Wigilia ’81 zza krat
Wraz z wprowadzeniem stanu wojennego w Polsce, trafiły tam tysiące działaczy opozycji antykomunistycznej. Dla większości internowanych, Boże Narodzenie 1981 roku miało być najsmutniejszy w życiu. Opowiada Krzysztof Kierski, historyk IPN w Olsztynie. Przygotował Mirosław Sochacki. https://radioolsztyn.pl/wp-content/uploads/2022/01/wigilia_81_zza_krat.mp3
Historyczny leksykon IPN. Miejsca, ludzie, wydarzenia. Wraz z wprowadzeniem stanu wojennego w Polsce trafiły tam tysiące działaczy opozycji antykomunistycznej. Wigilia zza krat. Dla większości internowanych Boże Narodzenie 1981 roku miało być najsmutniejszym w życiu. Opowiada Krzysztof Kierski, historyk IPN w Olsztynie. Obywatelki i obywatele Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, zwracam się dziś do was jako żołnierz i jako szef rządu polskiego. W nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku władze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wprowadziły stan wojenny.
Wszystko to działo się w oczekiwaniu na zbliżające się święta Bożego Narodzenia, które internowani mieli po raz pierwszy spędzić poza rodzinnym domem. Na potrzeby ośrodka odosobnienia w Iławie przeznaczono oddzielny pawilon więzienny, w którym panowały trudne warunki bytowe. Cele były bardzo zimne i brudne, z oknami zasłoniętymi blendami. Do wyżywienia dodawano różnego rodzaju środki farmakologiczne, co zostało potwierdzone po zbadaniu próbek przekazanych rodzinom podczas widzeń. Internowani uskarżali się na nieodpowiednie wyżywienie, niedostateczną opiekę lekarską oraz próby wprowadzania elementów regulaminu więziennego. Systematycznie przeszukiwano cele, przemieszczano internowanych, cenzurowano korespondencję oraz stosowano różne szykany np. zakaz spaceru czy też widzeń z rodziną.
Pierwsze dni w Iławie Edmund Łukomski zapamiętał następująco. Zabrano mnie do Iławy i tam w pojedynkę siedziałem do Bożego Narodzenia. Warunki były fatalne. Kaloryfery prawie zimne, cela miała powybijane szyby, a koc to miałem taki, że gospodarz chyba lepszą derką przykrywa konia. Jak się do góry podniosło, to były dziury, a ja byłem tylko w garniturze i w półbutach. Tam przeziębiłem się bardzo mocno. W niepewności o los swój i swoich rodzin oraz przyjaciół i znajomych, aresztowani spędzili Wigilię i Boże Narodzenie w ośrodkach odosobnienia. Już wprowadzenie stanu wojennego i internowanie było dla nich szokiem, a do tego dochodził niepokój o najbliższych.
Boże Narodzenie to czas radości i wspólnego świętowania, które w tym czasie nie było dane wielu Polakom. Rodziny bały się o zatrzymanych i ukrywających się. Oni zaś martwili się, jak radzą sobie ich najbliżsi na wolności. W Wigilię pozwolono internowanym zaśpiewać kolędy przy otwartych celach, jednak bez możliwości ich opuszczania. Umożliwiono też rodzinom internowanych przekazanie znajdującym się w ośrodkach odosobnienia, nazwijmy to, świątecznych potraw. Oczywiście mogły to uczynić tylko rodziny, które wiedziały, gdzie znajdują się ich bliscy. Dodajmy w tym miejscu, że niespełna dwa tygodnie po wprowadzeniu stanu wojennego nie wszyscy mieli jeszcze informację o miejscu przetrzymywania członków swoich rodzin.
Władze państwowe ukrywały informacje o miejscach internowania, trzymając tym samym rodziny w niepewności. Dla komunistów wypierających święta Bożego Narodzenia z kalendarza świąt zarówno Wigilia jak i pierwszy dzień świąt nie różniły się niczym od dnia powszedniego. Dla służby więziennej Wigilia to był po prostu kolejny zwykły dzień w pracy. Wspominał jeden z internowanych. Jedyną różnicą był fakt, że tego dnia kuchnia więzienna przygotowała smażoną rybę. W święta nie zrezygnowano też z odbywania przesłuchań osadzonych, próbując ich zastraszyć i wymusić obciążające zeznania. Mimo to internowani zadbali o to, aby święta zza krat choć odrobinę przypominały te spędzane w minionych latach w domu.
