W LEMbiryncie przyszłości #002
O generalizacji życia ludzkiego i o lemowskim spojrzeniu na świat rozmawiamy z Agatą Kołodziejczyk, Przemysławem Rudziem i Jerzym Woźniakiewiczem. Jak odczytujemy dziś twórczość Stanisława Lema? Tego i wiele więcej dowiecie się, słuchając naszego nowego cyklu podcastów „W LEMbiryncie przyszłości” dofinansowanego z programu „Społeczna odpowiedzialność nauki” Ministra Edukacji i Nauki. #Mimcast POBIERZ ODCINEK Linki: Społeczna Odpowiedzialność Nauki […] Artykuł W LEMbiryncie przyszłości #002 pochodzi z serwisu MiMcast.
Szanowni Państwo, mam zaszczyt zaprosić wszystkich do wysłuchania naszego nowego cyklu podcastu radiowych realizowanych przez Muzeum Inżynierii i Techniki z Krakowa. Serii nadaliśmy tytuł W LEMbiryncie przyszłości. To część projektu opierającego się na innowacyjnym pomyśle zaprezentowania zdobyczy nauki przyszłości, które zakorzenione są w dorobku. Stanisława Lema. W trzech odcinkach zaproszeni goście opowiedzą o mistrzu Lemie, o tym jaki wpływ na ich życie miała literatura Stanisława Lema, ulubionych książkach, o przeszłości, przyszłości, o jego twórczości, a także o zwyczajach, samochodach i ulubionych miejscach w królewskim mieście Krakowie. Porozmawiamy także o kosmosie, planetach i gwiazdach oraz o tym, że Stanisław Lem był niezwykłym wizjonerem, któremu udało się przewidzieć przyszłość, a przede wszystkim rozwój nauki i techniki.
Projekt W LEMbiryncie przyszłości otrzymał dofinansowanie z programu Społeczna Odpowiedzialność Nauki Ministra Edukacji i Nauki i będzie realizowany do czerwca roku 2022. Pierwszy z serii podcastów zaprezentowaliśmy 27 marca bieżącego roku. Data to wyjątkowa i chyba nie muszę nikomu tłumaczyć, dlaczego dokonano takiego wyboru. Drodzy Państwo, zapraszam na kolejną podróż w Lembiryncie przyszłości. W pierwszym inauguracyjnym spotkaniu ze Stanisławem Lemem, podczas którego miałem przyjemność rozmawiać z Wojciechem Zemkiem, sekretarzem i najbliższym współpracownikiem Mistrza, wytyczyliśmy pewną trajektorię, taki rodzaj szlaku, po którym poruszaliśmy się, rozmawiając o fenomenie Stanisława Lema i jego oddziaływaniu na nas w przeszłości, tu i teraz,
Naprawdę bardzo się cieszę, że mogę znów się z wami spotkać i to w tak wyjątkowych okolicznościach w Lembiryncie. No jeśli pozwolicie to zaczniemy. Pytanie, którego nie może zabraknąć w rozmowach o literaturze i twórczości i to twórczości każdego pisarza, nie tylko Lema. Pytanie o książkę, oczywiście. Tę najważniejszą, albo pierwszą, albo tę, od której zaczęła się ta fascynacja literaturą Lema. Panie przodem, Agata, poproszę. To jest bardzo ciekawe pytanie, jeśli chodzi o Lema, ponieważ Lem nie jest łatwą literaturą. Czasami nas zmuszają do czytania i tak było w moim przypadku. Ja również musiałam przeczytać, z tego co pamiętam, Solaris, dawno temu. Totalnie, kompletnie nie mój typ literatury.
Po prostu to była marmurowa kobyła z takimi neologizmami, że po prostu nie. Natomiast z czasem, jak zaczęłam się zajmować astrobiologią, kosmosem, wróciłam pokornie do również tej humanistycznej części kosmosu, czyli do science fiction. No i oczywiście Lem, również z Krakowa, tak jak ja, musiał być na tym pierwszym miejscu. Zresztą pierwszy satelita naukowy polski też został nazwany Lemem. No po prostu ten Lem się rzucał w oczy. I zaczęłam się zastanawiać, co wezmę na początku, bo rzeczywiście jest bardzo bogata bibliografia Lema. Zaczęłam bardzo niestandardowo, a mianowicie popatrzyłam sobie, w jakim czasie Lem pisał książki.
