Utworzenie PZPR
15 grudnia 1948 rozpoczął się tzw. zjazd zjednoczeniowy PPR i PPS, podczas którego doszło do połączenia tych partii. Od tego czasu funkcjonowała Polska Zjednoczona Partia Robotnicza, która rządziła w Polsce do końca lat 80. O kulisach tego wydarzenia i o początkach działalności PZPR opowiada dr Krzysztof Kierski z IPN w Olsztynie. Przygotował Mirosław Sochacki. https://radioolsztyn.pl/wp-content/uploads/2023/01/Utworzenie-PZPR.mp3
Historyczny leksykon IPN. Miejsca, ludzie, wydarzenia. 15 grudnia 1948 roku rozpoczął się zjazd zjednoczeniowy PPR i PPS. Zjazdy Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej postanowiły utworzyć jedną partię. Utworzenie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Partii, która rządziła w Polsce nieprzerwanie do 1989 roku. Opowiada dr Krzysztof Kierski, historyk IPN w Olsztynie. Pierwsze lata powojennej Polski naznaczone były nieustanną walką proradzieckich działaczy komunistycznych o całkowite wyeliminowanie ze sceny politycznej przeciwników zależności od Związku Radzieckiego.
Na początku poradzono sobie z Polskim Stronnictwem Ludowym, które po ucieczce Mikołajczyka zostało wewnętrznie rozbite, a po połączeniu ze Stronnictwem Ludowym i wejściu wraz z nim w skład Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego straciło właściwie znaczenie. Następnie pozbyto się skrzydła dopuszczającego pewną samodzielność polskiej drogi w ramach samej komunistycznej Polskiej Partii Robotniczej. W powojennej Polsce proces jednoczenia wszystkich sił politycznych pod nadzorem Polskiej Partii Robotniczej rozpoczął się już w 1947 roku. Wśród członków Polskiej Partii Socjalistycznej ciągle silne były tendencje autonomiczne, toteż komuniści wzmogli presję na Partię Socjalistyczną. Wykorzystano do tego proces pokazowy III Zarządu Głównego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość,
Podczas którego starano się dowieźć powiązań socjalistów z podziemiem zbrojnym oraz insynuowano współpracę z Niemcami w czasie okupacji. W Warszawie stanęli przywódcy podziemnej organizacji wojskowej WIN. W czasie procesu udowodniono kontakty z Gestapo. Wiosną 1948 roku coraz głośniej mówiono o zjednoczeniu Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej. Przymusowe zjednoczenie szykowali też komuniści w ruchu ludowym. Komisja weryfikacyjna usunęła z Polskiego Stronnictwa Ludowego tysiące niezależnych działaczy chłopskich, a wielu przywódców zostało aresztowanych. Jesienią 1948 roku trwały intensywne przygotowania do połączenia PPR i PPS.
Odbywały się one pod znakiem czystki w szeregach socjalistów. Na posiedzeniu Rady Naczelnej Polskiej Partii Socjalistycznej we wrześniu 1948 roku Józef Cyrankiewicz rzucił hasło zjednoczenia przez walkę z prawicą w partii i uznał stalinowską teorię nasilającej się walki klasy. Nieposłusznych masowo usuwano z partii, a niektórych więziono. Czystka doprowadziła do spadku liczebności partii do 513 tysięcy osób w grudniu 1948 roku. Kampanię zjednoczeniową, która w istocie miała polegać na wchłonięciu Polskiej Partii Socjalistycznej przez komunistów, wsparto pokazowym procesem Krajowego Ośrodka WRN w listopadzie 1948 roku w Warszawie.
Wówczas Kazimierza Pużaka i pięciu innych podsądnych oskarżono o szpiegostwo, terror i wrogą propagandę. W listopadzie 1948 roku na wspólnym posiedzeniu Komitetu Centralnego Polskiej Partii Robotniczej i Centralnego Komitetu Wykonawczego Polskiej Partii Socjalistycznej ustalono podstawowe kwestie związane z organizacją kongresu zjednoczeniowego. Wybory wytypowanych odgórnie delegatów przebiegały w atmosferze bezwzględnej walki z jakimikolwiek wątpliwościami i wśród propagandowej euforii. Odbywający się 14 grudnia 1948 roku drugi zjazd Polskiej Partii Robotniczej uchwalił utworzenie Zjednoczonej Partii, jak zwykli nazywać to komuniści.
