Język inkluzywny | Anna Harężlak | Beata Rzepka | Hubert Sobecki #31

Hubert, powiedz proszę, dlaczego w ogóle poruszać taki temat? Dlaczego o tym mówić w organizacjach, skoro wydawałoby się przecież, że pewnie są jakieś ważniejsze tematy? Na pewno w ogóle trudno jest robić jakiekolwiek rankingi ważności tematów, bo myślę, że byłoby tyle rankingów ile jest osób na świecie, ale należy zawsze pamiętać o tym, że język jest supernym początkiem. Język kształtuje to, jak myślimy, a to, jak myślimy, kształtuje to, jak działamy, jak zachowujemy się wobec innych ludzi. Więc zaczynając od języka, zaczynamy tak naprawdę od fundamentu i od podstaw. Możemy oczywiście potem koregować to, Ludzie się do siebie odnoszą, ale zaczynamy od tego, jak o sobie myślą. A myślą w języku, posługując się jakimiś frazami, które znają albo które sobie wymyślają.

Język neutralny płciowo zakłada, że mówimy osoba, na przykład osoba członkowska, osoba wypowiadająca się i wydaje mi się, że to chyba nie jest takie proste. Nie jest to proste, zwłaszcza w polskim. Język polski jest niesamowicie, jak to się czasem mówi, zgendarowany. Wszystko u nas ma płeć, stół jest mężczyzną, sufit, a podłoga jest kobietą z jakiegoś powodu. Mimo że nie jest to chyba niezbędne nam, żeby wiedzieć, jaką płeć mają przedmioty albo pomieszczenie, w którym się znajdujemy. Ale jednak tak jest, w związku z czym jesteśmy super przyzwyczajeni do tego, że kiedy mówimy o czymkolwiek tak naprawdę, to ten gender, ten rodzajnik, ten rodzaj gdzieś tam się pojawia. Słowo osoba się często kojarzy z jakąś taką nową mową urzędniczą albo polityczną. Niektórzy mają wręcz skojarzenia gdzieś tam z PRL-em albo w ogóle z jakąś taką polszczyzną zdegenerowaną, powiedzmy.

Natomiast osoba jest, mam wrażenie, ostatnio mocno odzyskiwanym słowem i takim słowem, które jest po prostu mega przydatne, bo jest parasolowe, obejmuje ludzi bez wpakowywania ich właśnie w jakieś kategorie. A jeżeli chcemy zwrócić się do osób w komunikacie pisemnym, na przykład w ogłoszeniu o pracę albo w jakimś innym tekście, to jakie mamy możliwości? Ja jestem wielkim zwolennikiem tego, żeby pisać w sposób jak najmniej formalny i jak tylko mogę przechodzić na formę tywy i zwracać się bezpośrednio do osób, z którymi rozmawiam albo do których piszę, to zawsze to robię. Jeśli mamy jakieś wymogi, żeby jednak zachować de corum i tutaj jest potrzebny taki troszeczkę bardziej oficjalny język, no to wtedy te osoby rzeczywiście gdzieś tam przechodzą w sukurs.

Drogie osoby, kiedyś się mówiło drodzy państwo, trochę jak taki na scenie prowadzący festiwal piosenki, może to zabrzmieć. Państwo jest średnie, ale drogie osoby jest w porządku, tak? No rzeczywiście to znaczy wszyscy, tak? Więc ja proponuję zawsze osoby. Stosowanie też tego języka neutralnego takiego, to używanie takich konstrukcji bezosobowych, czyli należy wypełnić ankietę. No i to jest trochę sprzeczne z tymi naszymi takimi, tymi wartościami prostego języka, gdzie uczyliśmy się właśnie human to human, czyli kandydat jest proszony o wypełnienie ankiety albo kandydat powinien wypełnić ankietę. Tak i co prawda o tym już był odcinek, ale jeszcze przypomnijmy krótko, że nie używamy sformułowania osoby niepełnosprawne, tylko jakiego?

