Mentionsy Mentionsy
Historia w Radiu Olsztyn
Historia w Radiu Olsztyn

Utworzenie PZPR

03.01.2023 ·20 min 14 s · 11 rozdziałów

15 grudnia 1948 rozpoczął się tzw. zjazd zjednoczeniowy PPR i PPS, podczas którego doszło do połączenia tych partii. Od tego czasu funkcjonowała Polska Zjednoczona Partia Robotnicza, która rządziła w Polsce do końca lat 80. O kulisach tego wydarzenia i o początkach działalności PZPR opowiada dr Krzysztof Kierski z IPN w Olsztynie. Przygotował Mirosław Sochacki.   https://radioolsztyn.pl/wp-content/uploads/2023/01/Utworzenie-PZPR.mp3      

0:00 · Historia utworzenia PZPR 1

Historyczny leksykon IPN. Miejsca, ludzie, wydarzenia. 15 grudnia 1948 roku rozpoczął się zjazd zjednoczeniowy PPR i PPS. Zjazdy Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej postanowiły utworzyć jedną partię. Utworzenie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Partii, która rządziła w Polsce nieprzerwanie do 1989 roku. Opowiada dr Krzysztof Kierski, historyk IPN w Olsztynie. Pierwsze lata powojennej Polski naznaczone były nieustanną walką proradzieckich działaczy komunistycznych o całkowite wyeliminowanie ze sceny politycznej przeciwników zależności od Związku Radzieckiego.

0:28 · Proces jednoczenia 1

Podczas którego starano się dowieźć powiązań socjalistów z podziemiem zbrojnym oraz insynuowano współpracę z Niemcami w czasie okupacji. W Warszawie stanęli przywódcy podziemnej organizacji wojskowej WIN. W czasie procesu udowodniono kontakty z Gestapo. Wiosną 1948 roku coraz głośniej mówiono o zjednoczeniu Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej. Przymusowe zjednoczenie szykowali też komuniści w ruchu ludowym. Komisja weryfikacyjna usunęła z Polskiego Stronnictwa Ludowego tysiące niezależnych działaczy chłopskich, a wielu przywódców zostało aresztowanych. Jesienią 1948 roku trwały intensywne przygotowania do połączenia PPR i PPS.

4:13 · Struktura nowej partii 1

Radosno, od dawna oczekiwałam od Ciebie, przeżywa dziś Polska Graza Robotnicza. Zjazdy Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej postanowiły utworzyć jedną partię. Nosi ona nazwę Polska Zjednoczona Partia Robotnicza. Odbywający się tego samego dnia XXVII Kongres PPS zlikwidował stronnictwo, włączając je w machinę komunistycznej partii rządzącej. W logice ideologii komunistycznej nie mieściło się pojęcie wielopartyjności. Tymczasem kierowana przez Władysława Gomułkę Polska Partia Robotnicza sama inicjowała byty polityczne, a nawet tolerowała ugrupowanie jawnie opozycyjne, jakim niewątpliwie było Polskie Stronnictwo Ludowe.

8:05 · Aktywne przygotowania 1

Utrzymywanie sytuacji, w której istnieją dwie partie współrządzące odwołujące się do identycznej grupy społecznej, a mianowicie do robotników, było niemożliwe. Rozbicie jedynej legalnej siły opozycyjnej w kraju, jaką było Polskie Stronnictwo Ludowe, usuwało zasadniczą przyczynę podtrzymywania mirażu wielopartyjności. Państwa Europy Środkowej i Wschodniej wychodziły z etapu bloków politycznych otwierając etap, jak wówczas mówiono, zjednoczenia ruchu robotniczego. W marcu 1948 roku najpierw Józef Cyrankiewicz, następnie Władysław Gomułka publicznie ogłosili konieczność zjednoczenia PPR i PPS. W następnym miesiącu centralne władze obu partii podjęły decyzję o budowie Domu Zjednoczonej Partii Klasy Robotniczej, a wkrótce potem wydały okulnik o podjęciu przygotowań do zjednoczenia.

