Il padre- ojciec po włosku_Odcinek 28

La Festa del Papa, Dzień Ojca, we Włoszech obchodzimy 19 marca. Data nie jest przypadkowa, zbiega się z Dniem Świętego Józefa. Podczas gdy w innych krajach to święto jest ruchome, u nas we Włoszech trzymamy się tradycji religijnej. Święty Józef w tradycji chrześcijańskiej to Padre Putativo, czyli ojciec domniemany Jezusa. To on jest symbolem ojca czułego, obecnego i pracowitego. Właśnie dlatego 19 marca to we Włoszech coś więcej niż tylko komercyjne święto z prezentami. Dla wielu, zwłaszcza wierzących, to dzień o głębokim znaczeniu symbolicznym i duchowym.

Ale skoro system daje im tak mało czasu, to zobaczmy jak ci włoscy ojcowie radzą sobie poza paragrafami. Jaki obraz taty nosimy w głowach i co mówią o nim włoskie idiomy? Bo tutaj zaczyna się prawdziwa zabawa. Tale padre, tale figlio, czyli dosłownie jaki ojciec, taki syn. Tale padre, tale figlio. Jest to odpowiednik polskiego Niedaleko pada jabłko od jabłoni. Klasyk, który we Włoszech słyszysz na każdym kroku, gdy syn zrobi coś dokładnie tak samo jak tata.

Padre- padrone, czyli dosłownie ojciec, pan, władca. I tutaj to jest określenie surowego, autorytarnego ojca, który rządzi domem twardą ręką. To wyrażenie stało się kultowe dzięki słynnej książce i filmowi o pasterzu z Sardynii, ale o tym później. Padre, padrone. Następnie mamy il padre eterno, czyli dosłownie ojciec przedwieczny, Bóg. Używa się często ironicznie.

Chi si crede di essere il padre eterno? Za kogo on się uważa? Za Boga? Chi si crede di essere il padre eterno? Następnie mamy A padre que acumula. Filho que consuma. Dosłownie, przy ojcu, który gromadzi, syn konsumuje. I jest to przestroga przed tym, że ciężko zapracowany majątek rodziców często zostaje roztrwoniony przez następne pokolenie. A padre que acumula, fijo que consuma.

Istre il padre di qualcosa. Czyli być ojcem czegoś. Być pomysłodawcą, twórcą lub pionierem jakiejś idei lub wynalazku. Istre il padre di qualcosa. Na koniec jedno z najważniejszych. Padre di familia. Jest to głowa rodziny, ojciec rodziny i jest to pojęcie prawnicze. Oznacza osobę działającą z należytą starannością rozsądnie i odpowiedzialnie. A teraz wyobraź sobie, że jeszcze pół wieku temu zamężna Włoszka nie mogła samodzielnie wybrać miejsca zamieszkania, nie miała równych praw do wychowania własnych dzieci, a jej pozycja w rodzinie była prawnie podporządkowana mężowi, temu padre di familia.

Dziecko przestało być przedmiotem władzy, a stało się podmiotem praw. W tej optyce chcę Wam dzisiaj przedstawić wspaniałą książkę, na której podstawie powstał również film Padre Padrone. Po polsku przetłumaczone jako we władzy ojca. Wyobraźcie sobie waszych dziadków, ojców, pradziadków, rok 1938. To właśnie wtedy urodził się Gabino Ledda w Silików na Sardynii, w rodzinie pasterzy. Jako sześciolatek został dosłownie zabrany ze szkoły przez ojca Abramo Leddę, który wszedł do klasy, chwycił chłopca za rękę i wyprowadził bez słowa wyjaśnienia. Od tej chwili dziecko miało pilnować owiec na odległych pastwiskach z dala od wsi od rówieśników od języka włoskiego, którego zdążyło nauczyć się zaledwie przez kilka tygodni.

Ledda wyrósł na dorosłego człowieka jako analfabeta, znając tylko język sardyjski, czyli dialekt. Dopiero wojsko wyrwało go z tej izolacji. Miał 20 lat, kiedy trafił do koszar i tam między innymi żołnierzami nauczył się czytać i pisać. I coś w nim wtedy tękło albo raczej otworzyło się. Zainteresował się językoznawstwem. Zdał maturę, potem licencjat, w końcu doktorat i został profesorem lingwistyki na Uniwersytecie La Sapienza w Rzymie. W 1975 roku opisał swoje życie w autobiograficznej książce Padre Padrone.

L'educazione di un pastore. Ojciec i władca. Wychowanie pasterza. Sam tytuł mówił wszystko. Ojciec był jednocześnie panem i właścicielem, człowiekiem, który decydował czy jego syn będzie żył w słowach czy bez nich. Książka zdobyła prestiżową nagrodę Biareggio i stała się we Włoszech głośnym świadectwem prostej, ale bolesnej prawdy. Brak edukacji to brak wolności. Na podstawie książki leddy bracia Paolo i Vittorio Traviani nakręcili film w 1977 roku. I tu zaczyna się historia, która sama w sobie mogłaby być już scenariuszem. Padre Padrone był pierwotnie pomyślany jako film telewizyjny nakręcony na taśmie 16 mm dla drugiego kanału RAI.

Padre padrone to nie tylko historia jakiegoś chłopca z Sardynii. To historia o tym, że słowa mogą być odebrane i odzyskane. Że ojciec może być jednocześnie kimś, kogo kochasz i kogo się boisz. Kimś, kto cię ukształtował i kto cię ograniczył. I że te dwie prawdy mogą istnieć obok siebie. Otóż Dedykuję ten odcinek mojemu tacie, któremu bardzo daleko do Padre Padrone, a właściwie nie miał z nim nic wspólnego. To był człowiek, który zupełnie inaczej niż Abramoleda dał mi słowa. Ponieważ po pierwsze nigdy nie kwestionował mojej dwujęzyczności, w czasach kiedy nikt z moich rówieśników nie uważał języka polskiego za język szczególnie atrakcyjny i kiedy wielu