Stanisław Staszic cz. 1

Z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach i Robert Szumielewicz. Skoro mówimy staropolskie, to myślę, że odda to doskonale klimat tej postaci, o której dziś będziemy mówić, bo to wielki mąż stanu, który położył duże zasługi pod rozwój nie tylko naszego kraju, ale przede wszystkim także regionu świętokrzyskiego, a o kim mowa może się Państwo domyślam, a jak nie to Cezary już Państwu powie. Mowa o człowieku, który ma swój cały rok, rok 2026, decyzją sejmu i to była taka jednomyślna decyzja. Żadna osoba spośród posłanek czy posłów nie powiedziała nie, nawet się nie wstrzymała. Tylko wszyscy zgodnie uznali, że rok 2026 powinien być rokiem Stanisława Staszica, ponieważ akurat przypada 200. rocznica jego śmierci.

No i właściwie tak patrząc na ten rok, No to na dobrą sprawę rozpocznie się on od śmierci Stanisława Staszica, która miała miejsce 20 stycznia 1826 roku. Natomiast urodziny nie są jasne, bo mamy ten rok 1755, ale zawsze w życiorysach wspomina się to w ten sposób przed 6 listopada, ponieważ z tego 6 listopada mamy informację, że No jest już Stanisław Staszic na świecie, ale nie wiemy dokładnie kiedy się urodził. Więc też symbolicznie listopad jest taką datą, którą się przyjmuje, że aha, no to rocznica urodzin przypada w listopadzie, mimo że pewności nie mamy. Z tego tak troszeczkę odwrotnie, ale jednak mamy 12 miesięcy, kiedy o Stanisławie Staszicu w różnych przecież kontekstach, bo to nie tylko w odniesieniu do naszego regionu, ale do całego naszego kraju będzie mowa.

Stanisława Staszica czy też język Stanisława Staszica. Na pewno też nie ma innej możliwości, żeby nie prezentować kwestii, które dotyczą geologii, ale też tych, które dotyczą Stanisława Staszica jako ekonomisty. No i wreszcie generalnie, tak można powiedzieć, Stanisław Staszic w krajobrazie ziemi świętokrzyskiej, bo ogólne hasło będzie takie świętokrzyskie wykłady staszicowskie, ponieważ oprócz tej konferencji Stanisław Staszic

Stanisław Staszic cz. 2. Ale współdziałają z tymi dwiema tak ważne instytucje jak kieleckie uczelnie, w tym Uniwersytet Jana Kochanowskiego i Politechnika Świętokrzyska, ale także np. Archiwum Państwowe, Ośrodek Myśli Patriotycznej i Obywatelskiej, Oddział Świętokrzyski PPTK. Więc tych różnych środowisk, które są zainteresowane popularyzacją postaci Stanisława Staszica mamy w naszym regionie bardzo dużo.

Bo też mamy dokonania. Przecież to nie jest tak, że tylko rok Staszicowski, ta decyzja Sejmu przypomniała nam o Stanisławie Staszicu. Tylko ta decyzja Sejmu nakłada się na to, co do tej pory robiliśmy w naszym regionie. Stanisław Staszic

Również i takim nie tylko przypomnieniem postaci Stanisława Staszica, ale też wskazaniem na te nowe badania, których wyniki będą ogłaszane. Plus do tego oczywiście takie pospolite ruszenie, żebyśmy, tak jak Stanisław Staszic kiedyś pisał w odniesieniu do młodzieży, nawoływał, żeby was tylko nikt nie ubiegł w poznawaniu własnego kraju, to my również musimy o tym pamiętać, żeby nas nikt nie ubiegł w tym, że w regionie świętokrzyskim tak mocno zarysował swoją działalność Stanisław Staszic i tak mocno z regionem świętokrzyskim wiązał różnego rodzaju swoje plany, więc nie możemy na to pozwolić, żeby o nas nie mówiono. Oczywiście będzie zapewne Piła, będzie zapewne Chrubieszów, będą Tatry, wiele środowisk będzie o sobie przypominało.