10:10 · Konferencja w Olsztynie 1

Procesem niezbędnym przed zjednoczeniem miało być oczyszczenie szeregów z elementów prawicowych. Jednym z efektów wyżej wymienionej rezolucji i postanowień było podjęcie decyzji o budowie w Olsztynie wspólnego domu partyjnego, czyli siedziby władz wojewódzkich przyszłej Zjednoczonej Partii. Wojewódzki Komitet Polskiej Partii Socjalistycznej musiał w związku z tym przerwać pracę nad własną siedzibą. Decyzja stanowiła niemal dosłownie przeniesienie postanowień warszawskich na szczebel regionalny. Dom partii, czyli siedziba Komitetu Centralnego, stał się mocą decyzji politycznej podjętej wiosną 1948 roku wspólnym domem PPR i PPS. Wspólny dom jest coraz wyższy, coraz bardziej okazany.

11:47 · Reorganizacja kół partyjnych 1

Prawdziwy pomnik i symbol zjednoczenia polskiej klasy robotniczej. A socjaliści musieli zaniechać marzeń o własnej siedzibie. W ramach przygotowań do zjednoczenia podjęto pierwsze działania o charakterze przekształceń organizacyjnych. Dotyczyły one istniejących kół PPS, które zaczęto rekonstruować na wzór kół PPR-owskich. W połowie maja 1948 roku przedstawiciele nieomal wszystkich powiatowych komitetów PPS informowali o podejmowaniu tego typu działań. Jako termin zakończeń reorganizacji wyznaczono dzień 20 maja 1948 roku. Akcja oczyszczania szeregów partyjnych zainicjowana uchwałami KC PPR i Rady Naczelnej PPS oficjalnie skierowana była przeciwko ludziom przypadkowym, obcym klasowo, o niedostatecznym poziomie ideowo-politycznym i biernym oraz przejawiającym poglądy zbieżne z tzw. odchyleniem prawicowo-nacjonalistycznym.

12:55 · Weryfikacja członków 1

Historycy nieobciążeni manierą ideologiczną widzą w przedzjednoczeniowej akcji weryfikacyjnej narzędzie ubezwłasnowolnienia PPS. Piszą wręcz o pogromie tejże partii. Destrukcja, która miała miejsce na polu ideowym, posiadała swój bardzo wymierny odpowiednik w stanie członkowskim obu ugrupowań. W wyniku weryfikacji liczebność Polskiej Partii Robotniczej w skali kraju zmniejszyła się o około 30 tysięcy osób. W Polskiej Partii Socjalistycznej aż o około 80 tysięcy osób. Warto także zwrócić uwagę, że dysproporcje ujęte w liczbach względnych są jeszcze bardziej przekonujące. Partia Komunistów utraciła 3% swoich członków, podczas gdy socjaliści utracili ich 13%.

14:38 · Legitymacja partyjna 1

Impet propagandy miał zjednać wątpiących i zastraszyć przeciwników. Charakterystyczny jest odgórny proces tworzenia partii. Jego mechanika polegała na łączeniu istniejących ogniw PPS i PPR. Scalano koła i komitety, zawsze kierując się zasadą łączenia ogniw na tym samym szczeblu hierarchii, działających na tym samym obszarze, w tym samym urzędzie albo zakładzie pracy. Proces był ułatwiony przez fakt, że obydwie partie budowały swoje struktury na identycznych zasadach. Formalne różnice, które jednak istniały, likwidowano już od połowy 1948 roku poprzez wspomnianą reorganizację PPS-owskich kół. Przewodniczącym Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej został Bolesław Bierut.

17:52 · Konsekwencje i przejście do PZPR 1

Jestem do głębi serca wzruszony, drodzy moi przyjaciele. W skład biura politycznego KC weszli ponadto Jakub Berman, Franciszek Jóźwiak, Hilary Minc, Stanisław Ratkiewicz, Marian Spychalski, Roman Zambrowski i Aleksander Zawadzki z PPR oraz Józef Cyrankiewicz, Adam Rapacki i Henryk Świątkowski z PPS. Wbrew ustalonym wcześniej zasadom, stanowiącym m.in. o tym, że w instancjach terenowych obowiązywać będzie proporcja 2 do 1 na korzyść PPR, założenia tego nie przestrzegano. Np. wśród członków komitetów wojewódzkich PZPR znajdowało się 512 PPR-owców i tylko 194 PPS-owców.

Pokazano wszystkie 9 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.