To jeszcze nie jest pełen. Tam jest dużo, dużo literek różnych. Ludzie się zastanawiają, dlaczego to RTV AGD tam się pojawia rzeczywiście. Odpowiedź jest bardzo prosta, bo jesteśmy różnorodni i różnorodne jako ludzie. Ta kategoria, ten anagram na początku był LGB, potem doszła literka T. LGB oznacza orientację psychoseksualną osób, czyli to kogo kochamy, w kim się zakochujemy, z kim mamy więzi, z kim chcemy wchodzić w związki, zakładać rodzinę. Z kim też uprawiamy seks albo kto nas pociąga seksualnie. I te trzy literki lgb, lesbika, gej, osoba biseksualna dotyczą orientacji właśnie, czyli dotyczą tych więzi między ludźmi. Natomiast literka T, osoby transpłciowe, dotyczy tożsamości, czyli nie ma to już związku z relacjami między nami i innymi osobami, dotyczy tylko nas samych jako naszych, naszej własnej odpowiedzi na pytanie kim ja jestem.

I teraz tożsamość płciowa to jest bardzo złożony temat, bo widać, że jak tylko mówimy o samym języku i o tym, że mamy rodzaj, a propos przedmiotów nieożywionych, to widać, że wszystko jest absolutnie przesiąknięte tożsamością płciową w naszej rzeczywistości. Nie mówiąc o tym, że kolory są dla chłopców i dziewczynek, że sposób chodzenia, sposób mówienia, kariera zawodowa, marzenia, ambicje, kultura, wszystko mamy zgenderowane i zapakowane w różne kategorie, które na szczęście się zmieniają i otwierają, bo gdybyśmy siedzieli ciągle w tych szufladkach, to byśmy się w nich podusili na dobre. Natomiast osoby transpłciowe to są osoby, u których to oznaczenie płci, które pojawiło się w akcie urodzenia, kiedy dziecko przychodzi na świat i lekarz mówi, ok, chłopiec, dziewczynka, czyli wpisuje K albo M do aktu urodzenia, to oznaczenie nie odpowiada tak naprawdę płci tych osób, nie odpowiada ich tożsamości płciowej.

Te osoby dorastają i okazuje się ok, no dobrze, ale to ja nie jestem chłopcem albo ja nie jestem dziewczynką, tak? Ja jestem osobą transpłciową, czyli moja płeć jest transprzedrostek z jakiego języka? Z łaciny trans oznacza po drugiej stronie, albo tam. Cis oznacza po tej stronie. Większość populacji jest cis-płciowa. To oznaczenie się zgadza z tym, jaką mają tożsamość, jaką mają płeć. Pewna stała część populacji to osoby transpłciowe, czyli takie, dla których ich oznaczenie przypisane z powodu ich wyglądu fizycznego, biologii, tego, jak ten dzieciak dla lekarzy po prostu wyglądał, nie odpowiada temu, jak naprawdę ich płeć wygląda, nie odpowiada ich tożsamości płciowej. Już mamy całe cztery literki, ale po drodze jest jeszcze cały szereg. Literka Q osoby queer to są osoby, które nie identyfikują się tak naprawdę z żadną poszczególną inną literką.

Chcą mieć ogólną taką, taki ogólny parasol, który mówi okej, ja po prostu nie jestem gdzieś tam normatywna, normatywny, ale nie będę wchodzić w szczegóły, nie chcę w ogóle się rozdrabniać, czy gej, lesbijka, czy jakoś inaczej, to w ogóle nie jest moja bajka. Jestem człowiekiem i jestem osobą queer, tak czasem mówią. Potem mamy na przykład osoby, literka I, osoby interpłciowe. Interpłciowość to jest z kolei sytuacja, w której nasze ciało, nasza fizjologia jest zbudowana w taki sposób, że tak naprawdę, kiedy dziecko przychodzi na świat, nie wiadomo dla lekarza, Dla większości lekarzy powiedzmy nie jest jasne czy to jest chłopiec czy to jest dziewczynka i czasami, ponieważ na przykład genitalia są i takie i takie, jakbyśmy to bardzo kolokwialnie powiedzieli, albo rozwijają się tak, że właściwie trudno powiedzieć w którą stronę to idzie i wtedy