Natomiast my też myślimy tymi kategoriami, że świętokrzyskie wykłady staszicowskie mają spowodować właśnie, żeby nas nikt nie ubiegł we wskazaniu roli regionu świętokrzyskiego. Patrząc jeszcze nie tak daleko wstecz to przecież w zeszłym roku obchodziliśmy Stanisław Staszic cz. 1. Urodził się, jak wspominaliśmy, w Pile, w rodzinie burmistrza Piły. Po ukończeniu seminarium duchownego w Poznaniu otrzymał święcenia kapłańskie, bo był księdzem.

Ale trzeba zwrócić uwagę na to, że 20 ostatnich lat życia to był czas, kiedy nie sprawował żadnej posługi kapłańskiej, nawet nie nosił sutanny. Stanisław Staszic Chociaż trzeba od razu powiedzieć, że nawet jeśli tak, to może nie Skneron tylko był oszczędnym człowiekiem, ale te jego dokonania, o których wspomnimy, a które odnoszą się do tych innych okolic w naszym kraju, powodują, że trzeba popatrzeć na niego trochę z innej perspektywy, a więc z perspektywy człowieka, który wprowadza pionierskie projekty dotyczące np.

spółdzielczości. Stanisław Staszic cz. 2. Nie tylko tłumaczeń, ale też nawet dzieł geologicznych, w których podkreśla właśnie tę wyjątkową sytuację, kiedy, musimy o tym pamiętać, działał w dobie rozbiorowej. Czyli ten rok 1795 i trzeci rozbiór Polski to jest czas, kiedy Stanisław Staszic jest w pełni sił i kilkadziesiąt lat jeszcze będzie działał w czasach, kiedy nie było naszego kraju na mapie Europy.

Więc wielu przedstawicieli ówczesnych elit, a do takich nie ulega wątpliwości Stanisław Staszic należał, zakładało sobie takie zadanie. Przetrwać za wszelką cenę. Przetrwać jako naród za wszelką cenę. I stąd były nawoływania różnego rodzaju, czyli np. nie jeździmy do uzdrowisk zagranicznych, bo czemu mamy jeździć do zagranicznych? Jeździmy do tych, które znajdują się na terenie polskich ziem, oczywiście tych rozbiorowych, więc to nie było też takie proste, ale do polskich uzdrowisk jeździmy. Dlatego też ten motyw dotyczący z jednej strony jakiś anegdot i też no nawet ze strony niektórych środowisk wyrzutów, że no dlaczego nie był tym kapłanem do końca swojego życia.

Jednak trzeba troszeczkę inaczej traktować i w ogóle tak oświeceniowo. Wiemy, że ten rozum wtedy brał górę nad wiarą i w związku z tym inaczej całkiem to życie wyglądało. I gdy patrzymy na wielkich Polaków ówczesnych czasów, oni również tej posługi kapłańskiej, mimo że początkowo ta ścieżka ich życiowa postawiła ich na drodze Kościoła, to tej posługi kapłańskiej nie sprawowali. Chociaż formalnie oczywiście święcenia kapłańskie otrzymali. No ale kiedy popatrzymy na inne sprawy, no to właśnie rozpoczyna się taki bardzo ważny motyw dotyczący Stanisława Staszica wraz z podjęciem przez niego studiów. On studiował w Paryżu, w Lipsku i w Gettyndze. Tam zdobywał wykształcenie, więc miał już takie kontakty również międzynarodowe.

A po powrocie do kraju został wychowawcą synów byłego kanclerza wielkiego koronnego Andrzeja Zamoyskiego. I podczas opieki nad tymi synami, zresztą później doszło do takiego rozdźwięku, ponieważ po śmierci kanclerza Staszic współdziałał z wdową, ale trochę okazało się, że jego ci dotychczasowi wychowankowie mają inne spojrzenie na wiele spraw. Stanisław Staszic cz. 2. Ale właśnie podczas tego okresu, kiedy się zajmował wychowywaniem synów kanclerza, uzyskał doktorat Obojga Praw Akademii Zamojskiej i napisał dwa takie bardzo ważne dzieła o charakterze politycznym, czyli uwagi nad życiem Jana Zamojskiego.

Stanisław Staszic cz. 1. I one na pewno też wprowadzają nas na takie szerokie tory myślenia o ojczyźnie w różnoraki sposób, a nie tylko tak, że no jestem patriotą i to wszystkim wam powinno wystarczyć, że ja się za takiego uważam. Bardzo więc ten czas taki interesujący z punktu widzenia politycznego i społecznego.