Radosno, od dawna oczekiwałam od Ciebie, przeżywa dziś Polska Graza Robotnicza. Zjazdy Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej postanowiły utworzyć jedną partię. Nosi ona nazwę Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. Odbywający się tego samego dnia XXVII Kongres PPS zlikwidował stronnictwo, włączając je w machinę komunistycznej partii rządzącej. W logice ideologii komunistycznej nie mieściło się pojęcie wielopartyjności. Tymczasem kierowana przez Władysława Gomułkę Polska Partia Robotnicza sama inicjowała byty polityczne, a nawet tolerowała ugrupowanie jawnie opozycyjne, jakim niewątpliwie było Polskie Stronnictwo Ludowe.
Podobną taktykę wymuszały nie tylko względy wielkiej międzynarodowej polityki na arenie, której polityczny pluralizm Polski stanowił istotny argument układającego się z anglosasami Związku Sowieckiego, ale również uwarunkowania wewnętrzne. Gomułka, świadomy niepopularności ruchu, któremu przewodził, animował struktury ludowe, jak chociażby Stronnictwo Ludowe Nowe Wyzwolenie, socjalistyczne, jak chociażby Polska Partia Socjalistyczna Osóbki Morawskiego i Józefa Cyrenkiewicza oraz inne, jak np. Stronnictwo Demokratyczne czy też Stronnictwo Pracy, imitujące autentyczne, funkcjonujące w konspiracji partie polityczne. Tworzył w ten sposób złudną wizję szerokiej reprezentacji społecznej skupionej wokół Polskiej Partii Robotniczej i zgodnej z jej programem.
W takim układzie łatwiej było przedstawiać wszystkich tych, którzy komunistów zwalczali jako margines, ekstremę, ludzi nieodpowiedzialnych, wreszcie bandytów. Faszystowskim zbiorom nie uda się powstrzymać klasy robotniczej od udziału w budowie demokratycznej Polski. Przybycie do kraju latem 1945 roku Stanisława Mikołajczyka dało nowy asumpt do podtrzymania fikcyjnej wielopartyjności, bo chociaż w wyniku układów jałtańskich państwa zachodu cofnęły swoje uznanie dla polskiego rządu na emigracji w lipcu 1945 roku, to odnowione ugrupowanie ruchu ludowego, jako już Polskie Stronnictwo Ludowe, bardzo szybko stało się najliczniejszą partią polityczną w Polsce.
Zjednoczeni w jednym stronnictwie ludowym oraz w pierwszej odrodzonej, wolnej i niepodległej demokratycznej polityce. Spotykamy się dzisiaj. Zgodzić należy się ze stwierdzeniem, że władza Polskiej Partii Robotniczej nigdy nie była poważnie zagrożona, ale prawdą jest też, że Władysław Gomułka nie miał najmniejszej ochoty pozostawać sam na sam z wrogą jego obozowi potęgą polityczną. Odrzucenie przez Mikołajczyka oferty współpracy w ramach tzw. bloku otworzyło nowy okres charakteryzujący się z jednej strony znacznym zacieśnianiem współpracy między ugrupowaniami skupionymi wokół Polskiej Partii Robotniczej, z drugiej zaś uczynieniem z Polskiego Stronnictwa Ludowego wroga wewnętrznego nr 1.
We wrześniu tego roku w Szklarskiej Porębie odbyła się narada dziewięciu partii komunistycznych. Pod względem formalnym spotkanie poświęcone było wymianie doświadczeń, faktycznie stanowiło podsumowanie etapu przejmowania władzy w Europie Środkowej i Wschodniej. Jednym z efektów narady było powołanie Kominformu, organu mającego ułatwić Stalinowi sterowanie komunistycznymi partiami obcych państw oraz klarowne przesłanie, że nadchodzi czas jednolitego przywództwa sprawowanego w ramach całego bloku państw demokracji ludowej. przywództwa wyposażonego w scaloną strukturę państwowo-militarną i wspólną ideologię. Na terenie krajowym podjęte decyzje oznaczały m.in. likwidację Polskiej Partii Socjalistycznej.
