#25: Szkoła ponownie, czy szkoła od nowa? - Jędrzej Witkowski i Artur Racicki

Cześć, ja nazywam się Artur Racicki i zapraszam Was do wysłuchania kolejnego podcastu z serii Impact The Future. Dziś porozmawiamy sobie o edukacji. Szkoła ponownie, czy szkoła od nowa? Właśnie czytam stronę tytułową raportu. Moim dzisiejszym gościem Jest dr Jędrzej Witkowski, który przeprowadził bardzo obszerne badania. Ale zanim porozmawiamy o tym, co czeka dzieci za chwilę od września, gdy wrócą do szkoły, z jakimi emocjami tam się kierują również nauczyciele, to mam do Ciebie takie pytanie odnośnie tego... Co ty robisz w edukacji? Opowiedz trochę swoją historię. Gdzie sam byłeś kształcony?

Kto był dla ciebie inspiracją? Mamy kryzys autorytetów, więc możesz powiedzieć trochę o swoich autorytetach, które gdzieś tam cię historycznie inspirowały. Powiedz swoją krótką historię. Dzięki za zaproszenie po pierwsze. Witaj. Ja pracuję w Centrum Edukacji Obywatelskiej. To jest fundacja, która stworzyła ten raport, bo oczywiście napisaliśmy go, a wcześniej robiliśmy badania w dużej grupie naszych koleżanek i kolegów. I to jest rzeczywiście taki rzut oka na to, jak wygląda szkoła. Tą szkołą my się w Fundacji zajmujemy od 27 lat, osobiście oczywiście, ale staramy się w Fundacji towarzyszyć szkołom w nadążaniu za rzeczywistością. To jest naszą misją.

Ja sam w fundacji jestem od 16 lat i trafiłem do niej po części przypadkowo, jak to często bywa. Ja sam skończyłem szkołę publiczną w Piotrkowie Trybunalskim, jestem z Piotrkowa. I tam w czasie liceum różne takie działania lokalne, młodzieżowe podejmowaliśmy ze swoimi koleżankami i kolegami w szkole. I po przyjeździe na studia do Warszawy chciałem pracować w organizacji, która takie działania wspiera w innych miastach. I tak trafiłem jako wolontariusz do CEAO, do Centrum Edukacji Obywatelskiej. No i od tego czasu w bardzo różnych rolach fundacji już pracowałem. Czyli od wolontariusza do prezesa. Tak, tak, to jest trochę American Dream, czasami śmiejemy się z tego, że to od kserowania do podpisywania, ale tak, przeszedłem całą drogę od samego początku, więc mam też taki komfort pracy na bardzo różnych poziomach.

A co studiowałeś? Studiowałem Stosunki Międzynarodowe i Socjologię, więc nie bezpośrednio rzeczy związane z edukacją. Ale z badaniami znowu. Ale z badaniami związane, tak jak najbardziej, ale też z takim bardzo silnym przekonaniem, szczególnie w kontekście socjologii, że szkoła i systemy edukacji to są takie ogromne systemy społeczne i wiedza o systemach społecznych, o tym, jak one się zmieniają, jest super przydatna, jak myślimy o tym, jak można zmieniać edukację, bo cały czas wokół tego pytania, jak zmieniać edukację, Żeby ona służyła lepiej dzieciakom. Wokół tego pytania się kręcimy w CEO, więc w tym sensie to jest mniej więcej w tym samym kierunku. Powiedz jeszcze, kto cię inspirował, jak byłeś młodym chłopakiem w liceum? My często zadajemy sobie takie pytanie w CEO, czasami też zadajemy na warsztatach naszym uczestnikom o doświadczenia szkolne, które były dla nas najbardziej takie wnoszące, najbardziej rozwijające.

