Mentionsy Mentionsy
Ludzie w Ubraniach
Ludzie w Ubraniach

Moda i totalitaryzm - niebezpieczny związek

20.01.2026 ·49 min 20 s

Powiązanie mody z totalitaryzmem ma niestety nie tylko historyczny aspekt. Razem z dziennikarką i krytyczką mody - Karą Becker rozmawiamy o narodzinach faszystowskiej estetyki w międzywojennych Włoszech i o systemie mody, który ustanowiła polityka Mussoliniego, w ramach którego ubranie stało się narzędziem formacyjnym dla ciała społecznego państwa. Nowy styl dla nowych Włoch. Znakiem tego czasu w modzie są między innymi czarne koszule, ideał mammy, bella figura i idea uniformizacji przy jednoczesnym rozwoju przemysłu i rzemiosła. Zastanawiamy się także jak udało się faszystom skutecznie zaprząc modę na swój użytek, jakie to miało konsekwencje dla włoskiej mody w ogóle i w jaki sposób także dziś mogą się powtarzać podobne schematy, jak je zauważać i im zapobiegać.

Które odpowiadają temu, jak bardzo właśnie te kwestie polityczne nam tutaj schodzą na tą prawą stronę i czy my możemy się odbić w latach trzydziestych jak w zwierciadle. I to jest też interesujące. Podejrzewam, że tak. Myślę, że zaraz będziemy to rozpracowywać, Karolina, ale to, mi się wydaje, będzie też interesujące tak, żeby rzucić pewne właśnie kody, pokazać, jak wyglądała ta historia mody włoskiej od lat de facto dwudziestych do lat czterdziestych, bo to będzie taki newralgiczny moment i to też jest ten moment, kiedy Pauli Celli tak naprawdę tutaj się koncentruje w swoich badaniach. Ale tak, to nie jest tak, że Faszyści z Mussolinim na czele wymyślili tę modę od nowa.

Oni ją bardzo mądrze wykorzystali pod kątem propagandy. To jest na pewno, zapatrzyli się na Francję i to nie tylko pod kątem propagandy tego, jak ludzie i kobiety i mężczyźni powinni wyglądać, jak powinien wyglądać taki człowiek tego ustroju, idealnie zbudowany. Ona tutaj mówi o ciele społecznym de facto, które było kształtowane. To jest jedna sprawa, a drugie to są kwestie gospodarcze. Dlatego, że po prostu okazało się, i tutaj pokazała to Francja, że moda jest bardzo ważną częścią gospodarki, która przynosi też gigantyczne pieniądze. I jak Mussolini zobaczył, że Francja tak naprawdę zakopuje sobie długi po I wojnie światowej modą, która staje się takim... Soft power, staje się władzą miękką, która zaczęła się już od Ludwika XIV i ta antropologia władzy jest szalenie ciekawa.

To jak byśmy na nich spojrzeli? To jest ciekawe jak się zastanowimy, jak wiele tak naprawdę moda mówi. Ona nigdy nie jest obojętna. Trochę takie szaty cesarza. Dokładnie, szaty cesarza. I tutaj Mussolini, ale także ta cała w ogóle struktura, Kolejny odcinek. W systemie politycznym, że modę się wtedy zamknęło, był zakaz importu francuskiej mody. Wtedy skupiono się też na lokalności i na produkcji lokalnych tkanin i to zarówno tych tradycyjnych, bo o tym też będziemy mówić, jak bardzo ważna była legitymizacja tego włoskiego nowego stylu.

Pod kątem historii Włoch. Jak bardzo to jest ważne, by osadzić to chociażby w renesansie. No tutaj mamy bogatą historię włoską, dlatego Mussolini doskonale zawał sobie sprawę z tego, jak budować tożsamość narodową, to właśnie na tego typu ruchach. Czyli co my mamy kulturowo takiego najbogatszego w naszym kraju i czym my możemy się szczycić. Więc tutaj to było jedno, to są te hafty, koronki, piękne, grube tkaniny włoskie, które do dzisiaj przecież są taką wizytówką Włoch, a z drugiej strony Chciano pokazać, że nowoczesne Włochy wtedy lat 30-tych myślą technologicznie i przyszłościowo. I powstały np. sztuczne tkaniny jak wiskoza. I Włochy stały się szybko jednym z topowych producentów wiskozy zaraz po Stanach Zjednoczonych. I tak naprawdę to była też decyzja polityczna.

