie ma właściwie edukacji w tym zakresie, no nie czarujmy się. A jednocześnie temat rzek, myślę, że odry, moja obserwacja na odrze jest taka jednak, że wiesz, no w wyniku przeobrażeń tutaj społecznych, w wyniku machiny wojennej, 45 rok, wygnanie ludzi, którzy żyli nad tą rzeką przez lata i w jakiś sposób ją, wiesz, nawet międzypokoleniowo rozumieli, no wiesz, przesyła się tutaj ludzi z różnych stron Polski, również Łemków, również w ogóle ludzi, którzy, wiesz, bo Malczycy to przyszłemkowie w ogóle osiadli.
Że ludzie rzeki zauważają wtedy, kiedy wylewa, bo że brakuje wody w rzece, to naprawdę mało osób zauważa. Oczywiście wtedy się pisze, masz artykuł, że w Warszawie można przejść na pieszo przez rzekę. Ja tu w Koszczynie przez warte latem jakiś niski stan wody można przejść. Na Odrze, jak czasem pływamy kajakiem, to na środku Odry masz Wielu ludzi nie pływa po rzekach, więc nie wie o tym, że brakuje wody, a jak wylewa, to zauważa wodę, bo wtedy woda przychodzi do nich. I to jest jedyny moment, kiedy ludzie zauważają rzekę.
Odra była kiedyś rzeką, która miała ponad 1000 km długości. Była jak Wisła. Tak, tak, tak. W tej chwili na Odrze zostało 20% strzele? Jeśli w ogóle terenów zalewowych, które rzeka miała do dyspozycji kiedyś. No to nic dziwnego, że mamy po wodzie. Woda, która się mieściła na 5 razy większym obszarze, nie zmieści się na obszarze mniejszym. Tak, sam je tworzymy, a do tego jeszcze sobie zwiększamy to zagrożenie jakimiś głupimi posunięciami, które znowu, są łatwe sposoby, znaczy łatwe, nic nie jest łatwe, ale dość proste.
Jesteśmy w miejscu, bo chcę powiedzieć o tej przestrzeni dla rzeki, bo się mówi, że o, to tam Kanclerz Kol Po powodzi właśnie w Niemczech w 2002 roku była na Łabie? Nie pamiętam. No nieważne, po tej wielkiej powodzi w Niemczech to wtedy kanclerz Kohl powiedział, że trzeba oddać przestrzeń rzekom. A my jesteśmy nad Wartą, gdzie za Fryderyka Wielkiego regulowano Wartę i już w tym czasie projektanci się zorientowali, że nie da się poprowadzić wałów wzdłuż rzeki na całej długości, Bo ta woda się gdzieś musi rozlać. I w związku z tym tu między Słońskiem, właśnie kłopotowym Słońskiem, a Kostrzynem odsunęli obwałowanie i zostawili 50 km2 terenów zalewowych.
To się mówi polder, albo mówi się Kostrzyński zbiornik retencyjny. No guzik prawda. To jest po prostu pozostawiony, naturalny teren zalewowy, który może pomieścić dobre 150 mln m3 wody. Niemcy sami po tej pierwszej poważnej grzebaniu przy Odrze w XVII wieku sami doszli do wniosku, że skrócenie jej wtedy właśnie o jedną piątą w niektórych miejscach tak wzrosły te powodzie, że oni wtedy zmienili zupełnie sposób I wprowadzono główki i ten cały system spowalniania wręcz tego nurtu, bo nagle okazało się, że te wszystkie przecięcia, wiesz, po prostu meandrów, no skończyły się po prostu dla wielu miejsc tragicznie. Dzisiaj rano rozmawiałem na temat Szydłowa.
To jest taka wioska, która leżała na ujściu Nysy Łużyckiej. Dokładnie nawet do przeciwko wejścia usunęły i to były takie, że jakby im bardziej meliorowano rzekę, tym jakby straty tam były coraz większe. Dochodząc do początku XX wieku, w pewnym momencie rząd wykupił te wszystkie tereny, no bo okazało się, że po prostu nie jesteśmy w stanie już bronić tego wszystkiego. I ta melioracja rzeki po prostu spowodowała to, że takie miejsca po prostu zaczęły znikać. Bo nagle tej wody tam szło po prostu znacznie więcej niż kiedykolwiek. No tak, no bo prostujemy rzekę i ją regulujemy i mamy problem u siebie rozwiązany, bo odprowadzamy szybko wodę w dół, a ci na dole niech się marcią. Muszę jedną rzecz tutaj bardzo zaprotestować i sprostować.