I stwierdziłam, że zacznę te książki, które napisał w moim wieku. Przyznanie się bez bicia, czyli po prostu akurat przypadło na Solaris i Eden, które pisał w wieku 40 lat, które mam teraz. Dlaczego teraz? W zeszłym roku 2021 zorganizowaliśmy właśnie dwie misje, Solaris i Eden, na część tych powieści. No to trudno było ich nie przeczytać. To było niesamowite przeżycie. On miał 40 lat, kiedy tworzył tę powieść, ja 40 lat, kiedy odkodowywałam tę powieść, bo ja nie powiem, że to jest czytanie. Lema się nie czyta, Lema się odkodowuje i to jest naprawdę niesamowita przygoda, ponieważ jest tam kilka różnych warstw tego kodu. I przede wszystkim to mnie fascynuje, muszę przyznać, gdybym miała porównać Eden i Solaris, to bardziej przypadł mi do gustu Solaris właśnie ze względu na tą wielopoziomowość tego kodu, nazwijmy to tak, i wielopoziomowość nie tylko odczytywania kodu, ale też interpretacji kodu.
Jest tam nawiązanie do inteligentnego oceanu. No to oczywiście jako biolog mnie się inteligentny ocean kojarzy z prazupą. Okazuje się, że dokładnie w czasie, kiedy Lem pisał o inteligentnym oceanie, powstawały nowe teorie, jak powstało życie na Ziemi, właśnie z takiego inteligentnego oceanu. Więc to wszystko jest spójne z postępem naukowym, który w tamtych czasach był. No i z tym przetworzeniem postępu w danym czasie już na takie wyższe sfery, na te bardziej zaawansowane ścieżki, które sięgają do tego humanitaryzmu, czyli jak to można rozwinąć, jakie to ma znaczenie dla człowieka. No a że jestem biologiem, no to oczywiście bardzo dużo widzę w Lemie biologii, mądrych, inteligentnych analogii.
To wszystko nie jest wyssane z palca i to też mi się bardzo podoba. I to wszystko bazuje na realnych odkryciach naukowych, na realnych teoriach, które LEM po prostu pięknie rozwija i filozofuje na bazie tego. Dobre pytanie, bardzo dobre, ale bardzo trudne, ponieważ w tym jego przebogatym dorobku literackim I owszem, suma technologiczna zainspirowała mnie do muzyki, natomiast ja mam też swoje przemyślenia filozoficzne, które jakby definiują trochę mnie jako człowieka i moje widzenie świata i takich książek, które wywarły na mnie ogromne wrażenie Lema, to na przykład Głos Pana. Książka niewielkich rozmiarów tak naprawdę, bo to jest raptem 200, może 250 stron. Natomiast ona traktuje o czymś, co jest bardzo popularne teraz w środkach masowego przekazu.
Tutaj mamy do czynienia z informacjami, które idą lata. I w najlepszym wypadku kilka lat w jedną stronę, kilka lat w drugą stronę odpowiedź, czyli w przypadku Proximy Centauri mamy 9 lat na część z naszej strony i odebranie ewentualnie części z ich strony. Sygnały, które my odbierzemy, zakładamy, że my je zrozumiemy. Włosie Pana jest pokazane, że mimo tego, że w tym ośrodku amerykańskim ten sam sygnał dano do obróbki wielu zespołom, specjalistów z różnych dziedzin, żeby oni swoim aparatem naukowym, swoją dedukcją jakąś doszli do wniosków, to też nie przyniosło efektu. Podobną książką w tym stylu jest Fiasko, które jest ostatnią powieścią Lema, w której on definitywnie rozprawia się z niemożnością nawiązania kontaktu z obcą cywilizacją.