Moda tutaj wychodziła z tego, co mówisz, z tego frywolnego obszaru i stawała się odpowiedzialnością patriotyczną. Zdecydowanie. Ona była takim właśnie symbolem tej odpowiedzialności. Tego, że ty jak właśnie wyglądasz w odpowiedni sposób, jesteś ubrana w ten mundur, to ty jesteś w stanie tak naprawdę zrobić to, czego oczekuje od ciebie przywódca. Ty wtedy wiesz właśnie do czego zostałaś stworzona. Co jest ciekawe w ogóle pod kątem tego, Jak dyktatorzy, jak królowie wykorzystywali tę modę? Bo robili to w sposób cyniczny i w różny sposób. Bo tutaj ciekawe też zderzyć na przykład to, jak robił to Ludwik XIV, który był twórcą systemu mody. Niektórzy twierdzą, że Mussolini był twórcą systemu mody włoskiej. Tak? Czemu? No właśnie stworząc pierwsze instytucje modowe i wykorzystując właśnie modę jako władzę miękką i po prostu wprowadzając bardzo duże pieniądze na modę.

Czyli czyniąc modę odpowiedzialnością państwową, czymś co jest zarządzane przez państwo i ma swoje miejsce w różnych dziedzinach tego państwa działalności. Zdecydowanie. No i właśnie kwestia też gospodarcza, czyli kwestia tego, że możemy produkować świetne tkaniny, jesteśmy w tym dobrzy, mamy fabryki i możemy na tej modzie po prostu zarabiać. Tylko bardzo często tak jest, że jeżeli polityka czegoś nie będzie wspierać i kwestie rządowe nie będą wspierać pewnych sektorów gospodarki, to one nie będą się rozwijać. Więc tak samo było wtedy. I dlatego my mówimy made in Italy i to jest wielka sprawa, a tak naprawdę można, jakby Mussolini był osobą, która bardzo mocno Wpłynęła na to. Nie mówię, że jest jedyną osobą, która stworzyła system mody, ale jest jedną z ważnych postaci, chcąc, nie chcąc.

Oczywiście Włosi nie chcą o tym mówić z wiadomych powodów. Wolą opowiadać o Ferragamo, który jeździł do Hollywood i robił wtedy w latach 30. wielką karierę i robił to w ciekawy sposób, dlatego że przez... I kwestie reglamentacji, ale też politycznych. Po prostu moda włoska była zakazana, no bo faszystowskie Włochy były tak naprawdę zbanowane przez część Zachodu, dlatego... Były izolowane. Izolowane, absolutnie. Ale wracając też właśnie tutaj Mussolini wykorzystywał modę w ten sposób, czyli żeby lepić to ciało społeczne. Z drugiej strony taki Ludwik XIV, który tworzy system mody francuskiej, czyli to co dzisiaj, to że Paryż kojarzony jest z modą, z luksusem, z byciem premium, z pięknymi tkaninami, drogimi. To tak naprawdę wszystko zaczęło się w Wersalu. Zatrzymajmy się na chwilę, bo powiedziałaś bardzo pięknie właśnie o tym, że powstały nowe instytucje, które miały w taki sposób odgórnie scentralizowane zarządzać produkcją i nowymi tkaninami, nowymi sposobami tworzenia ubrań, tak żeby one były w stanie to ciało społeczne ubrać w całości.