Jakie wyciągnęliśmy z tego wnioski? Żadnych. Kilka lat później zobaczyłem, że tam następuje dalsze budownictwo i powstało tam osiedle jakichś domków jednorodzinnych czy szeregowców, które mają taką wysokość, że jak przyjdzie woda to je po komin zaleje. Czyli właściwie władze, bo tak naprawdę ludzie nie mają obowiązku znać się na tych rzeczach, no właściwie tworzą po prostu problem, no bo jakby wiesz, nie zrobiono niczego, właściwie czekamy tylko na kolejną wodę i żeby to miejsce znowu... Tak, trochę tak i nawet trochę to chcę też wrócić do tej roli organizacji pozarządowych, bo WWF Polska na początku lat dwutysięcznych zrobił świetny atlas terenu zalewowych Chodry.
I tam poza badaniami przyrodniczymi i mapowaniem siedlisk i gatunków, oni zaproponowali miejsca, gdzie należy odsunąć obwoływania po to, żeby zwiększyć bezpieczeństwo powodziowe, żeby zmniejszyć ryzyko powodziowe. Jeden taki polder, jedną taką relokację obwałowań udało się, ale to naprawdę dzięki uporowi WWF-u, który ogromne pieniądze na początku zainwestował w prace koncepcyjne, w prace projektowe, ale w końcu władze polskie dały się namówić i władze wodne dały się namówić i między Domaszkowem a Tarchalicami odsunięto. Ale takich miejsc w tym atlasie jest wyznaczonych kilka albo kilkanaście.
Kiedy ta woda tam wejdzie, zostanie też zmagazynowana. I w ogóle, wiesz, w kontekście tego, że proponuje się budowę znowu potężnych zbiorników, które, no już nie będziemy tego tłumaczyć, bo to w ogóle oczywiste, że one po prostu no nie mogą działać, że właściwie przy tych temperaturach to parowanie i tak dalej, no szkoda na to czasu, ale też się w ogóle o tym nie mówi, czyli że łatwo nam wydać znowu miliardy czy miliony na kolejny zbiornik, a tak naprawdę łęgi, tak, czy właśnie te tereny gotowe do tego, żeby magazynować w najlepszy sposób tą wodę, bo w postaci bagien, w postaci Jakiś takich lasów łęgowych? One mają jeszcze więcej zalet, bo gromadzą wodę podczas wezbrania, czyli obniżają falę powodziową i chronią tereny, które są poniżej, ale ta woda tam zostaje i ona tam pomału wsiąka i zasila wody podziemne.
No bo wody podziemne są niezwykle ważne, o nich się jakoś w Polsce mało mówi i my mamy całkiem niezłe zasoby wód podziemnych, ale one nie odnawiają się tak szast-prast, że spadnie deszcz i już mamy zbiornik wód podziemnych napełniony. Nie, nie, ta woda tam dociera bardzo, bardzo powoli. I im większą będziemy mieli powierzchnię doliny, gdzie ta woda się rozleje i będzie tam długo stała w tym łęgu, czy nawet na tych łąkach kośnych, no to tym lepiej dla zasilania wód podziemnych, z których, uwaga, też woda z tych wód podziemnych, ale tych powiedzmy płytszych, woda potem wraca do rzeki.
To są naczynia połączone. Najpierw się wylewa, a potem w okresie niżówkowym, skąd się bierze woda w rzece? No bierze się właśnie z tych płytkich wód podziemnych. No właśnie, zupełnie umyka to w dyskusji, którą dziś prowadzi się i na Wiśle i na Odrze. Jakby nie mówi się o tych faktach zupełnie. Zupełnie pomijając, chwaląc się tylko zbiornikiem Racibórz, a co by było, gdyby ta woda przyszła na tyle duża, żeby ten Racibórz się jednak przelał? No nie chciałbym być w skórze mieszkańców okolic. W 1997 roku, jak popatrzysz sobie na mapę, były mapy robione z nalotów lotniczych w tamtych latach, to woda płynęła praktycznie całą Starą Doliną Odrę.