I w związku z tym, to co ja mogę zrobić jako nauczyciel, który powinien uczyć mnie czegoś zupełnie odwrotnego, no to, że on może po prostu dać mi wolną rękę pójścia w swoją stronę. I to było super ważne doświadczenie. No i bardzo byśmy chcieli, żeby jak najwięcej dzieci, też młodych ludzi, młodzieży miało czy w szkołach podstawowych, czy w szkołach średnich właśnie takie doświadczenia. Doświadczenia podmiotowości. To jest super unikalne doświadczenie. A który ty jesteś rocznik, przepraszam? Osiem pięć. Osiem pięć, okej. Czyli to było po prostu czteroletnie liceum po pełnej podstawówce. To był ostatni rocznik przed tą reformą gimnazjalną. Jasne, okej. No to miałeś fajne doświadczenie. Bywa tak, że w całym procesie edukacji można nie mieć nawet jednego takiego doświadczenia.

Z jakimi emocjami wracają do tej szkoły? Jakie emocje badaliście i co Wam wyszło? Jasne. To zacznę od tego, że ten cytat, od którego rozpocząłeś swoją wypowiedź, to jest cytat z jednej z nauczycielek, która brała udział w naszym badaniu i to jest w sumie cytat, z którym moglibyśmy o nim tak naprawdę do końca naszej rozmowy rozmawiać, bo jest w nim bardzo dużo wątków, między innymi większość z tych elementów, które poruszamy w raporcie. My rzeczywiście zadaliśmy sobie kilka pytań, na które chcieliśmy szukać odpowiedzi. Intencją było zrobienie takiego zdjęcia momentu, w którym wracamy do szkoły w czerwcu. To badanie było prowadzone właśnie w momencie, kiedy kończyła się edukacja zdalna, wracaliśmy do edukacji stacjonarnej i pytaliśmy i nauczycieli, i uczniów o to, z jakimi emocjami wracają.

Tak, nauczyciele to jest drugi komponent tego dużego obrazka, który prezentujemy. Oni rzeczywiście są nastawieni bardziej pozytywnie do powrotu, tak jak o tym powiedziałeś. To wynika z tego, że gro nauczycieli pracowało w okresie edukacji zdalnej znacznie więcej. Większość z nich ma też poczucie, że społeczeństwo uważa, że pracowali znacznie mniej, co jest dosyć frustrujące dla nich. Natomiast to było ogromne wyzwanie dla nauczycieli, bo oni, tak jak my pracując w biurach, musieliśmy z dniem na dzień przenieść się Z pracy stacjonarnej do pracy zdalnej. Tak samo oni musieli tę pracę wykonać. No a czymś zupełnie innym jest zapanowanie nad klasą 25-osobową w jednym pomieszczeniu, a czym innym jest zapanowanie i stworzenie takich warunków, w których ktoś się jeszcze uczy w klasie 25-osobowej, gdzie tak naprawdę widzimy tylko i wyłącznie okienka na swoim ekranie.

Mega wyzwanie, to jest oczywiście bardzo ważna rzecz i myślę, że warto powiedzieć, że tylko i wyłącznie wysiłkiem nauczycieli i dyrektorów to się udało, znaczy, że ten system się nie zawalił właśnie dlatego, że mnóstwo nauczycieli włożyło w to ogrom pracy i cały czas to powtarzamy w CEO, bo Bardzo łatwo jest narzekać na szkołę i takimi najbardziej oczywistymi adresatami tych narzekań są nauczyciele i dyrektorzy. Wydaje nam się, że są niesłusznie adresatami, bo naprawdę gro ludzi, którzy pracują w edukacji staje na głowie, żeby zapewnić wbrew wszystkim okolicznościom jak najlepsze doświadczenie dzieciakom. No i pedagodzy zapłacili za to wysoką cenę.

