Afera FOZZ - Kryminalne opowieści PRL

W tym odcinku cyklu Kryminalne opowieści PRL czas na głośną aferę związaną z powołanym w 1989 roku Funduszem Obsługi Zadłużenia Zagranicznego, który miał po zaniżonych cenach skupować zagraniczne długi PRL, a zamiast tego defraudował przeznaczone na ten cel środki. Fundusz Obsługi Zadłużenia Zagranicznego, w skrócie nazywany FOZZ, to fundusz celowy, a więc służący finansowaniu takich zadań organów administracji publicznej, które można byłoby opłacać bezpośrednio z budżetu państwa. Ale uznano, że logistycznie, ekonomicznie lub z innych względów zasadne będzie wydzielenie odrębnego funduszu. FOZZ powołał Sejm PRL IX kadencji trwającej od 1985 roku ustawą z dnia 15 lutego 1989 roku.

Oficjalnie zadaniem funduszu było kumulowanie i zarządzanie środkami służącymi spłacie polskiego zadłużenia zagranicznego. W praktyce opierało się to na skupowaniu na rynku wtórnym po zaniżonych przez niskie notowania długu cenach zagranicznych długów Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej wywodzących się jeszcze z okresu przedwojennego, do których spłaty zobowiązały się władze już po II wojnie światowej. Miało to związek z odrzuceniem amerykańskiego naprawczego planu Marshalla, co przypieczętowało uzależnienie się PRL od Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. I tak w 1957 roku zadłużenie zagraniczne wynosiło 232 miliony dolarów, by trzy lata później wzrosnąć do ponad miliarda siedmiuset pięćdziesięciu milionów dolarów.

W późniejszym okresie zadłużenie na przemian malało i rosło, aż w 1989 roku jego wartość nominalna wynosiła aż 40,8 miliarda dolarów. Na czym polegał więc sens działania FOZZ, jeśli skupowanie zagranicznych długów PRL odbywało się po zaniżonych cenach? Wierzyciele akceptowali spłatę zaniżonego zadłużenia, by odzyskać pieniądze szybciej, niż gdyby miało to miejsce przy spłacie właściwej kwoty, co trwałoby latami. Władze PRL pozbywały się w ten sposób długów, nie tracąc tylu pieniędzy, ile tak naprawdę powinny. Wątpliwy charakter takich transakcji był oczywisty, stąd długi skupowały najczęściej podstawione, specjalnie zarejestrowane do tego spółki.

Wszystko organizowano w tajemnicy, jako że było to sprzeczne z obowiązującymi wówczas przepisami prawa międzynarodowego. Powstałe w ten sposób pole do nadużyć wykorzystano do defraudacji środków publicznych w kwocie tak dużej, że do dziś mówi się w tym kontekście o największej aferze w wolnej Polsce. Gdy w 1989 roku powołano Fundusz Obsługi Zadłużenia Zagranicznego, nie sporządzono bilansu otwarcia. Nie zatwierdzono planów finansowych, planów kont czy sprawozdań finansowych. Nie rozliczono też zobowiązań pomiędzy FOZZ a bankiem handlowym. Mającym historię sięgającą aż 1870 roku, jednak w PRL od 1964 roku uzyskał monopol na obsługę transakcji zagranicznych i tym samym od 1989 roku pośredniczył w transakcjach FOZZ.

Oddalono natomiast kasację obrony. W 2009 roku Sąd Apelacyjny w Warszawie utrzymał wyroki wobec Grzegorza Rzemka i Dariusza Przywierczyńskiego. Tym samym Grzegorz Rzemek usłyszał wyrok 9 lat pozbawienia wolności, Janina Chim 6 lat za kratkami, Dariusz Przywierczyński 2,5 roku więzienia, a pozostali mniejsze kary, w tym grzywny. W raporcie Wydziału Studiów Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z 1992 roku, sporządzonym na polecenie premiera Jana Olszewskiego, wskazano, że FOZZ mogło działać pod parasolem ochronnym byłych funkcjonariuszy służb specjalnych PRL. Wskazano, że tajnym współpracownikiem miał być między innymi Janusz Sawicki.

Do współpracy z Wojskowymi Służbami Informacyjnymi przyznał się też Grzegorz Rzemek. To wszystko na dzisiaj. Jeśli zaciekawiło Was wydanie serii Kryminalne opowieści PRL na temat afery FOZZ, zachęcamy do oglądania kolejnych odcinków tego cyklu. Możecie też zostawić pod tym materiałem łapkę w górę i podzielić się swoimi opiniami w komentarzach poniżej. Zapraszamy do zasubskrybowania kanału Kryminalne opowieści PRL oraz kliknięcia ikony dzwonka, aby nie przegapić żadnych nowych materiałów. O aferze FOZZ można także posłuchać w formie podcastu Kryminalne opowieści na platformach Spotify, Apple Podcast oraz MPGO.