Ale potem od roku 1790 Rozpoczyna się taki bardzo interesujący okres i on już jest związany mocno z naszym regionem, gdzie właśnie mamy podróże naukowe, które Staszic odbywał, w tym właśnie również u nas w Górach Świętokrzyskich. Na chwilę wróćmy do tego wątku związanego z Sejmem Czteroletnim, czyli te lata 788-1792, które Staszic wspierał również piórem, ale warto zwrócić także uwagę na to, że w tym okresie on także zajmował ważne funkcje państwowe. I rzeczywiście to jest cały zestaw różnych funkcji o charakterze państwowym i społecznym, bo musimy pamiętać, że Stanisław Staszic był ministrem stanu i radcą stanu w Księstwie Warszawskim.

Był zastępcą ministra oświaty i ministrem stanu Królestwa Polskiego, czyli po Kongresie Wiedeńskim po 1815 roku. Stanisław Staszic cz. 2. Stanisław Staszic cz. 2.

Był oczywiście również tłumaczem i filozofem, ten wspomniany Rud Ludzki, to naprawdę jest wspaniała lektura do czytania. Ale kiedy mówimy o tej działalności też takiej właśnie państwowej i społecznej, to oczywiście tu od razu pojawia się kontekst naszego regionu, ponieważ w oparciu o te podróże naukowe Stanisław Staszic cz. 1. Stanisław Staszic cz. 1. Ponieważ Staszic dostrzegł, że w naszym regionie są te trzy czynniki niezbędne do tego, żeby przemysł się rozwijał.

Jak od momentu, kiedy Staszic napędził rozwój polskiego przemysłu w oparciu o Góry Świętokrzyskie. Więc to jest aspekt niezwykle ważny, ponieważ Staszic był członkiem Komisji Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, to przy okazji przyczynił się do tej rewolucji edukacyjnej, epokowego wydarzenia, jakim było w 1816 roku utworzenie w Kielcach, pierwszej w Polsce wyższej uczelni technicznej, i VII w Europie Politechniki, która 10 lat w Kielcach przetrwała. No i w ślad za tym oczywiście, znowu Staszic sprawował funkcję aż przez 8 lat Dyrektora Generalnego Wydziału Przemysłu i Kunsztów Królestwa Polskiego i wtedy opracował te swoje plany modernizacyjne, bardzo nowatorskie i imponujące koncepcje rozbudowy staropolskiego okręgu przemysłowego.

W tym między innymi ten taki niezwykle intrygujący projekt, jakim była idea ciągłego zakładu fabryk żelaznych nad rzeką Kamienną. I ważne jest to, że oczywiście mówimy o 200 rocznicy śmierci Stanisława Staszica, ale trzeba pamiętać, że nawet po śmierci Staszica To były też te projekty, które dawały inspirację kolejnym badaczom i kolejnym działaczom. Aż w końcu, jak pamiętamy, pojawiła się idea centralnego okręgu przemysłowego COP-u. I to jest bezpośrednie pokłosie tego, czym Stanisław Staszic się zajmował i czym zainspirował wszystkich wielkich ludzi w następnych wiekach. Dlatego też możemy powiedzieć tak, że to Stanisław Staszic ukształtował taką opinię o regionie świętokrzyskim, który był regionem przyczyniającym się do pomyślności naszego kraju.

Więc taka opinia rzeczywiście z jednej strony mogąca być powodem dumy, ale taka opinia jest bardzo zobowiązująca jednocześnie. I rzeczywiście, kiedy popatrzymy na pamiątki, bo powiemy przecież o tym, Jakie są pamiątki postaszicowskie w naszym regionie? I przez ten cały rok też będziemy o tych różnych sprawach wspominać. No to cały czas będzie nam towarzyszyła właśnie ta z jednej strony duma, z drugiej strony zobowiązanie, że tego wszystkiego, co rzeczywiście się wiązało z opinią o regionie świętokrzyskim, jak o tym Znamienne były podróże Stanisława Staszica nie tylko po kraju, ale po regionie świętokrzyskim, który, jak już wspomnieliśmy, miał ogromny potencjał, bo były i surowce,

Stanisław Staszic Chociaż musimy pamiętać, że Staszic o wielu miejscach w regionie pisał w wielu swoich dziełach, na przykład o Świętym Krzyżu. To jest oczywiście oddzielny trochę temat, nie dotyczący już tych bezpośrednich powiązań z przemysłem, ale podczas podróży bywał w wielu właśnie takich miejscach, o których zwykle zapominamy, bo koncentrujemy się na tej działalności.