Pamiętajmy też, że część dzieciaków nie widziała się przez prawie cały rok szkolny, a w okresie dojrzewania W czasie roku szkolnego ludzie się zmieniają i fizycznie i psychicznie na każdym możliwym polu, więc to było super ważne. No a teraz przed nami drugi powrót de facto, bo dzieciaki były w szkole przez 6 tygodni, a teraz wracają po 8 tygodniach przerwy na nowo. I znowu wydaje nam się, że bardzo ważne jest zadbanie o to, żeby odbudować w ogóle motywację młodych ludzi do bycia w szkole, bo oni ją bardzo często stracili. Stracili ją, to prawda. Naprawdę wyobrażają sobie to życie już zdalne. Tym bardziej, że jak ktoś jest młody, dopiero zaczyna edukację i zaczął od takiego w ogóle strzału, od siedzenia w domu i przed ekranem, no to jest coś, co zna.

Czy jest coś takiego nowego, co się pojawiło? Jeśli chodzi o uczniów, to to jest jeszcze taki bardzo ciekawy wątek tego, jak oni odbierają to doświadczenie. Bo jest spora grupa młodych ludzi, ponad połowa, która deklaruje, że to doświadczenie pracy zdalnej, edukacji zdalnej, samodzielnego uczenia się, było dla nich okazją do uczenia się samodzielności i odpowiedzialności. Tak samo oceniają się, że nauczyli się jak się uczyć samodzielnie i że oni korzystali skutecznie z takiego większego poziomu elastyczności, wolności, którą dawała zdalna szkoła. I w tym sensie to było takie doświadczenie emancypacyjne. Oni zobaczyli, że szkoła może wyglądać inaczej, może w niej nie być tego wszystkiego, co ich trochę wkurza, czyli obowiązku chodzenia na wszystkie zajęcia, obowiązku wstawania o tej i o tej porze, obowiązku ubierania się tak, jak przewiduje to statut szkoły, obowiązku uczenia się wszystkich przedmiotów, bo jednak edukacja zdalna dawała możliwość lekceważenia części przedmiotów, tak to powiedzmy.

40% młodych ludzi deklaruje sama, że ma po okresie edukacji zdalnej duże zaległości w nauce. Nauczyciele też deklarują, że widzą je u części albo nawet u wszystkich swoich uczniów. I teraz mega wyzwanie to jest to, żeby zdiagnozować te zaległości, te różnice pomiędzy uczniami, no bo są takie dzieci w klasie, które zniknęły, to jest margines, ale są takie osoby. Są takie, które się nie uczyły bardzo intensywnie, delikatnie mówiąc, i są takie, które uczyły się znacznie lepiej niż w czasie edukacji stacjonarnej. Co sprawia, że w klasie, jak nauczyciel wchodzi teraz do klasy, to on ma dzieciaki, które te poprzednie działy materiału rozumieją doskonale i takie, które w ogóle ledwo kojarzą, jaki to był dział materiału. No i to jest ogromne wyzwanie, żeby zrozumieć, gdzie jest które dziecko w tym procesie, ale też potem, żeby

Zapoznać takie metody pracy, żeby te różnice stopniowo się zmniejszały, więc diagnoza różnic edukacyjnych i praca z klasą zróżnicowaną pod kątem wiedzy i umiejętności przedmiotowych, to są takie tematy, które metodycznie, dydaktycznie będą przed nauczycielami ogromnymi wyzwaniami. Będą i oni będą musieli jakieś własne autorskie metody wypracowywać, bo przecież nie ma na to super recept gotowych. Tak, na to nigdy nie ma gotowych recept niestety. Jest ten program też ministerialny, który zakłada organizowanie takich dodatkowych zajęć właśnie poświęconych między innymi nadrabianiu tych zaległości. No ale to jest tylko forma, tak? Znaczy tę formę trzeba jakąś treścią pracy z uczniami wypełnić. No i też między innymi tym się będziemy w najbliższych tygodniach w Centrum Edukacji Obywatelskiej zajmowali, właśnie podpowiadając nauczycielom jak pracować w tej zmienionej sytuacji.

