Karsy w gminie Sobków

No i mamy tutaj takie informacje Jana Długosza, z których wynika, że dziedzicem w Karsach i podobnie też cząstkowym dziedzicem, nie całkowitym, tylko był jeszcze inny współwłaściciel, jeśli chodzi o Lipę, czyli sąsiednią miejscowość, był zawisjusz lipski, Herbu Hołobok. Zawisjusz. Bardzo takie oryginalne, niespotykane imię. Cóż by ono mogło znaczyć, trudno powiedzieć, no ale tak długoż to zapisał. Zapisał też nazwisko, czyli Lipski i oczywiście dotyczy to miejscowości Lipa. No bo jak poruszamy się tą drogą, no na przykład z Chomentowa i chcemy dostać się do tej drogi prowadzącej z Kielc na Kiję, to właśnie przejeżdża się przez Lipę i w Lipie trzeba skręcić w prawo, jeszcze całkiem w boczną, na Karsy właśnie.

I wtedy będziemy w tym miejscu, gdzie się Karsy znajdują. No i pobliska też wioska Jawor, ona tak przez wieki się nazywała, Pojawiało się często też Jawór, takie określenie. To są trzy takie miejscowości, które bardzo ściśle są ze sobą związane. I my mówiąc dzisiaj o Karsach, bardzo często to samo byśmy powiedzieli, gdybyśmy o Lipie mówili. W niektórych okresach oczywiście, teraz jeszcze nie. Ale za chwilkę już będzie tak, że właśnie jak mówiliśmy Lipa zdominuje trochę Karsy. No i z tego punktu widzenia warto o tym pamiętać, żeby tymi wszystkimi miejscowościami się zajmować. Jawor troszeczkę miał mniejsze znaczenie, ale Lipa, tak, bardzo ważne. I stąd ci Lipscy. Oni w różnego rodzaju herbarzach pojawiają się, ponieważ możemy zrobić takie powiązania,

I to na pewno jest ta Lipa, bo miejscowości o nazwie Lipa też jest sporo i można by popełnić jakiś błąd, ale biorąc pod uwagę właśnie własność, wzajemne koligacje rodzinne, to na pewno chodzi o tę naszą Lipę, czyli no od razu też o Karsy w jakiś sposób, skoro Lipscy byli właścicielami sąsiedniej miejscowości. I w Herbarzach pojawiają się przedstawiciele tej rodziny już w pierwszej połowie XIV wieku. Jest znany Wojciech z Lipy w Sandomierskim, tak on wtedy jest określany, w 1335 roku. Jest też Zawisza z Lipy, wojewoda lwowski, w latach 1409-1410 sprawujący ten urząd.

To jest o tyle też ważne, że W pewnym momencie w takich różnych informacjach dotyczących Karsów najpierw pojawiają się ci Lipscy, ktoś zajrzał do Długosza albo do słownika geograficznego Królestwa Polskiego, bo tam jest o tym mowa, a później jest informacja, że właścicielem był Stanisław Zawisza. No i wiele osób sądzi, ja też tak kiedyś sądziłem po raz pierwszy, gdy się zetknąłem z miejscowością, że aha, no to jakaś inna rodzina. No bo był Stanisław Lipski, Zawisjusz Lipski, a teraz jest Stanisław Zawisza, czyli ktoś inny. Ale właśnie w starych tych herbarzach tak to ujmują, że piszą, jest Zawisza z Lipy i jego brat Rafał Gołuchowski. Jest taka wzmianka w 1444 roku. Czyli zobaczmy, jeszcze przed Janem Długoszem, przed jego liber beneficiorum.

I dalej jest napisane tak, Mikołaj inaczej Zawisza z Lipy. Tak to zapisano. I w tym kontekście teraz, jak popatrzymy właśnie na to, że pojawia się Stanisław Zawisza, no to nadal jest to ta sama rodzina. Ta sama rodzina Lipskich, która ewidentnie no musiała się z Lipy pisać, z tej właśnie Lipy, choć z drugiej strony też bardzo dobrą wzmianką dla nas jest ten herb hołobok, pisany przez samo H. O tyle to jest dla nas dobra wzmianka, że no właśnie w wielu herbarzach Dzięki herbom identyfikujemy niektóre gałęzie rodzin albo wprost niektóre rody. I teraz jeśli zerkniemy sobie do informacji dotyczących herbu Hołobok, to okazuje się, że tam jako herbowni, czyli ci, którzy posługiwali się tym herbem, są wymieniani tylko Lipniccy.

Nie ma nic o Lipskich. No i to na przykład jak ktoś, powiedzmy, tego wszystkiego nie kojarzy, tak jak my teraz w tych wszystkich szczegółach to omawiamy, I tkwimy skupieni na tym, jak to wszystko połączyć ze sobą, no to na pierwszy rzut oka można by powiedzieć, nie, nie, no to w takim razie w ogóle nie patrzmy na to, bo tu Lipniccy są. No ale widocznie po prostu ktoś w którymś momencie Lipskich nam nie dopisał, no i w związku z tym moglibyśmy powiedzieć, aha, no to się nie zajmujemy, no bo tu jest mowa o Lipnickich, a nie o Lipskich. Mowa jest w tym przypadku cały czas O lipskich, a nie tylko o lipnickich, no bo właśnie ten herb hołobok jest bardzo też charakterystyczny. Czyli to jest pół srebrnego łososia. On jest przedstawiony od góry, czyli od łba do połowy.