O charakterze przemysłowym i szukamy tych wątków na przykład geologicznych. A tymczasem to są też bardzo ciekawe odniesienia, ponieważ Staszic był trochę pod wpływem opinii Adama Naruszewicza wspominającego o tym, że na Świętym Krzyżu zapewne istniał święty Gaj. Na Harwalów, czyli takiego starożytnego plemienia i w związku z tym Staszic uznał, że tak, widocznie Naruszewicz ma rację, ale też przekazał takie ciekawe wiadomości o Świętym Krzyżu. Popisał tak. że to rozburzenie Łysej Góry, czyli inaczej Łyśca, czyli inaczej Świętego Krzyża i rozburzenie, czyli obecność rumowisk skalnych, które nazywamy Gołoborzami.

Staszic tego nie wiedział, on tylko na marginesie wspomniał o tym, co oglądał. Zwróćmy więc uwagę, że koncentracja na pewnych elementach, potrzebnych na przykład do tej geologii, Ale jednocześnie nie pomijał tego, co mogło być niezwykle interesujące albo co było osobliwe. Dlatego też notatki Stanisława Staszica, te jego dzieła, są ciągle pasjonującą lekturą. A przy okazji musimy sobie też wyobrazić, że dwie są takie kwestie. Po pierwsze, on używał takiego określenia łysogóry w odniesieniu właśnie do naszego regionu. Przy czym my dzisiaj wiemy, że łysogóry, tak to nazywamy, najwyższa część Gór Świętokrzyskich. Po utworzeniu parku najczęściej przyjmuje się, że to jest obszar między Nową Słupią a Świętą Katarzyną.

Chociaż formalnie należałoby troszeczkę szerzej popatrzeć, czyli aż do Ameliówki na zachód powinno się ten obszar wyznaczać, czyli między rzekami, między Słupianką a Lubrzanką. To byłyby Łysogóry, ale dla Stanisława Staszica Łysogóry to był obszar znacznie większy. Stanisław Staszic cz. 2. To znacznie większy obszar niż Góry Świętokrzyskie, bo powiedzmy na Pilicy Góry Świętokrzyskie się kończą z jednej strony, czyli z tej strony zachodniej.

Oczywiście tak, no a gdzie po lesie, to już w ogóle o tym zapomnijmy, ale na południe no to też, aż do rzeki Nidy wiemy, że to już jest Niecka Nidziańska, no bo zaraz za Kielcami kończą się te pasma, a Pogórze Szydłowskie to teren taki przejściowy. Czasami do Gór Świętokrzyskich zaliczamy, a czasami Pogórze zaliczamy do Niecki Nidziańskiej. Więc taki jeden element, a drugi, który wiąże się z tym, pamiętam jakie to wrażenie na mnie zrobiło, gdy po raz pierwszy przeglądałem właśnie o ziemię Rusję, Karpatów, I w tych rozdziałach poszczególnych znalazłem taką informację o lasce podróżnej składanej, jak ją Staszic nazywał. I była to laska podróżna składana, wykonana z drewna gruszkowego. Miała około metra wysokości, jest nawet rysunek tej laski.

A średnice w najgrubszym miejscu no około 37 centymetrów, a w najcieńszym miejscu około centymetra. Natomiast po rozłożeniu tej laski można z tego było zrobić siedzonko. Więc Staszic sobie siadał i te nasze góry świętokrzyskie z tego siedzonka oglądał niemal jak wędkarze, którzy mają takie malutkie siedziska. Nie wiem czy z drewna gruszkowego, ale ty Robercie o tym mówisz trochę. W związku z tym rzeczywiście, kiedy patrzymy na działalność Stanisława Staszica, to są między innymi właśnie takie motywy. Rzecz jasna, że teraz kiedy przyjrzymy się na przykład tym podróżom naukowym, no to już żarty się kończą i to jest już potężny zasób takiej wiedzy i też intrygujących niektórych momentów, które dotyczą tej kwestii.