Krzczonowice w gminie Ćmielów

No i potem właśnie już były takie momenty też związane z tym rozdrobnieniem, że bardzo często nawet gdy pojawiały się wiadomości, że do potężnych rodów magnackich Chrzczonowice należały, bo tak było z tymi dobrami Ćmielowskimi i Opatowskimi, To jednak ciągle pojawiali się tacy cząstkowi właściciele. Czyli, że nie cała wieś należała do jednego właściciela, tylko ciągle jakieś cząstki niektórzy zachowywali. Świadczy to o tym, jak interesujący dla niektórych rodzin był to No i taka rodzina, która się później pojawia, bo w XV wieku w dokumentach, rodzina Czajków występująca między innymi u Jana Długosza, ona jeszcze w 1617 roku władała częścią Chrzczonowic, mimo że już wcześniej był tutaj słynny Krzysztof Szydłowiecki, a jednak ciągle cząstkę mieli i dopiero oni sprzedali ostatecznie w 1617 roku tę swoją ojcowiznę, wyzbywając się części, którą posiadali przez długi czas.

Czyli na przykład 1408 rok Wielisław i Wojciech. Oni piszą się z Chrzczonowic. Ale bardzo często też pojawiają się informacje dotyczące sąsiednich miejscowości, tych, z którymi graniczy nasza osada, więc to też jest takie interesujące dla ukazania dziejów szerszego obszaru, a nie tylko samych Chrzczonowic, bo czasami trzeba zerkać też na te sąsiednie miejscowości, bo przy nich pojawiają się jakieś marginalne, bo na marginesie to jest bardzo często powiedziane, informacje dotyczące tego, co akurat by nas interesowało, tak jak w tym przypadku Chrzczonowice. Potem występuje jako właściciel wkrótce, bo w 1424 roku, Mikołaj Mierzanowski. No i potem jest oczywiście Jan Długosz, który już nie tak jak w tych zapiskach sądowych, bo to są zwykle zapiski sądowe, o których mówiliśmy, czyli bardzo lakoniczne.

No czasami rozbudowane, bo jest sprawa opisana. Natomiast u Jana Długosza już możemy mówić o pewnych stosunkach społeczno-gospodarczych, które tam się rysują na podstawie tego, co Jan Długosz przekazał. No i tu jak zwykle też będziemy mieli ten ciekawy jeden motyw dotyczący łacińskiego określenia, które Długosz stosuje w przypadku takich wyjątkowych obiektów. I taki wyjątkowy obiekt w Krzczonowicach się znajdował. To wracamy do tego obiektu, o którym pisał Jan Długosz, no i tego łacińskiego określenia też, o którym wspominaliśmy, czyli predium militare. Predium unum militare, czyli właśnie taki wyjątkowy folwark rycerski. To jest taki zapis, który świadczy o tym, że była tutaj zarówno siedziba, jak i obiekt obronny, czyli te dwie funkcje spełniał folwark rycerski wyjątkowy.

No i taki właśnie był tutaj w Krzczonowicach, o których wcześniej czytaliśmy, że była tutaj karczma, czyli już w XV wieku na pewno osada była bardzo rozbudowana, o czym też świadczą te zapisy długoszowe w Księdze Uposażeń Diecezji Krakowskiej i Krzczonowice występują w tych zapisach dwukrotnie. Raz występują w przypadku opisu kolegiaty sandomierskiej, o której wspominaliśmy i uposażeń tej kolegiaty, ale właśnie pochodzących uposażeń z XV wieku, z czasów Jana Długosza. No i Długosz zapisał, że istniała wówczas w kolegiacie sandomierskiej prebenda krzczonowska, czyli jak już była ta nazwa z wykorzystaniem Krzczonowic, że prebenda tak się nazywała, no to świadczy o tym, że uposażenie było tutaj solidne, duże i wiązało się z tym, że osada już miała duże znaczenie.

Jest też taka część, która oczywiście nazywa się wieś, ale jest też część nazywana dół, część nazywana doły, część nazywana druga strona. Jest droga, którą się nazywa szeroka. Widać wyraźnie, że a nawet jak popatrzymy z lotu ptaka na miejscowość, to ona jest bardzo taka no rozprzestrzeniona. Na pewno była kiedyś owalnicą. Ten układ widoczny jest nie ulicówką, tylko owalnicą, czyli w środku była ta zasadnicza część i drogi dwie okrążały miejscowość. To bezsprzecznie możemy tak powiedzieć, że tak to położenie miejscowości wyglądało, nawet na podstawie tego, jak to dzisiaj jest widoczne. No i te 17 łanów kmiecych za Długosza pokazuje nam rzeczywiście, że to była duża wioska. Z tych 17, 8 łanów oddawało dziesięcinę

Prebędzie, czyli do Sandomierza i jej wartość tej dziesięciny snopowej i konopnej wynosiła od 10 do 12 grzywien. A z pozostałych łanów, kmiecych oraz z karczmy, ogrodów i tego właśnie folwarku rycerskiego dziesięcina była przydzielona kościołowi parafialnemu w Szydłowcu, czyli w dzisiejszym Ćmielowie. Tak to wtedy określono. I mamy informacje dotyczące u Długosza właścicieli. On podał wyraźnie, że dziedzicami tej wsi byli Mikołaj Czajka, herbu Dębno, Mikołaj Słysz, herbu Habdang i Bogdan Krampski, herbu Janina. No więc tych trzech cząstkowych właścicieli tutaj wtedy było. Stąd zapewne przez wieki jeszcze ciągnące się te pozostałości związane z tą drobną własnością, że Chrzczonowice nie należały do jednego właściciela.