Pani Walewska i Napoleon, część 1 | 25.

Chociaż nie kochała męża, nie chciała łamać przysięgi małżeńskiej. Ostatecznie jednak zdecydowano, że relacja z Napoleonem może przynieść korzyści Polsce, co miało przesądzić o jej dalszych krokach. Tak przynajmniej brzmi najbardziej popularna wersja tej historii. Mason i Ornano przytaczają bezkrytycznie relacje z pamiętników Marii, według której do miłosnej kapitulacji i zostania kochanką Napoleona namawiali ją najwyżsi rangą przedstawiciele Warszawy, w tym Józef Poniatowski i Hugo Kołłątaj. Mieli oni odwiedzić Marię w jej domu i odwołując się do patriotycznych uczuć przekonać ją, że relacja z cesarzem przyniesie korzyści w Polsce. Podobno decydujące miało być zdanie Kołłątaja, osoby duchownej.

Jednak historycy podchodzą do tej wersji sceptycznie. Po pierwsze, w czasie opisywanych wydarzeń Kołłątaj przebywał na Wołyniu pod nadzorem carskiej policji i pojawił się w Warszawie dopiero po 1810 roku. Po drugie, zaangażowanie księcia Józefa Poniatowskiego również budziło wątpliwości, ponieważ jego relacje z Napoleonem nie były wówczas najlepsze. Warto również zauważyć, że w Polsce, w przeciwieństwie do Francji, gdzie to metresy władców odgrywały ważną rolę polityczną, kochanki monarchów były traktowane jako ich słabość. Tym samym teoria, jakoby sprawy polskie próbowano załatwić wpychając Polkę do łoża Napoleona wydaje się mało wiarygodna. Najprawdopodobniej Walewską odwiedziły dwie kobiety o wątpliwej reputacji.

Francuzka Pani de Waban, znana jako kochanka księcia Poniatowskiego i osoba związana z blisko Steleradem oraz przyjaciółka Emilia Cichocka, znana z licznych miłosnych indywidualów. Wykorzystując patriotyczne poglądy Marii, to one najpewniej przekonały ją do uległości wobec Napoleona. W listach do matki Walewska wskazywała właśnie te dwie kobiety jako głównej inicjatorki swojej kapitulacji. W pamiętnikach jednak, które pisała z myślą o synach, przypisała kluczową rolę Poniatowskiemu i Kołłątajowi, aby dodać całej historii powagi. Maria postrzegała siebie jako osobę, która złożyła swoją cnotę na ołtarzu ojczyzny, choć fakty wskazują na bardziej pragmatyczny charakter tej decyzji. Przekonana Maria została tego samego wieczoru zawieziona do cesarskich apartamentów.