Co jeszcze? Książka Eden. Wspaniała. Ostatnio skończyłem, drugi raz przeczytałem sobie dzienniki gwiazdowe, które są książką trudną. Ja tę książkę zaczynam inaczej rozumieć. Tam jest mnóstwo odniesień do takich pułapek, które Lem obserwował na Ziemi. Przykład tego, co Lem myśli o nauce, z punktu widzenia człowieka, który tej nauce wierzy, Wierzył, uważał naukę za coś, co ludzkości generalnie ma pomóc. Lem widział też pewne problemy, pewne ciemne strony tej nauki. Tam przedstawione postaci tych szalonych naukowców, którzy preparowali różne twory, różne byty istniejące, zamykali je w skrzyniach, Mordowali żywe istoty, żeby ich dusze zamknąć w kryształach, dać im nieśmiertelność albo właźnili się w środowisku naukowym, żeby pozyskać fundusze gdzieś w krajach trzeciego świata na swoje badania.
W LEMbiryncie przyszłości 002. W tym sensie przysłużyły się nauce. To jest straszne. Skrzętne notatki tylko szalonego naukowca, szalonego uczonego, który sobie wyimaginował, że jest w stanie tutaj doprowadzić czy sprawić, że dzięki niemu III Rzesza odbije cały świat. Część z tych rzeczy trafiła do podręczników medycznych i są to rzeczy, których bez tych cierpień musielibyśmy dochodzić do nich okrężnymi drogami. Te książki Lema, które wymieniłem, to ewidentnie to jest ten mój top.
Bardzo lubię też Cyberiadę, która jest książką bardzo dowcipną, która też porusza w dowcipny sposób. Pamiętam, że w czasie lektury ja po prostu śmiałem się czasem do rozpuku. Też piękna książka, która porusza takie właśnie dylematy cywilizacyjno-ludzkie, pamiętając, że Krapauciusz i Trull to przecież roboty. Genialne, bo genialne, ale jednak roboty. Lubię też Lema tego późniejszego, który poszedł już w polemikę, w publicystykę, już mocno w taką filozofię, gdzie z pozycji entuzjasty nauki i technologii i cywilizacji w ogóle, jej rozwoju, przeszedł raczej na pozycje sceptyczne, wskazujące błędy, wskazujące pułapki, wskazujące ślepe uliczki. Pokazywał, że ewolucja technologiczna, która mknie, jak bolid Formuły 1, Znacznie, znacznie, znacznie wyprzedziła ewolucję biologiczną, która jednak trwa bardzo powoli i ona czyni z nas tak jakby ludzi tych pierwotnych, pełnych instynktów, atawizmów, zanurzonych w elektryczności, w internecie, w globalnej wiosce, w lotach kosmicznych, w pędzie ku jakimś celom wyznaczonym przez głowę mówiącą w telewizji, żeby być zawsze pięknym, żeby być bogatym, żeby być zdrowym, a to chyba nie tak.
Wydaje mi się, że jestem bliższy właśnie temu Lemowi już teraz, temu Lemowi późniejszemu niż Lemowi z pierwszych lat jego aktywności literackiej. No jest to też metoda być zapytanym o jedną książkę, a wymienić prawie wszystkie. Ale jednej na jednej nie mogłem się skupić, bo to by za bardzo, że tak powiem, spłyciło to, co tak naprawdę o Lemie sądzę i to, co miało na mnie wpływ. Nawiązując do głosu pana, to też bardzo interesującym faktem jest ten dylemat braku zrozumienia. Proszę zauważyć, że Stanisław Lem miał współczynnik inteligencji 200 IQ. Przeciętna osoba żyjąca na naszym świecie, mówię o latach obecnych, To jest 100, 110, to już jest naprawdę osoba inteligentna.
Proszę zobaczyć, jaka była różnica w ilorazie inteligencji między pisarzem, między Stanisławem Lemem, a potencjalnym średnim czytelnikiem. I jak czytałam właśnie te wszystkie dylematy braku porozumienia różnych inteligencji, różnych bytów, to oczywiście pierwsze co sprawdziłam, jak to jest z tym ilorazem inteligencji. Znowu tutaj biologia się narzuca, nawet można powiedzieć neurobiologia kognitywna. Proszę Państwa, to jest właśnie niesamowite, nawet w tych czasach, w których żyjemy, że podstawą wszelkich konfliktów, sporów, wszelkich dylematów ludzkich jest właśnie brak tego porozumienia, brak zrozumienia drugiej strony. I tak ważne to było właściwie w całej literaturze Stanisława Lema. On cały czas się odnosił do tego, że to nie jest łatwe zrozumieć całkiem inną inteligencję, zwłaszcza jeżeli ktoś jest troszeczkę niżej na tej drabince ewolucyjnej.
