Polityka gospodarcza Gierka
Dzięki kredytom z krajów kapitalistycznych chciał uczynić Polskę dziesiątą gospodarką świata. Skutki jego decyzji Polacy odczuwają do dziś. O polityce gospodarczej Edwarda Gierka, I Sekretarza PZPR w latach 1970-80, opowiada Mateusz Wojciechowski z IPN w Olsztynie.Przygotował Mirosław Sochacki.
Nie szczędcie sił dla dobra ojczyzny. Pochylmy się nieco nad polityką gospodarczą Gierka, która wywarła duży wpływ na ostatnie lata PRL-u, a której skutki odczuwamy po dziś dzień. Aby lepiej zrozumieć to zagadnienie, przybliżmy osobę Edwarda Gierka oraz jego historię życia, zanim został pierwszym sekretarzem partii komunistycznej. Gierek, pochodzący z rodziny Górników, inaczej niż Władysław Gomułka, patrzył na Zachód. Lepiej znał kraje kapitalistyczne, ponieważ w 1923 wyjechał jako dziesięciolatek wraz z matką i ojczymem do Francji. Jednakże życie na emigracji w Europie Zachodniej nie rozpieszczało młodego Edwarda. Kilkukrotnie zmieniał miejsce zamieszkania. Wspominał.
Zatem Gierek spoglądał z pewnym dystansem na tworzący się aparat komunistyczny w Polsce. Będąc emigrantem w Europie Zachodniej nie doświadczył bardzo ciężkiej wojennej okupacji niemieckiej, jaka miała miejsce nad Wisłą. Posiadał inną wizję komunizmu niż Bolesław Bierut i Władysław Gomułka. W 1948 Gierek powrócił do Polski, gdzie został członkiem Polskiej Partii Robotniczej. Od 1952 zasiadał w Sejmie PRL, a w 1954 należał już do Komitetu Centralnego PZPR. Przez całe lata 50. i 60. zajmował ważne stanowiska partyjne, zwłaszcza w środowisku górniczym, na Śląsku. W ostatnich latach kadencji Gomułki Gierek zdołał uzyskać zaufanie wielu komunistów w Polsce, co po długich walkach frakcji wewnątrz Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, kiedy rywalizowali ze sobą Puławianie i Natolińczycy, nie było prostym zadaniem.
Moskwa widziała w nim posłusznego polityka, który nie odważyłby się, podobnie jak Gomułka, sprzeciwić Związkowi Sowieckiemu. Pozytywnie odbierały go zachodnie kręgi polityczne i medialne. 20 grudnia 1970 został wybrany przez innych komunistów pierwszym sekretarzem PZPR w Polsce. Rozpoczęła się nowa epoka w historii PRL. Kadencję Edwarda Gierka można podzielić na dwie różniące się połowy. W latach 1970-75 Polska Rzeczpospolita Ludowa przeżywała duże ożywienie gospodarcze. Później zaś, do roku 1980, stopniowo pogłębiał się kryzys finansowy.
20 grudnia 1970, gdy Gierek obejmował urząd pierwszego sekretarza, zadłużenie PRL wynosiło nieco ponad miliard dolarów amerykańskich. Natomiast 6 września 1980, gdy odchodził ze stanowiska, Polska miała do spłacenia 24 mld. Liczby te pokazują skalę zapożyczania się PRL-u za kadencji Gierka. Sytuacja ekonomiczna na świecie w pierwszych latach dekady była dla nas wszystkich bardzo korzystna. Wspominał w latach 90. Edward Gierek. Kredyty nie były kosztowne i banki chętnie je sprzedawały krajom socjalistycznym. Postanowiliśmy wykorzystać te szanse dla gruntownej modernizacji naszej gospodarki. Istotnie na początku lat 70. sytuacja gospodarcza na świecie sprzyjała ludowej Polsce.
Aż 85% środków zostało zainwestowane w maszyny, surowce i różne zachodnie licencje. Pozostałe 15% przeznaczono na bieżącą konsumpcję. Po pierwszych kilku miesiącach kadencji Gierka odwołane zostały podwyżki cen z grudnia 1970, a zwykły mieszkaniec PRL zobaczył w sklepie niemal nieznane wcześniej banany i Coca-Cola. Jak wyglądała gospodarka PRL w dekadzie Gierka? Przez całe lata 70. produkt krajowy brutto per capita wzrastał. W 1978 osiągnął wartość około 6 tysięcy dolarów na osobę. W 1950 wynosił niespełna 2,5 tysiąca.
Dla celów propagandowych pierwszy sekretarz często odwiedzał różne zakłady pracy w całej Polsce. Możecie być towarzysze przekonani, że jesteśmy ulepieni z tej samej gliny. Czuwający gospodarz o zrównoważonym charakterze, zatroskany o zwykłych ludzi, który sam w przeszłości pracował fizycznie w kopalniach, współtworzył pozytywny wizerunek PRL w propagandzie. Jak pomożecie? We wrześniu 1978 Edward Gierek przyjechał do Olsztyna, co było wielkim wydarzeniem dla miasta. Uczestniczył w obchodach dożynek centralnych na Stadionie Miejskim, odwiedził Fabrykę Ozos, Halę Uranie oraz Stare Miasto. Serdecznie dziękuję Wam i wszystkim polskim rolnikom za ten dorodny bochen chleba wypieczony już z tegorocznych zbiorów.