Tam naprawdę niewiele brakowało i całe miasto poszło pod wodę. Więc jak też się opowiada, że zbiornik Racibórz uratuje teraz nas przed powodzią podobną, jaka miała wtedy miejsce, no to ja Ja nie chciałbym być w sytuacji, kiedy przyjdzie taka woda i będę mógł powiedzieć sprawdzam. Nie chciałbym tego, bo nie życzę ludziom nieszczęścia, ale uważam, że to jest po prostu bardzo nie fair ze strony władz, że one po prostu ludziom wciskają kit. Ludzie wciskają kit, że zbiornik Racibórz załatwi wszystko. Wciskają kit, że tylko regulacja rzek ochroni przed powodzią. Wciskają kit, że budowa stopni wodnych to jest zwiększenie retencji dolinowej.
Wyobrażasz sobie? I ludzie w to wierzą. Mimo, że są publikacje, nawet w Gospodarce Wodnej jest artykuł na temat stopnia wodnego Niepołomice na Wiśle i policzyli tam, że zbudowa stopnia odbierze ponad 2 miliony metrów sześciennych retencji dolinowej. Ja używam takiego porównania, żeby to ludziom zobrazować. Mamy wannę szeroką i pustą i mamy wannę wąską i napełnioną wodą. No to w której wannie się zmieści jeszcze więcej wody? W tej napełnionej Wąskiej, która obrazuje rzekę powyżej stopnia wodnego czy w tej szerokiej i pustej, która obrazuje rzekę bez stopnia wodnego i płynącą szeroką doliną.
A do tego będzie świetnym posunięciem w dobie katastrofy klimatycznej. Mamy zupełnie inne warunki klimatyczne niż były kiedyś. Na południu Polski, na Podkarpaciu, w Małopolsce, dla której prognozuje się, że deszczy nawalnych będzie jeszcze więcej i jeszcze większe, czyli to co się wydarzyło ostatnio będzie jeszcze częstsze, no to wykupmy tereny te najbardziej zagrożone. Dajmy tym rzekom się tam rozlewać, niech one erodują, niech one wrócą do tego charakteru dwu-trzykorytowych rzek, które mają dużo większą zdolność retencyjną. Zbudujmy poldery Na Wiśle Środkowej mamy szacunki, że pomiędzy Puławami a Warszawą możemy odzyskać przestrzeni dla około 200 milionów metrów sześciennych wody.
Wyobrażam sobie jeszcze na tą chwilę, że jesteśmy gotowi mentalnie na przykład na rozebranie stopnia w Malczycach czy w Brzegu Dolnym, a jednocześnie skutki, oddziaływanie na na przykład teraz na pozostałą część Łęgów Odrzańskich Malczyc jest potężne, bo jakby wszyscy wiedzą, że, czy też nie wszyscy, ale kiedy postawimy stopień wodny, to właściwie to wszystko poniżej będzie się już tylko Woda nie przelewa się przez łęgi, lasy wysychają. Co właściwie możemy zrobić? Czy jedynym rozwiązaniem jest teraz... Czy dożyjemy czasów, tak naprawdę, rozebrania? Już nie mam odpowiedzi, jak chcesz. Nie, bo wiesz co, bo tak, bo jak się tak... Zacząłem pracować w organizacjach pozarządowych, czyli ponad 20 lat temu,
A u nas kurde, oni nie chcą przejść na naszą stronę i ja już zaczynam wchodzić w wiek, w którym ci goście byli wtedy i zaczynam mieć obawę, czy ja doczekam tej chwili, kiedy nastąpi zmiana. Ja nie mówię, że dożyję czasu, kiedy się rozbierze stopień we Włocławku, ale czy doczekam czasów, kiedy zacznie się o tych rzekach mówić w sposób, w jakim się o nich mówi, jak się je traktuje, W Kanadzie, w Wielkiej Brytanii, we Francji, w Stanach Zjednoczonych. My, jeśli chodzi o podejście do rzek, do wody, jesteśmy nie 30, ale jesteśmy jakieś 40 do 50 lat do tyłu. To jest niezwykle frustrujące. Ale z drugiej strony też odpowiem Ci na pytanie, że oczywiście są rozwiązania, które są na tacy i można je zastosować.