Jurek Woźniakiewicz zamyka tę rundę. Ja zapewne nie będę bardzo oryginalny. Tutaj moi rozmówcy wymienili kilka tytułów, które być może są trochę mniej znane. Ja raczej wśród tych ulubionych muszę wymienić klasykę Lema. Być może dlatego, że jest takie powiedzenie ze sławnego filmu Raze, że najbardziej podobają nam się te piosenki, które już znamy i być może też tak było trochę z Lemem. Nie wiem, jak teraz listy lektur szkolnych wyglądają, bo to się bardzo, bardzo zmienia, w niektórych czasach bardzo, bardzo, ale jeszcze z czasów szkolnych zacząłem poznawać, w czasach szkolnych zacząłem poznawać stwórczość Lema, czy tak jak większość osób pewnie, od bajotów i opowieści o pilocie Pirksie i jak gdybym był zapytany właśnie o to,
W LEMbiryncie przyszłości 002. W LEMbiryncie przyszłości 002. Warto zwrócić uwagę na Eden, który jest uważany za taką książkę, która trochę otwiera nowy etap dojrzały twórczości Lema i na pewno jest niezwykle istotna w całym jego dorobku literackim.
A ja wykorzystam teraz tę sytuację, ponieważ kolejny raz pojawia się w tej rozmowie powieść Eden. Tytuł ten wypłynął już podczas pierwszego odcinka, w którym gawędziliśmy sobie z Wojciechem Zemkiem. A tak się zabawnie składa, że moją pierwszą powieścią Lema, którą przeczytałem, czy tak jak wspomniałem, próbowałem przeczytać, był właśnie Eden. Ja mówię próbowałem przeczytać, bo miałem wtedy naście lat i z perspektywy czasu myślę sobie, że było to za wcześnie. Zgadza się. Nie uważacie, że zostaliśmy tak trafieni przez Lema z przeszłości?
Eden, moi drodzy, to jest w ogóle literatura wyjątkowo pasująca dla Agaty, głównie ze względu na kwestie bioinżynieryjne. Oczywiście. Ja jak to zaczęłam czytać, no to po prostu byłam pełna zafascynowania, że w tamtych czasach Stanisław Lem już potrafił tak zaawansowane metody tworzenia bytów, które żyły, zademonstrować te linie technologiczne. Fantastyczna sprawa. Ja nie chcę spoilerować tutaj, ale to trzeba przeczytać, powiedzmy szczerze. To jest kod i jeżeli wyrwiemy linijkę kodu z całego programu, to on nie będzie działał.
Ale tak, zdecydowanie ta bioinżynieria na planecie Wenus, na Wenerze, no w ogóle to wszystko, co się dzieje teraz nawet z odkryciami na Wenus, że to życie może jednak tam faktycznie jest, wygląda na to, że te powieści tak naprawdę one się nie starzeją. One cały czas, w dowolnym momencie, kiedy je czytamy, wnoszą coś nowego, inspirację i cały czas jakby nawiązują do rzeczywistości, która jest. W którym roku Lem napisał Eden? W 1959. No proszę bardzo, ponad 60 lat liczy sobie ta prognoza. To teraz, moi drodzy, przejdziemy do następnego motywu, specjalnie zaprojektowanego i umieszczonego w LEMbiryncie. Literatura Lema i jej filmowe adaptacje. Test pilota Pirxa Solaris z lat 70., z roku 1972.