Stąd zgoda ZSRR na zachodnie kredyty w PRL. Henry Kissinger powiedział na początku lat 70. Polska powinna być tym krajem, który poprzez odnowę gospodarki i podniesienie stopy życiowej będzie oddziaływać na inne kraje socjalistyczne, przede wszystkim na Związek Radziecki. Polska będzie niezależna tylko wtedy, gdy stanie się silnym gospodarczo krajem, dla którego ZSRR będzie dużym rynkiem zbytu. Z kolei w styczniu 1971 premier Związku Sowieckiego Aleksiej Kosygin przekazał Edwardowi Gierkowi i premierowi PRL Piotrowi Jaroszewiczowi. Rozejrzyjcie się za korzystną współpracą naszych ekonomik z Zachodem.
Zadanie, choć ambitne, nie było łatwe, albowiem w PRL przez wszystkie lata miał miejsce wyż demograficzny i z roku na rok liczba ludności się zwiększała. Pod koniec kadencji Gierka Polska Rzeczpospolita Ludowa liczyła już 35 milionów mieszkańców. Założenie rządu komunistycznego było dosyć proste. Państwo za wspomniane kredyty i w warunkach stabilnej gospodarki sfinansuje budowę bloków mieszkalnych, a lokale będą sprzedawane za 15 lub 25% wartości nieruchomości. Faktem jest, iż w latach 1971-80 wybudowano dla 10 milionów obywateli aż 2,5 miliona mieszkań. Większość z nich istnieje do dziś i jest domem dla wielu Polek i Polaków.
Stan techniczny bloków z tzw. wielkiej płyty nie był idealny. W polskich miastach powstawały szare blokowiska, pozbawione elementów dekoracyjnych. Do dziś w świadomości Polaków kojarzą się one z komunizmem i PRL-em. W tym miejscu warto odnieść się do popularnego stereotypu, iż wielka płyta została wymyślona przez Związek Sowiecki. W rzeczywistości bloki z wielkiej płyty po raz pierwszy budowane były w Niemczech w latach 1926-1931. To wówczas we Frankfurcie czołowi architekci niemieccy opracowali program budowy tanich i stosunkowo łatwo dostępnych mieszkań w blokach dla zwykłych ludzi. Przy czym w każdym mieszkaniu miała być łazienka i kuchnia oraz centralne ogrzewanie. Technologię wielkiej płyty przyjęli następnie Francuzi.
Przed przyszłymi podwyżkami cen i pustymi bułkami w sklepach, Polacy w PRL-owskiej rzeczywistości początkowych lat 70., zwłaszcza w latach 1971-73, kupowali i konsumowali za dużo. Ponadto użytkowanie wielu nowych inwestycji przemysłowych wiązało się z wyraźnie większym zapotrzebowaniem na energię i surowce, przy czym z roku na rok możliwości zaopatrzeniowe były coraz mniejsze. Gierek i jego współpracownicy mylili się co do samospłacania się kredytów. Z powodu rozwoju nowych technologii na Zachodzie, zwłaszcza elektronicznych i informatycznych, eksport polskich produktów okazał się dużo niższy niż zakładano. Nad Wispą brakowało pożądanej innowacyjności.
Mimo to Warszawa zwiększała wydatki na zbrojenia, które w połowie dekady były już znaczne i wynosiły około 5% PKB. Połowę budżetu wojskowego przeznaczano na zakup sprzętu militarnego, oczywiście ze Związku Sowieckiego. Świadczyło to o marionetkowości Gierka wobec Moskwy. Stefan Kisielewski tak komentował stan gospodarki PRL w drugiej połowie lat 70. Ekipa Gierka rozmontowała wszystko i bałagan panuje jakich mało. Na złe obróciły się o paradoksie. Zarówno kredyty zagraniczne, jak i kooperacja z zagranicznymi firmami. Symbolem kryzysu gospodarczego spowodowanego błędnymi decyzjami Edwarda Gierka i jego współpracowników były strajki w czerwcu 1976.
Najbardziej wzrosły by ceny najszlachetniejszych asortymentów mięsa i węgiel, takich jak siłka, barierna i krew. Pomimo, że premier PRL Piotr Jaroszewicz publicznie odwołał zapowiadaną podwyżkę cen, to do końca lat 70. administracja Gierka po cichu i zarazem sztucznie podnosiła ceny. W końcu, 1 lipca 1980 rząd komunistyczny oficjalnie wprowadził podwyżki cen mięsa. Rozpoczęły się strajki, a wkrótce podpisano porozumienia sierpniowe. Kończyła się dekada Gierka.
Pokazano wszystkie 12 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Dzięki kredytom z krajów kapitalistycznych chciał uczynić Polskę dziesiątą gospodarką świata. Skutki jego decyzji Polacy odczuwają do dziś. O polityce gospodarczej Edwarda Gierka, I Sekretarza PZPR w latach 1970-80, opowiada Mateusz Wojciechowski z IPN w Olsztynie.
Przygotował Mirosław Sochacki.