Wydzierali gwiazdki z papieru, które przyklejali do ścian i prycz, nie mając opłatka, dzielili się chlebem. Święta były przykre również z uwagi na to, że dointernowanych często dobiegały odgłosy bicia w kościelne dzwony, a tymczasem oni nie mogli uczestniczyć w świątecznym nabożeństwie. Niektórzy internowani w Wigilię otrzymali świerkowe gałązki, aby zrobić sobie świąteczny nastrój. Śpiewano Boże coś Polskę oraz Rotę. Z kolei osadzeni w Iławie słyszeli, jak w okolicznych domach trwają przygotowania do kolacji wigilijnej, przez co rozłąka z bliskimi była jeszcze bardziej dojmująca. Były też ośrodki odosobnienia, w których podczas świąt Bożego Narodzenia doszło do przełamania się opłatkiem internowanych ze strażnikami więziennymi, a nawet komendantami, któremu towarzyszyło wspólne wzruszenie.
Będący wówczas w zakładzie karnym w Iławie Andrzej Pawłowski wspominał następująco święta Bożego Narodzenia. Ktoś z nas próbował zanucić jakąś kolędę. Nie mieliśmy sił śpiewać. Coś tu w gardle wiązało. Zamruczaliśmy sobie coś tam pod nosem i na tym się skończyło. Osadzeni w okresie świąt Bożego Narodzenia w ośrodku odosobnienia w Iławie, niemal jednym głosem stwierdzali, że był to okres wielkiego smutku i przygnębienia. Leszek Grucela, pomysłodawca i wydawca więziennej gazetki pod tytułem Nasza Krata, pod datą 22 grudnia 1981 roku odnotował.
Wtorek. Czuję się psychicznie podle. Chciałbym być na święta w domu. 23 grudnia, środa. Czyścimy papierem ściernym parkiet w celi. Porządki świąteczne. 24 grudnia. Coś mnie ściska wewnątrz. Kochani, jak mi was brak. W zapiskach Adama Golika czytamy natomiast Wigilia. Brak opłatka. Smutno. Brak informacji o rodzinach. Jak to znoszą? Zdarzały się jednak w ośrodkach odosobnienia pojedyncze osoby, bardzo często artyści, którzy za wszelką cenę starali się, aby święta Bożego Narodzenia spędzane za kratami miały namiastkę rodzinnego klimatu.
W jednym z ośrodków odosobnienia na południu kraju internowani z rzeczy przeznaczonych do śmieci stworzyli szopkę bożonarodzeniową, odtwarzając wszystkie postaci. Z kolei na północy Polski w jednym z ośrodków odosobnienia pojawiła się nawet choinka, którą internowani ubierali przy pomocy wytwarzanych z gazet bombek i łańcuchów. Osadzony we wronkach Edwin Klessa, odnosząc się do symbolu Świąt Bożego Narodzenia, jakim niewątpliwie była i jest choinka, wspominał. Dwie gałązki świerku, a także nożyczki, nitkę i igłę przyniósł strażnik. Na gałązkach zawieśliśmy gwiazdę, osiem cukierków, pocięte w paski sreberko oraz watę. Podobnie było w ośrodku odosobnienia dla kobiet w Gołdapi, gdzie przetrzymywane ze sreberka po cukierku zrobiły gwiazdkę, z chleba krzyżyk i położyły na stole obok więziennego chleba.
W Wigilię Bożego Narodzenia wyżywienie w ośrodkach odosobnienia powstałych w wyniku wprowadzenia w Polsce stanu wojennego nie uwzględniało czegoś takiego jak wieczerza wigilijna. Pewną namiastkę kolacji internowani mogli przygotować właściwie tylko dzięki paczkom otrzymanym od rodzin i bliskich. Rarytasem, jeżeli w ogóle można użyć takiego słowa, była przysyłana przez rodziny ryba z puszki, którą nierzadko dzielono się ze współtowarzyszami niedoli. Jeden z internowanych wspominał. Wigilia z jednej strony straszna, a z drugiej taka polska. A to ktoś wyciągnął kawałek chleba czy piernika, który przyszedł w paczce. A to pojawiło się jakieś jabłuszko pokrojone na kilka części.
Reasumując, należy stwierdzić, że niezależnie od nastroju, jaki towarzyszył internowanym podczas Świąt Bożego Narodzenia, okres ten zapisał się wyjątkowo smutno we wspomnieniach działaczy Solidarności i innych struktur opozycyjnych. Audycja powstała przy współpracy z Olsztyńską Delegaturą Instytutu Pamięci Narodowej.
Pokazano wszystkie 11 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Opisane są początki wprowadzenia stanu wojennego w Polsce w 1981 roku i jego konsekwencje dla internowanych.
Historia osobista Krzysztofa Kierskiego, historyka IPN, z internowania w Iławie.
Opis rozpracowywania internowanych przez Służbę Bezpieczeństwa i ich warunki bytowe.
Opis świąt Bożego Narodzenia w ośrodkach odosobnienia, w tym kolędy i kołchoźnicy.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.