Późniejszy z 2002, o proszę, 30 lat różnicy między starszą i tą najnowszą ekranizacją z Georgem Clooneyem. Ja wiem po rozmowie z Wojciechem Zemkiem, że Lem nie obejrzał tego filmu. Całkiem świadomie. To znaczy zaczął, ale nie dokończył. Zatem drodzy Państwo, Stanisław Lem i 10. muza. Znowu się odniosę do ilorazu inteligencji i nie chcę obrażać tutaj absolutnie reżyserów i osoby, które interpretują teksty różnych artystów, natomiast zawsze to jest jednak inny mózg, zawsze to jest interpretacja oparta na własne doświadczenia. Nie ma dwóch ludzi, którzy zrozumieją książki Lema w ten sam sposób. Więc tutaj nie możemy za bardzo winić reżyserów, że oni to zinterpretowali inaczej, bo takie są te książki Lema.
W tym jest całe piękno notabene tych książek, że one są takie bardzo osobiste tak naprawdę, bardzo takie różnorodne. Natomiast to dlaczego się Lemowi nie podobało? No dlatego, że Lem pisząc tą książkę, on miał swoją wizję, a ktoś interpretując tą książkę miał inną wizję. I oczywiście degustibus non disputantum est. Film Andrzeja Wajdy z roku 1968, który powstał zresztą na bazie wcześniejszego scenariusza pod tytułem Czy Pan Istnieje Mr. Jones?
Nie wiem. A to już wiesz. No, Agata, nie wiedziałem tego. Gratuluję. Przemku, bardzo ci dziękuję. Ja też uwielbiam twoją muzykę i chciałam ci się przyznać do jeszcze jednej rzeczy, którą teraz robię i która mnie fascynuje, a mianowicie gra na cztery ręce i ja ciebie zapraszam, żebyśmy razem coś zagrali. Tutaj mamy dwa mózgi i cztery ręce. I to już jest bardzo ciekawa sprawa, jeśli chodzi o intelektualne przygody. Szacunek. Kłaniam się nisko. A mieliśmy w historii co najmniej jeden słynny duet. Nic nie stoi na przeszkodzie kontynuować tradycję. A jaki film, albo może filmy stworzone na podstawie literatury Stanisława Lema chcielibyście zobaczyć? Jest spory wybór, tak naprawdę. Ciężko by mi było zarekomendować jeden tytuł.
Czytając dawniej Lema, to jego twórczość kojarzyła mi się z takimi twórcami jak na przykład Jean-Michel Jarre, ale myślę, że to była kwestia epoki i tego, że wtedy ta muzyka elektroniczna też była trochę na topie i trochę do tego pasowała. Teraz można by zupełnie czym innym zilustrować taki film, no byłoby to bardzo ciekawe. Przemek, powiedz, chciałbyś skomponować muzykę do filmu, którego scenariusz oparto na literaturze Lema? Tak, wydaje mi się, że jestem gotów do tego, ale oczywiście byłaby to muzyka i od razu powiedziałbym wprost. Nie jestem symfonikiem, nie mam wykształcenia symfonicznego, klasycznego takiego, żeby robić symfonikę, aczkolwiek miniaturowe formy w tej dziedzinie jakieś popełniłem i myślę, że kiedyś się nimi podzielę gdzieś na szerszy forum.
Natomiast we właściwej sobie działce muzyki, muzyce elektronicznej w tym klasycznym rozumieniu, jak najbardziej, jeśli ktoś będzie słuchał tego wywiadu, tej rozmowy między nami, zwróci uwagę, zapraszam do kontaktu. Ja się cieszę, że mogliśmy się poznać i razem porozmawiać i teraz też dzięki temu z przyjemnością sięgnę po muzykę, po tej rozmowie, jestem jej bardzo ciekawy. Tak to właśnie jest. Także kolejna korzyść z naszego spotkania. No i wszystko na ten temat, drodzy Państwo. Zanim jednak usłyszymy muzykę Przemka stworzoną do filmu zrealizowanego na podstawie któregoś z dzieł Stanisława Lema, posłuchajmy jednego z utworów kompozytora, które już powstały. Drodzy Państwo, Przemysław Ruć.