Utrzymywanie sytuacji, w której istnieją dwie partie współrządzące odwołujące się do identycznej grupy społecznej, a mianowicie do robotników, było niemożliwe. Rozbicie jedynej legalnej siły opozycyjnej w kraju, jaką było Polskie Stronnictwo Ludowe, usuwało zasadniczą przyczynę podtrzymywania mirażu wielopartyjności. Państwa Europy Środkowej i Wschodniej wychodziły z etapu bloków politycznych otwierając etap, jak wówczas mówiono, zjednoczenia ruchu robotniczego. W marcu 1948 roku najpierw Józef Cyrankiewicz, następnie Władysław Gomułka publicznie ogłosili konieczność zjednoczenia PPR i PPS. W następnym miesiącu centralne władze obu partii podjęły decyzję o budowie Domu Zjednoczonej Partii Klasy Robotniczej, a wkrótce potem wydały okulnik o podjęciu przygotowań do zjednoczenia.
W stolicy tymczasem powstaje wspólny dom połączonych partii. Działania na szczeblu centralnym szybko znajdowały oddźwięk na szczeblach niższych. 7 kwietnia 1948 roku odbyła się w Olsztynie Konferencja Aktywu Wojewódzkiego Polskiej Partii Socjalistycznej i Polskiej Partii Robotniczej, na której podjęto ważką rezolucję. W dokumencie stwierdzano między innymi, że obie partie dokonały zasadniczego zbliżenia na płaszczyźnie politycznej, ideologicznej i organizacyjnej, co sprawia, że otwiera się nowy etap. Etap przygotowania tak jednej, jak i drugiej partii do jedności organicznej, do pełnego zjednoczenia. Zakładano, że w okresie przygotowawczym na płaszczyźnie organizacyjnej partie będą przeprowadzały stałe, systematyczne, wspólne zebrania kół, wspólne szkolenia i wspólne uzgadnianie wszystkich problemów.
Procesem niezbędnym przed zjednoczeniem miało być oczyszczenie szeregów z elementów prawicowych. Jednym z efektów wyżej wymienionej rezolucji i postanowień było podjęcie decyzji o budowie w Olsztynie wspólnego domu partyjnego, czyli siedziby władz wojewódzkich przyszłej Zjednoczonej Partii. Wojewódzki Komitet Polskiej Partii Socjalistycznej musiał w związku z tym przerwać pracę nad własną siedzibą. Decyzja stanowiła niemal dosłownie przeniesienie postanowień warszawskich na szczebel regionalny. Dom partii, czyli siedziba Komitetu Centralnego, stał się mocą decyzji politycznej podjętej wiosną 1948 roku wspólnym domem PPR i PPS. Wspólny dom jest coraz wyższy, coraz bardziej okazany.
Historycy nieobciążeni manierą ideologiczną widzą w przedzjednoczeniowej akcji weryfikacyjnej narzędzie ubezwłasnowolnienia PPS. Piszą wręcz o pogromie tejże partii. Destrukcja, która miała miejsce na polu ideowym, posiadała swój bardzo wymierny odpowiednik w stanie członkowskim obu ugrupowań. W wyniku weryfikacji liczebność Polskiej Partii Robotniczej w skali kraju zmniejszyła się o około 30 tysięcy osób. W Polskiej Partii Socjalistycznej aż o około 80 tysięcy osób. Warto także zwrócić uwagę, że dysproporcje ujęte w liczbach względnych są jeszcze bardziej przekonujące. Partia Komunistów utraciła 3% swoich członków, podczas gdy socjaliści utracili ich 13%.
Po zjednoczeniu obu partii legitymacja PZPR miała być przedmiotem dumy jako świadectwo wiernej służby socjalistycznej ojczyźnie i narodowi, gotowości aktywnego urzeczywistniania programu i polityki partii. Jej posiadanie jest zaszczytem i obowiązkiem. Prawo do legitymacji partyjnej potwierdzać trzeba codziennie zaangażowaną postawą, konsekwentnym przestrzeganiem zasad ideowych i norm statutowych partii, jednością czynów ze słowami. Sprawdzianem tej postawy będzie udział każdego członka i kandydata PZPR w realizacji programu partii. Legitymacja partyjna powinna być nie tylko dowodem organizacyjnej przynależności do PZPR, lecz także dokumentem drogi członka partii, świadectwem głównych przejawów jego aktywności.
