DLACZEGO POLSKIE MIASTA SĄ BRZYDKIE?

Zmiany ustrojowe też dodały swoje. I tu dochodzimy do jednego z najbardziej niedocenianych powodów brzydoty. Między 2004 a 2022 wydano około 2,6 miliona decyzji o warunkach zabudowy. Około 5% było odmownych. Z jednej strony powinniśmy się nim cieszyć, no bo aby móc wybudować dom jest tyle łażenia za papierami, że przynajmniej jest duża szansa na powodzenie. Ale prawdziwa przyczyna jest konsekwencją gorzkiej rzeczywistości. System po prostu działa tak, że prawie wszystko da się przez niego przepchnąć. Jest w Polsce taki paradoks, który świetnie tłumaczy, czemu hasło ład przestrzenny tak często jest traktowane jako próba naruszenia wolności. No bo ludzie przecież chcą, żeby było ładnie, ale nie chcą, żeby ktokolwiek narzucał im, by to robili. W praktyce, kiedy pojawia się temat regulacji, planów, ograniczenia reklamozy, standardów zabudowy czy zakazu grodzenia, nagle pojawia się społeczny sprzeciw.

W badaniu z 2018 roku niemal połowa samorządów zadeklarowała, że mieszkańcy wykazują słabe zainteresowanie estetyką przestrzeni publicznej. Jednocześnie te same samorządy często potwierdzały, że estetyka jest dla nich ważna. Jednak realnych narzędzi używa się rzadko. Uchwały krajobrazowe z około 2,5 tysiąca gmin w Polsce przegłosowało zaledwie 84 z nich. To wygląda jak błędne koło. Ludzie nie naciskają, bo nie wierzą, że to coś zmieni, a samorząd nie reguluje, no bo ludzi to nie interesuje. No i dochodzimy do pytania, co właściwie czyni miasto złym albo brzydkim. No bo to jest moment, w którym łatwo odpłynąć w gust. No bo jedni lubią szkło i stal, inni wolą cegłę i tynk. Tylko, że tu nie chodzi o to. Brzydota miasta bardzo często nie siedzi w samych budynkach.

One są często brzydkie z procesu, z historii, z niszczeń, ideologii, z niedofinansowania i masowości, z rozmontowania planowania i z przyzwyczajenia, że da się budować punktowo, bez myślenia o całości. Brzydota nie jest tu kaprysem gustu. Ona ma skutki zdrowotne, takie jak smog, klimatyczne, czyli przegrzewanie, braki wody i susze, a także społeczne, przez rozpad więziń finansowe, przez korki przedłużone do jazdy i utraconą produktywność. Najlepszą wiadomością jest to, że jest to naprawialne, bo to, co nam brakuje, to nie talent do piękna, tylko trzy rzeczy. Konsekwencja, planowanie i odwaga w stawieniu priorytetu. Priorytetów typu człowiek przed samochodem, cień przed placem z kostki, usługa na parterze przez martwą ścianę, park w zasięgu 300 metrów i mechanizmy, które już istnieją albo wchodzą, czyli plany adaptacji, zielone budżety, mocniejsze plany zagospodarowania, ograniczenie betonu w centrach, partycypacja i realne narzędzia do porządkowania rynku.