Patrzenie w gwiazdy czy muzyka? No i gdzie w tym wszystkim umieściłbyś Lema? Zdecydowanie astronomia. Astronomia to moja pasja, która w zasadzie ona też mnie skierowała na Lema, bo ja przecież będąc dzieckiem nie wiedziałem o istnieniu Lema. Nie wiedziałem kim on jest. Od patrzenia w niebo do tworzenia muzyki. Inaczej mówiąc Lem może inspirować nie tylko literacko. Moja wdzięczność dla Lema jest właśnie w tym wymiarze artystycznym spowodowana tym, że zainspirował mój debiut, który później na zasadzie, no nie wiem, może trochę klocków domina, które jak już raz się jeden strąci, to kolejne strącają następne. No i tak było z tymi płytami. Ta pierwsza płyta dała początek całej trylogii lemowskiej, którą nagrałem praktycznie i wydałem praktycznie w ciągu jednego roku, więc to było bardzo inspirująca rzecz dla mnie. No a w tej chwili tych płyt jest już kilkadziesiąt, powstają następne.
Ta technologia, kosmos, astronomia, astronautyka, wybieganie ludzi poza Ziemię, poza jej najbliższe środowisko, najbliższe sąsiedztwo jest mi bardzo bliskie i w zasadzie chyba nie było takiej płyty, nie było takich nagrań, gdzie gdzieś z tyłu głowy ten Lem siedzi. Zresztą czasem, jak mam problemy z nazwaniem jakichś utworów, to często otwieram książki Lema i znając jego kwiecisty język, Te mnóstwo neologizmów, które on tworzył, z uporem maniaka i czasami to ja myślałem, że po prostu, że to jakiś jest objaw szaleństwa słowotwórczego. LEM pomaga mi czasami też w wymyślaniu tytułów płyt, tytułów kompozycji, czy naprowadza mnie troszeczkę na tytuły, które potem ostatecznie lądują na okładkach płyt. Więc tutaj tak, jestem mu bardzo wdzięczny i mam nadzieję, że ta nasza przygoda będzie trwała przez najbliższe lata.
Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Przedstawienie gościa Agaty, która zajmuje się astrobiologią i popularyzatorką nauki.
Agata opowiada o swojej ulubionej książce Lema i jej wpływ na jego życie.
Agata omawia dylematy i konflikty w literaturze Lema, w tym brak zrozumienia między inteligencjami.
Agata omawia bioinżynierię i antyutopie w książkach Lema, takie jak Eden.
Przemysław opowiada o filmowych adaptacjach Lema i ilorazie inteligencji w jego twórczości.
Przemysław opowiada o muzyce i inspiracjach pochodzących z twórczości Lema.
Przemysław omawia kosmos Lema i jego przewidywania, takie jak e-booki i cybernetyka.
Przemysław opowiada o technologii i sztuce, inspirowanej twórczością Lema.
Rozmowa o e-bookach i audiobookach, ich przewidywaniu przez Lema i porównaniu z obecnymi technologiami.
Diskurs o roli robotów i algorytmów w przyszłości, w tym inspiracje z gry Simsy i zagrożenia związanego z inteligentnymi robotami.
Przeanalizowanie roli muzyki w przyszłości, od klasycznej do elektronicznej, w tym omówienie eksperymentów muzycznych.
Przewidywania Lema dotyczące inteligentnych robotów i sztucznej inteligencji, porównanie z obecnymi technologiami.
Analiza solarystyki i nauki, w tym omówienie roli człowieka w procesie nauki i jego wpływu na dobadanie do nowych wiedzy.
Porównanie ludzkiej inteligencji z technologią, w tym omówienie roli człowieka w kontekście sztucznej inteligencji i potencjalnych zagrożeń.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
O generalizacji życia ludzkiego i o lemowskim spojrzeniu na świat rozmawiamy z Agatą Kołodziejczyk, Przemysławem Rudziem i Jerzym Woźniakiewiczem. Jak odczytujemy dziś twórczość Stanisława Lema? Tego i wiele więcej dowiecie się, słuchając naszego nowego cyklu podcastów „W LEMbiryncie przyszłości” dofinansowanego z programu „Społeczna odpowiedzialność nauki” Ministra Edukacji i Nauki. #Mimcast POBIERZ ODCINEK Linki: Społeczna Odpowiedzialność Nauki […]
Artykuł W LEMbiryncie przyszłości #002 pochodzi z serwisu MiMcast.