Srebrny, ale w czerwonym polu. Głowę ma skierowaną do góry. No i tak wygląda właśnie ten herb. On nawet w klejnocie, czyli w tej górnej części, też ma łososia między dwiema trąbami umieszczonego. Bardzo więc taki charakterystyczny i bardzo rzadko występujący. Z tym herbem ja nie spotkałem się, tak jak teraz się zastanawiam, w naszym regionie, gdzieś w innych miejscach. Stąd niezwykle oryginalny i bardzo interesujący. No i kiedy teraz popatrzymy na te informacje dotyczące Lipskich, które gdybyśmy nie zrobili sobie tych powiązań, no to być może, no dobrze, uznalibyśmy, no są jakieś informacje, ale czy one dotyczą konkretnego rodu? My teraz możemy powiedzieć, że dotyczą konkretnego, a więc możemy próbować wyciągnąć wniosek, że karsy związane właśnie z tymi lipami już znacznie wcześniej były niż w czasach Jana Długosza, czyli nawet możemy próbować mówić o tym XIV wieku, no bo lipsy są wtedy wymienieni,

A w dodatku jeszcze, teraz niezależnie od tego, że oni z tej Lipy pisali, czyli to musiała być dla nich ważna miejscowość, to wiemy również, że w czasach właśnie Jana Długosza, to nie w Lipie, tylko właśnie w Karsach, zdaje się, że był ważniejszy ośrodek, że on zaczął brać górę nad Lipą. Skąd my to wiemy? No spróbujmy się wczytać wreszcie właśnie w Jana Długosza. W tym czasie, kiedy Jan Długosz robił te wykazy dotyczące dochodów, napisał, że oprócz właśnie tego zawisiusza lipskiego, herbu Hołobok, że dziesięcina snopowa i konopna o wartości trzech grzywien, czyli nie było to też zbyt dużo, ale z tych trzech łanów kmiecech, że były tutaj trzy łany kmiece,

Za napadającymi nasz kraj Litwinami i Tatarami. Tatarami, czyli ludami mongolskimi raczej byśmy tak to ujęli, chociaż później oczywiście też chodziło o Tatarów. Więc jest jedna taka koncepcja, a druga dotyczy tego, że gonitwa to miała być Danina płacona z osady kmiecej, z której wypędzono kmiecia. Więc mogło być tak właśnie w Karsach, że wypędzono kmieci i dlatego w tej gonitwie płacono dziesięcinę snopową i konopną. To jest więc jeden motyw. A dalej Jan Długosz wspomina o tym, że jest też w Karsach, ale nie pisze o tym w ogóle w przypadku Lipy. Mówiliśmy, że być może to jest gniazdo rodzinne Lipskich.

I zarówno o charakterze reprezentacyjnym, czyli było to miejsce, gdzie mieszkaliśmy, ale i również o charakterze obronnym. Wydzielone więc miejsce, które bardzo często dawało początek na przykład później jakiemuś grodowi albo właśnie kolejnym budowlom o charakterze obronnym czy reprezentacyjnym. I czasami ta ciągłość w tym jednym miejscu trwa aż do chwili współczesnej, że dworek jakiś z XIX czy XX wieku stoi w miejscu, o którym pisał Jan Długosz, że znajduje się tutaj predium unum militare, czyli ten folwar grycerski. Stąd to jest niezwykle ważna wzmianka w dziele Jana Długosza, bo wiąże się z tym, że w Karsach taka właśnie siedziba się znajdowała. Być może więc Lipscy porzucili Lipę, mimo że się pisali z niej, a postanowili z jakiegoś powodu, być może właśnie z powodu jakiegoś topograficznego, z powodu lepszego położenia miejscowości Karsy, tutaj właśnie urządzić swoją siedzibę.

I tutaj też tak możemy powiedzieć, że te procesy dziejowe związane z tym, że Lipscy odeszli z areny dziejów, no wiązały się z tym, że i Karsy znacznie straciły. Wspominaliśmy o rodzinie Lipskich, która była właścicielami naszych Kars, no ale też mówiliśmy, tak lekko wyprzedzając, że później już w kolejnych latach tych właścicieli była cała plejada, szczególnie w XIX wieku. Tym bardziej, że pojawiali się też dzierżawcy. Oprócz właścicieli sporo jest nazwisk występujących w tej właśnie roli, więc mamy takie podwójne bardzo często przynależności, gdy mówimy o właścicielach. Bo oczywiście był właściciel, ale wydzierżawiał Karsy. No i już w XVI wieku ten kalejdoskop się trochę pojawia, o tyle że