Ale z drugiej strony nie zamykać na to, co zewnętrzne, czyli doceniać tą różnorodność. I przepływ inspiracji. Tak. Zastanawiać się, jak możemy wykorzystywać to mieszanie się, tak? Bo to mieszanie się było takim koszmarem Mussoliniego, tak? On właśnie nie chciał, chciał wydestylować tę prawdziwą włoskość i z tą prawdziwą włoskością, że tak powiem, najechać kulturowo. No tak, nawet ta fryzura, o której mówimy, że właśnie nie patrz się na Paryż, nie wolno ci się spojrzeć w kierunku Paryża, bo my tutaj mamy dużo lepsze możliwości i propozycje nasze wewnętrzne. Więc jeżeli w momencie, kiedy my się zamkniemy na to albo będziemy wierzyć, że nasza kultura czy moda jest nad innymi, to tutaj chyba jest ta pułapka wielka. Ale powiedz, bo tak mnie ciekawi to jednak wyparcie w kulturze włoskiej albo w włoskim systemie mody tych właśnie niezbyt komfortowych początków.

I wydaje mi się, że to nie wszystkich cechuje, bo jak Miuccia Prada zaczynała swoje pierwsze kroki w Pradzie właśnie, swoje kolekcje pierwsze pokazywała pod koniec lat, To jej jedna z pierwszych kolekcji była trochę, mam wrażenie, takim żartem wymierzonym w system mody Mussoliniego, bo tam było bardzo wiele takich sylwetek czarnych inspirowanych mundurami albo tymi garsonkami z wciętą talią. Tak jakby chciała powiedzieć, że ona teraz ma czemność, ona feministka lewaczka, przejąć cały ten system mody i zagrać mu na nosie. Tak, to było takie symboliczne właśnie to przejęcie narracji, że teraz ta moda jest tutaj, ona jest taka, ale też pokazuje, że ona nie zapomina o pewnych kwestiach. Oczywiście, że włoska moda nie lubi o tym mówić.

Zakorzeniony w tych ideałach starożytności, fantazji o tych ideałach. No Mussolini przecież też sięgał. Też, też po antyk. Po antyk, dokładnie. Jemu było nawet bliżej, bym powiedziała. Tak, ale dokładnie tak samo. I też miał swoich, tak jak ty mówisz, że każdy miał trochę swojej osobowości. Tutaj jest Rosa Genoni, która jest szwaczką krawcową, która jest taką postacią też partii faszystowskiej, która była częścią w ogóle stworzenia też tej struktury i która też bardzo tutaj ramię w ramię Chciała wykreować ubranie jako metafora marzenia i transformacji. No to to były jej słowa generalnie, że ubranie miało ci pomóc spełnić te marzenia i żeby ten kraj był właśnie nowoczesny, nowy i to było częścią po prostu tego przekazu. Także Janonik, która miała bardzo duży wpływ na to.

Tak, to jest bardzo ciekawe, że to się tak przekłada, ta kultura życia na tą kulturę, która otula ciało i je formuje w sposób dosłowny. Ja też znalazłam w książce Eugenii takie logo, Internationale della Moda, czyli właśnie tego instytutu mody, którego współtwórcą był Mussolini i to jest bardzo ciekawe logo, bo ono jest w takim rombie i w środku jest taki No można powiedzieć, wyróżniający się element typograficzny. Jedna z liter jest bardzo wyciągnięta. Jest to M. Ciekawe, prawda? Zupełnie przypadkowo. Zupełnie przypadkowo jest wyciągnięta tak na maksa. Jest wysokie to M i na końcu od tego M jest jeszcze taka mała korona.

Jest bardzo teatralny, bardzo mi się on kojarzy z Mussoliniem, muszę powiedzieć. Bardzo performatywny to jest. Bardzo performatywny to jest, dokładnie. Powiem tylko ci na koniec, że ostatnio taka wiadomość się rozpowszechniła, że był bal w Mar-a-Lago, czyli w jednej z jego posiadłości na Florydzie i na tym balu była grupa tancerzy, którzy mieli zapewniać rozrywkę gościom i ci tancerzy byli przebrani w wariacje na temat, oczywiście takie karnawałowe i uproszczone, na temat strojów rokokowych z czasów Ludwika XIV i Wersalu. I to jest bardzo często. Zobacz, co się działo za czasów... Płęta chyba dobra. Tak. Za czasów Gilded Age i wszystko, konstrukt amerykański, no to jest Ludwik XIV, symbole władzy, najsilniejsze i najbardziej jaskrawe. Zostawiamy państwu, wam do przemyślenia.

Pokazano wszystkie 12 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.