Mentionsy Mentionsy
NA TROPIE ZAGINIONYCH SKARBÓW
NA TROPIE ZAGINIONYCH SKARBÓW

Bitwa o Bitwę pod Grunwaldem

29.05.2024 ·18 min 53 s · 8 rozdziałów

Obraz Jana Matejki pt. "Bitwa pod Grunwaldem" przedstawiający klęske Krzyżaków od początku wojny zaciekle tropiny był przez Niemców, którzy zajęli Polskę. Nie przewidzieli oni pomysłowości naszych rodaków, którzy sprytnie ukryli obraz co uchroniło go zapewne przed zniszczeniem. 

0:20 · Zaginionych skarbów 1

Zaginionych skarbów. Ja dalej mam przed oczami ten dzień pełen śmierci. Lista zabitych podczas nalotu na Lublin jest długa. 9 września 1939 to czarny dzień dla naszego miasta. Zginął na przykład poeta Józef Czechowicz. Zginął też Jan Gilasa, woźny zarządu miejskiego, który dostał ataku serca, gdy wynosił jeden z niewybuchów z budynku. Zginął Stanisław Eismont, zastępca dyrektora warszawskiej Zachęty, który przywiózł tu sławne obrazy Matejki.

0:31 · Opowieść o nalocie na Lublin 3

Dla nas rozpoczęła się walka o uratowanie tych obrazów. Panowie, kierownik czeka na was w szopie. Tylko uważajcie, na podwórku jest gestapo. Czegoś szukają. Pani Zuzanno, cóż to się z panią dzieje? Ja tu siedzę w holu bankowym i czekam, a pani nie ma i nie ma. No niech pan nie przesadza. Raptem pół godzinki się spóźniłam. Pół godzinki to jak wieczność, gdy do opowiedzenia jest nowa historia. A swoją drogą, skąd to opóźnienie? Jeżeli oczywiście może pani powiedzieć. Na siłowni byłam. Gdzie? Na siłowni, panie Kazimierzu.

Na słuch się panu rzuciło? A po co tam pani poszła? A co się robi na siłowni? Poszłam ćwiczyć. Lekarz pani kazał? Na coś jest pani chora? Panie Kazimierzu, na nic nie jestem chora. Po prostu postanowiłam zadbać o swoje ciało. Ćwiczę i panu też to polecam. To nie dla mnie. Ja już raz byłem na siłowni i za taką zabawę to ja dziękuję. A co się panu tam przytrafiło? Chciałem sobie brzuch zlikwidować, bo mi się paski do spodni skończyły. Ten pan, co tam obsługiwał, polecił mi taką maszynę do ćwiczeń i mówi, to dla początkujących jest. Stos ciężarków do ćwiczeń ma 95 kilogramów, ale jak panu dobrze pójdzie, to mogę zwiększyć nawet do 200 kilogramów i poszedł.

I co? I ja też poszedłem. A nawet pobiegłem. Pani droga, sto kilogramów na początek? To dwa worki cementu. Ja jednego nie udźwignę. Tam jest regulacja i może pan zacząć od dziesięciu kilogramów. O, nie dla mnie. Zaczniesz od dziesięciu kilogramów, a skończysz... Nawet o tym nie chcę myśleć. Siłownia? To nie dla mnie. To już wyjaśniliśmy sobie zawiłości ćwiczeń na siłowni. A teraz proszę mi opowiadać przygotowaną historię. Nasza historia rozpoczęła się 30 sierpnia 1939 roku w warszawskiej Narodowej Galerii Sztuki, zwanej potocznie Zachętą, gdzie wisiał sławny obraz Jana Matejki, Bitwa pod Grunwaldem.

4:20 · Nalot na Lublin i ukrycie obrazów 2

1 września płótno obrazu nawinięto na specjalny wał, który miał prawie 5 metrów długości. W ostatniej chwili podjęto decyzję, że nawinięto na niego także inne dzieło Jana Matejki pod tytułem KAZANIE SKARGI. Ciekawe, ile to wszystko ważyło? Widzę, że wizyta w siłowni skierowała pani myślenie na trop ciężarów. Niech pan nie mędrkuje, tylko opowiada. Ze względu na wielkość trudno było znaleźć odpowiedni środek transportu, ale ostatecznie w nocy z 5 na 6 września wielką konną platformą wyruszono do Lublina, gdzie obraz i towarzyszący mu dyrektorzy galerii dotarli 9 września. 9 września. To tego dnia Lublin przeżył bardzo ciężki nalot spowodowany prawdopodobnie doniesieniami niemieckiej grupy szpiegowskiej Hansa Grabowskiego.