To są osoby, u których nie ma potrzeby relacji seksualnych albo te potrzeby są bardzo niewielkie. To są osoby, które jak najbardziej mogą mieć więzi emocjonalne, wchodzą w relacje, często też uprawiają seks, natomiast nie jest to dla nich rzecz, która jest niezbędna im do życia. Ani, która jest jakaś szczególnie ważna. Poza tym mamy osoby P, osoby panseksualne. Przedrostek pan oznacza, jakiego języka? Z greki. Oznacza wszystko. Pan oznacza wszystko. I to są osoby, które nie chcą znowu swojej, już w tym momencie, orientacji seksualnej, czyli swoich więzi emocjonalnych, seksualnych, zamykać do jakiejś poszczególnej kategorii. Mówią, że zakochują się w człowieku, a nie w płci.

Albo zakochują się w czyjejś duszy, a nie w czyimś ciele. To są tego typu określenia. I tak naprawdę do tego możemy jeszcze dorzucić pewnie kilka innych literek. Taką ciekawostkę Wam tylko mogę podrzucić, że na przykład społeczność w Kanadzie i czasami też społeczność w Stanach Zjednoczonych dodaje tam w ogóle nie literkę, ale cyferkę. Jest tam dwa albo dwa S, to znaczy two spirits. Osoby two spirits, osoby, które posiadają dwie dusze albo podwójnego ducha. Znowu nie jestem specjalistą, nie chcę tutaj wchodzić w jakieś szczegóły i analizy, natomiast jest to tradycja u wielu rdzennych ludów amerykańskich, że istniała taka kategoria osób, które wypadały poza binarny, czyli ten podwójny podział płci kobieta-mężczyzna, I były uznawane za błogosławione.

Czyli zamiast np. środowiska homoseksualne, powiemy jak? Osoby LGBT+, społeczność LGBT+. Ja osobiście bardzo lubię słowo społeczność, bo ono wskazuje na taki fakt, który rzeczywiście ma miejsce, że dla bardzo wielu osób LGBT+, pierwszą taką prawdziwą relacją przyjacielską, otwartą, wspierającą, to są inne osoby LGBT+. Także w sytuacji, w której nie mamy gdzieś tam tej takiej zwyczajnej, standardowej siatki bezpieczeństwa i siatki społecznej, Polegamy na sobie jako na społeczności właśnie, nie jednostkach, ale ludziach, którzy przynajmniej pi raz za oko zrozumieją swoje doświadczenia. Możemy się różnić całkowicie pod każdym innym względem, ale możemy mieć takie same doświadczenia związane z jakimś trudnym coming outem, odrzuceniem, poczuciem wstydu albo poczuciem złości.

I ja myślę, że tego należy się trzymać, żeby właśnie zastanowić się dwa razy nad tymi uchodźcami. To jest trudne słowo. Tak naprawdę ono samo w sobie nie jest specjalnie pejoratywne ani obciążające. Natomiast UZUS czyni z niego miejscami wręcz inwektywę. To, że z takiego słowa można zrobić inwektywę to świadczy bardziej o nas i naszym społeczeństwie niż o osobach uchodźczych właśnie czy uchodźcach. Ja bardzo lubię dodawać słowo człowiek albo ludzie. Ludzie, którzy uciekają przed wojną, ludzie z Ukrainy, ludzie, którzy szukają pomocy. To są wiadomo długie rozwleki opisowe, ale jak dla mnie rozbrajają ten abstrakt jakim jest jakiś uchodźca, jakiś migrant, osoba, która migruje. Emigranci to są, nie wiadomo kto to jest. A osoby, które uciekają przed wojną, widziałem coś w telewizji, słyszałem coś, jest wojna rzeczywiście, jakieś twarze staną mi przed oczami.