Obecnie jakie wnioski uczniowie wyciągnęli z pracy zdalnej? Bo też jest jakiś taki obszerny... Tak, one są zróżnicowane. Właśnie część osób tę formę pracy zdalną bardzo doceniła i się w niej odnalazła. To ciekawe, połowa około młodych ludzi mówi, że ta praca Szkoła stacjonarna jest dla nich trudniejsza niż szkoła zdalna, coś czego byśmy się nie spodziewali, szczególnie jak jeszcze robiliśmy to badanie i pisaliśmy te wnioski w kwietniu, maju, sami będąc mocno zmęczeni niekończącymi się Zoomami, to byliśmy zaskoczeni tym, że co drugi młody człowiek, my robiliśmy to badanie na dzieciakach od szóstej klasy podstawówki do końca liceum, co drugi młody człowiek w tej grupie mówi, że wolałby zostać w sumie w edukacji zdalnej.

że Krysia, która czegoś nie potrafiła na początku tego miesiąca, na koniec miesiąca przychodzi i sama chwali się tym, co zrobiła. To jest ogromny zastrzyk energii. W edukacji zdalnej w dużej mierze byliśmy i nauczyciele byli tego pozbawieni, więc to są super ważne rzeczy wpływające na motywację. Miejmy nadzieję, że ten nowy rok, kolejny rok szkolny, będzie już takim rokiem pod tym kątem spokojniejszym i że będziemy mogli ten taki też zasób energetyczny, zasób motywacji odbudować. Jędrzej, a powiedz, a jeśli chodzi o edukację w trybie hybrydowym, czy w ogóle ktoś rozpatruje takie podejście, żeby bez specjalnego usprawiedliwiania się móc po prostu się połączyć zdalnie?

Są takie pojedyncze szkoły, które próbują to robić, w większości z tego co wiem, funkcjonujące w trybie edukacji domowej, czyli nie poddane reżimowi stacjonarnej szkoły. Natomiast dotychczas ta hybryda, czy w ogóle formuła zdalna, Była rozpatrywana tylko i wyłącznie jako forma pracy na czas pandemii. Być może, i myślę, że to jest jakaś przyszłość, część zajęć mogłaby być prowadzona w przyszłości, szczególnie w szkołach ponadpodstawowych, właśnie hybrydowo. Dzieciaki, zresztą młodzież z techników, która odpowiadała na nasze pytania, bardzo często sugerowała, że ok, przedmioty zawodowe muszą być prowadzone stacjonarnie,

Że te nierówności i wewnątrz klas, i pomiędzy klasami, i pomiędzy szkołami będą się pogłębiały i że stopniowo będziemy coraz więcej dzieciaków w tym systemie gubili. Stąd też taki dzwonek alarmowy w postaci tego raportu. Mówimy, hej, skupmy się na tym, co zrobić w systemie edukacji. No i formułujemy, kończąc ten raport, wizję szkoły, do której nam, naszym zdaniem, warto wrócić. Szkoły, która by trochę lepiej służyła młodym ludziom, między innymi od tego ta wizja szkoły się rozpoczyna, że to powinna być wizja szkoły, która inaczej wyważa równowagę pomiędzy takimi trzema priorytetami, które

Niektóre ciężkie. Raport się nazywa Szkoła ponownie, czy szkoła od nowa? Jak wygląda powód do stacjonarnej edukacji? Powiedz jeszcze, Jędrzej, gdzie można znaleźć informacje o Was? Strona internetowa, Facebook? Dokładnie. Zapraszam na stronę Centrum Edukacji Obywatelskiej www.ceo.org.pl i na naszego Facebooka facebook.com.ukrośnik.fundacja.pl Co? Tam i wszystkie informacje i możliwość pobrania raportu, ale też aktualne informacje o tych naszych działaniach, do których zapraszamy. To jest taki szczególny moment, bo we wrześniu prowadzimy rekrutację do kilkunastu programów, które prowadzimy potem przez cały rok ze szkołami, więc zapraszamy. To są w większości bezpłatne programy, które pomagają i nauczycielom i dyrektorom zmieniać swoje szkoły, żeby lepiej służyły młodym ludziom.