Ale legitymacja ta była jednocześnie czymś poufnym, wręcz na wpół tajnym, skoro istniał kategoryczny zakaz publikowania w prasie ogłoszeń o jej utracie. Nieustannie powtarzano, że legitymacji partyjnej nie wolno powierzać osobom trzecim, brudzić ani niszczyć, a lekkomyślny stosunek do owego dokumentu jest jednoznaczny z lekkomyślnym stosunkiem do samej partii. Wagę legitymacji rozumiano niekiedy opacznie. Zdarzało się, że okazywano ją w urzędach, wobec milicji lub sądów, traktowano jako wejściówkę lub glejt, zapewniający jeżeli nietykalność, to na pewno specjalne traktowanie. Po wsiach krążyły plotki, że właściciele legitymacji będą traktowani w sposób uprzywilejowany, np. podczas przydziałów dla rolników.
Od 15 do 21 grudnia 1948 roku w gmachu Politechniki Warszawskiej odbywał się Kongres Zjednoczeniowy Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej. W programowym referacie Bolesław Bierut ogłosił powstanie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej mającej prowadzić naród do socjalizmu według drogowskazu marksizmu i leninizmu. Mowy Bieruta i innych wysoko postawionych w strukturze partii stanowiły przykład komunistycznej sztuki tworzenia słowami fikcyjnego świata nierealnych celów i wrogów w imię władzy totalnej.
Impet propagandy miał zjednać wątpiących i zastraszyć przeciwników. Charakterystyczny jest odgórny proces tworzenia partii. Jego mechanika polegała na łączeniu istniejących ogniw PPS i PPR. Scalano koła i komitety, zawsze kierując się zasadą łączenia ogniw na tym samym szczeblu hierarchii, działających na tym samym obszarze, w tym samym urzędzie albo zakładzie pracy. Proces był ułatwiony przez fakt, że obydwie partie budowały swoje struktury na identycznych zasadach. Formalne różnice, które jednak istniały, likwidowano już od połowy 1948 roku poprzez wspomnianą reorganizację PPS-owskich kół. Przewodniczącym Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej został Bolesław Bierut.
Proporcja te były jeszcze bardziej zachwiane w powiatach. Zresztą w samym biurze politycznym stosunek ten wynosił 3 do 1 dla działaczy spod znaku PPR. Polska Zjednoczona Partia Robotnicza przejęła programy polityczne i gospodarcze Polskiej Partii Robotniczej. Dążyła między innymi do przekształcenia ustroju politycznego, gospodarki i instytucji społecznych Polski według rozwiązań wprowadzonych w Związku Radzieckim. Działo się to poprzez stosowanie terroru jako podstawowej metody rządzenia, likwidację własności prywatnej w gospodarce, rozbudowę systemu biurokratycznych instytucji państwowych i organizacji społeczno-politycznych ściśle podporządkowanych partii komunistycznej. Przez cały okres istnienia Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej działacze komunistyczni pochodzący z nadania Kremla konsekwentnie za pomocą różnych metod wpływali na świadomość społeczną.
Partia starała się w sposób systemowy pozbawiać ludzi wolności. Dzięki organom bezpieczeństwa sprawowała ciągły nadzór nad różnymi środowiskami. Generalnie budowane państwo oparte było na kłamstwie, fałszerstwie i terrorze. Audycja powstała przy współpracy z Olsztyńską Delegaturą Instytutu Pamięci Narodowej.
Pokazano wszystkie 20 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Opowieść o zjazdzie zjednoczeniowym PPR i PPS i powstaniu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.
Opis procesu jednoczenia Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej, w tym procesy i czystki w PPS.
Opis drugiego zjazdu Polskiej Partii Robotniczej i uchwały dotyczące utworzenia Zjednoczonej Partii Robotniczej.
Opis struktury nowo utworzonej partii i jej ideologii, w tym wzmocnienie ideologii komunistycznej.
Opis reorganizacji struktur partyjnych i zacytowanie konferencji w Olsztynie.
Opis aktywnych przygotowań do zjednoczenia partii i budowy wspólnego domu partyjnego.
Opis konferencji w Olsztynie i decyzji o budowie wspólnego domu partyjnego.
Opis reorganizacji kół partyjnych i akcji oczyszczającej szeregów partyjnych.
Opis procesu weryfikacji członków i wpływu na liczebność obu partii.
Opis konsekwencji utworzenia PZPR, w tym biura politycznego i metody rządzenia.
Opis konsekwencji utworzenia PZPR i jej wpływ na strukturę i ideologię Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.