Takie określenie zawsze jest lepsze. Myślę, że teraz to, że mamy gości z Ukrainy, ma szansę trochę zmienić postrzeganie słowa uchodźca właśnie w Polsce, które wcześniej było kojarzone z uchodźcami trochę inaczej wyglądającymi, o innym kolorze skóry. A teraz widzimy, że ludzie, którzy są naszymi braćmi, jak powiedziałaś, czy którzy wyglądają jak my, którzy po prostu mieszkają niewiele kilometrów dalej, mieszkali dotąd niewiele kilometrów dalej, też są uchodźcami, prawda? I to może gdzieś tam Spowodować, że to słowo uchodźca przestanie mieć ten taki negatywny wydźwięk, tak myślę. Miejmy nadzieję, że rzeczywiście zadziała taka prosta empatia z osobami, które są do nas na tyle podobne, że nawet język brzmi podobnie. Albo mamy rodzinę z tamtych stron.

Mój dziadek był spod Lwowa. Więc myślę, że te więzi na pewno ułatwiają nam coś, co powinno być standardowe. Empatia powinna być ogólnie dla wszystkich ludzi, wszystko jedno jaki mają kolor skóry, albo czy ich język brzmi podobnie, czy nie. Ale jednak oczywiście okazuje się, że łatwiej do podobnego niż do tego bardziej innego. Ja sobie tak myślę, że jeśli nie wiemy, jak się do kogoś zwrócić, to może najlepiej jeszcze zapytać też, jak ta osoba sobie życzy, żeby do niego mówić. I to już nie konkretnie, nie mam nawet na myśli chociażby imię, tak? Jak chcesz, żeby się do ciebie zwracać, czy ty lubisz być Beatą czy Beatką na przykład, nie? Lubię taki tak, jakby co. Jakbym to pytał, ja nie lubię Anka.

To jest świetna taka mam wrażenie w ogóle uniwersalna rada na wszystko. Jak nie wiemy jak z człowiekiem postępować, to zadajmy pytanie w jakiejkolwiek tak naprawdę dziedzinie. Więc jeśli chodzi o zwracanie się, o formę, no są osoby, które nie znoszą swojego imienia i tak naprawdę możemy znać kogoś latami i zwracać się do przyjaciela albo przyjaciółki jakąś ksywką albo jakimś imieniem. A potem się okazuje, bo mamy dowód nagle przed oczami, że jesteś Joanna? To ja nigdy nie wiedziałem, że jesteś Joanna. Przecież ty zawsze mówisz, że jesteś Sylwia, bo osoba naprawdę ma drugie Sylwia albo w ogóle stwierdziła, że ona jest Sylwia i koniec. Więc jeśli ludzie dla własnego komfortu są w stanie coś takiego zrobić i najczęściej nie mamy z tym problemu, To jeśli na przykład mamy do czynienia z osobą niebinarną, osobą, która chce używać niestandardowych zaimków, jakiś innych zupełnie niż te binarne, te podwójne kobieta, mężczyzna.

Albo mamy do czynienia z osobą, która używa zaimków innych niż my byśmy się spodziewali patrząc na to jak wygląda, to to naprawdę nie jest koniec świata. To znaczy powinniśmy to traktować dokładnie tak samo jak Aśka, która woli być Kaśką. Dla nas to jest minimalny wysiłek, a dla osób, w tym wypadku dla osób transpłodziowych, jest to często kwestia zupełnie fundamentalna. Bo imię to jest jedna z najbardziej intymnych rzeczy, jakie my mamy. To, jak my chcemy, żeby nas nazywano, to jest jedno z naszych najbardziej podstawowych praw, takich społecznych między sobą. Więc uszanujmy te zaimki, naprawdę. Nawet jak będziemy się mylić, albo nam się wyda, że to jest niepotrzebne, to nie jest dla nas. A dla nas to naprawdę nic nie kosztuje. Dokładnie i nawet jeżeli będziemy się mylić, jak pomylimy się, prawda, no to po prostu wystarczy powiedzieć przepraszam, pomyliłam się i zacząć mówić, tak jak sobie ta osoba tego życzy i chyba świat się nie zawali.