I dla stopnia Malczyce karmienie rzeki zostało w decyzji środowiskowej wpisane. Tylko, że Wody Polskie tej decyzji nie wykonują. A gdybyś ocenił na przykład, czy u nas jest problem złego prawa, czy złej mentalności? Jak oceniasz prawo? Prawo jest, bym powiedział tak, w niektórych częściach jest prawo dobre, ale jest czasami nieskuteczne. No bo jeżeli, tym się ostatnio tam zajmowałem, nawet robiliśmy takie analizy, że w zasadzie, jeżeli decyzja środowiskowa jest niewykonana, To trudno zmusić inwestora do jej wykonania. Teoretycznie są mechanizmy, są kary, no ale jeżeli Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie nie wykonał decyzji środowiskowej dla modernizacji stopnia we Włocławku, bo tam zaniechał paru działań i nasza fundacja tego przypilnowała, w sensie
Przeszliśmy całą drogę i doprowadziliśmy do ukarania Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej przez Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowisk. Karą 10 tysięcy złotych. Więc jeżeli masz firmę, która obraca milionami, a ma inwestycje za miliardy, no to przepraszam bardzo, to znaczy, że to prawo nie działa. Jeżeli nie jest wykonywana decyzja środowiskowa dla stopnia Malczyce, Ten program karmienia rzeki nie jest realizowany i Wody Polskie mówi, nie, nie, nie będziemy tego realizować, zbudujemy następny stopień i to powstrzyma erozję.
Tam masę jest takich wniosków, które Dobrze by było, żeby decydenci ten raport znali. To jest wielka, wielka knipa. Ona jest przetłumaczona na język polski, także nawet ci, co nie znają angielskiego, mogliby się z tym zapoznać. Wydał to Klub Gaja, czyli kolejna organizacja pozarządowa. W każdym razie ten fenomen, że koszty są wielokrotnie przekraczane, że czas realizacji jest wielokrotnie przekraczany, że zyski czy korzyści z budowy zapór są wielokrotnie niższe od tych deklarowanych na początku, to nie jest fenomen Polski. To jest fenomen wielkich zapór na całym świecie. Nie wiem, ile Malczyce kosztowały na koniec, ale pierwsze wyliczenia były na dzisiejsze, to na pewno było grubo poniżej miliarda.
No nie zbuduje się tego stopnia w Siarzewie, ani w Lubiążu, ani w Ścinawie w takim sensownym terminie. I tak jak powiedziałeś, no co z tego, że zbudujemy ten jeden stopień, jak to w ogóle niczego nie da. Mamy katastrofę klimatyczną, mamy kompletnie inną sytuację. Wody mamy ile mamy, nie będziemy mieli jej ani więcej, ani mniej, będzie ona rozłożona inaczej, będzie mniej śniegu, czyli mniej opadów latem, ... roztopów, czyli mniej wody na wiosnę, a więcej wody będziemy mieli latem, ale ona będzie spadać gwałtownie i będzie nas zalewać i będzie gwałtownie spływać do rzeki rzekami do morza i nie będziemy mogli jej zmagazynować.
Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Jacek Engel opowiada o swoim miejscu zamieszkania i pracy w ochronie przyrody przez 40 lat.
Jacek Engel krytykuje inwestycje w stopnie wodne na rzekach, podkreślając negatywne skutki na środowisko.
Rozmowa o historii i obecnej sytuacji rzeki Odra, w tym kwestia regulacji rzek i jej konsekwencjach.
Jacek Engel omawia logistykę transportu na rzekach, wskazując na nieefektywność i ekologiczne zagrożenia.
Jacek Engel opowiada o koalicji Ratujmy Rzeki i jej działaniach.
Jacek Engel omawia konflikt między turystyką a budową stopni wodnych na Odrze.
Jacek Engel analizuje sytuację z stopniami wodnymi w Polsce, podkreślając brak efektywności praw.
Jacek Engel omawia koszty i zyski z budowy stopni wodnych, podkreślając ich nieskuteczność.
Jacek Engel wspomina o rozwijającej się agroturystyce na terenach nad rzekami.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.