W mieście mieszkało przecież wielu sympatyków Hitlera. I co zrobiliście? Przeprowadziliśmy specjalną akcję dezinformacyjną. Nasi stolarze poskładali w całość rozbitą skrzynię od obrazów. A potem, w biały dzień, z ogromnym hałasem, wywieźliśmy ją za miasto, gdzie znowu została porzucona. To już rozumiem! Wszyscy myśleli, że obrazy zostały przeładowane i wywiezione za granicę! Uspokój się, pan. Na podwórku może być Niemiec, który rozumie po polsku, a pan się wydzierasz jak przekupka na targu.

7:29 · Aktywa dezinformacyjne 2

Tu mówi Londyn. Polskie radio na falach eteru. Nadajemy dla walczącego kraju. Walka w okupowanym przez Niemców kraju trwa i ogarnia coraz to nowej dziedziny życia. Okupanci w poszukiwaniu obrazów Jana Matejki prowadzą w Warszawie liczne przesłuchania. Szukając płót na Bitwa pod Grunwaldem, zabrali nawet na przesłuchanie wdowę po Stanisławie Ejsmondzie, którego zabili w trakcie bombardowania. Jak udało nam się ustalić, Niemcy nic się nie dowiedzieli. Za wskazanie miejsca ukrycia arcydzieła wyznaczyli nagrodę w wysokości 2 milionów marek, a gdy jej to nie poskutkowało, podnieśli ją do wysokości 10 milionów.

Trochę mi się to wszystko pomieszało. Ciekawe od czego. Co tam pan mamroczysz pod nosem? Historie bitwy poproszę w pigułce. Bitwa pod Grunwaldem miała miejsce pod Grunwaldem, ale w bibliografii niemieckiej bitwa pod Grunwaldem miała miejsce pod Tannenbergiem. Niech mnie pan nie denerwuje. Miałam na myśli historię wywiezienia obrazu, a nie historię bitwy. Ale powiedziała pani historię bitwy poproszę w pigułce. Stop! Przestajemy drążyć temat, bo jak panu przypomnę... Nie było tematu, już opowiadam. Jak się postraszy, to pan nawet posłuszny jesteś. Muszę to zapamiętać. Po wywiezieniu obrazów z Warszawy zostały one złożone w Muzeum Lubelskim, a dla zmylenia wścibskich rozbitą skrzynię po obrazach porzucono poza miastem.

9:12 · Opowieść o ukryciu obrazów 1

W Anglii znajdują się dwa polskie arcydzieła autorstwa Jana Matejki. Jest tu Bitwa pod Grunwaldem i Kazanie Skargi. Dopiero teraz rząd polski potwierdził oficjalnie te doniesienia, ale płótna szczęśliwie zostały wywiezione z kraju i nie ucierpiały podczas zawieruchy wojennej. Bitwa pod Grunwaldem została zbadana przez konserwatorów, którzy stwierdzili, że ma się ona dobrze i wieszczy kolejną klęskę hitlerowców. Ruch tu u nas dzisiaj jak na Targowicy. Lepiej niech Niemcy panów nie wypytują, co tu robicie. No, my tu sprawy urzędowe załatwiamy. Panowie, kierownik taborów miejskich Franciszek Galera wtajemniczył mnie we wszystko, więc proszę mi nie opowiadać drdymałów.

14:38 · Opowieść o Romanie Pieczyraku 2

Najpierw trzeba było wynieść rulon z obrazami do komórki na podwórku muzeum, ale aby się zmieścił trzeba było rozebrać ścianę. Dziś kolejny problem, trzeba było rozebrać płot od strony sąsiedniej posesji. Tylko w ten sposób można było załadować obraz na wóz. A wtajemniczeni ludzie robili wielkie zamieszanie, naprawiając wszystko, co wyglądało dość naturalnie. Teraz jedzie przed nami wóz, na którym leżą sławne obrazy, a całość przykryta jest słomą, na której poukładane zostały stare meble. A na końcu dynda jak wahadło od zegara stara balia.

Pani Zuzanno, oni pomyśleli o wszystkim. Stodołę, czy też chrzopę zabezpieczono, zakładając rynny i budując kanały odpływowe. Ale najlepszym zabezpieczeniem były konie. Jakie znowu konie? To nie wiem dokładnie kiedy, ale niemiecka policja wprowadziła do szopy swoje konie. Kto mógł przypuszczać, że pod ich kopytami znajdują się sławne obrazy? Rozumiem, że to właśnie w tym schowku arcydzieła dotrwały do końca niemieckiej okupacji. Tak. Zostały wydobyte w październiku 1944 roku i pozwoli pani, że nie będę opowiadał szczegółów tej operacji, bo po raz kolejny okazało się, jak perfidni są polscy komuniści, którzy właśnie na ostrzach moskiewskich bagnetów przejmowali władzę.

Pokazano wszystkie 11 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.