Mentionsy Mentionsy
Historia w Radiu Olsztyn
Historia w Radiu Olsztyn

Gen. Leopold Okulicki

25.01.2022 ·22 min 30 s · 5 rozdziałów

Po raz pierwszy został aresztowany przez sowietów 21 stycznia 1941 roku. 5 lat później wydał rozkaz o rozwiązaniu Armii Krajowej. Nim zginął w moskiewskich kazamatach, bronił honoru swych podkomendnych. Opowiada Michał Ostapiuk, historyk IPN w Olsztynie. Przygotował Mirosław Sochacki.         https://radioolsztyn.pl/wp-content/uploads/2022/01/Leopold-Okulicki.mp3

0:00 · Historia Leopolda Okulickiego 1

W szeregach tego oddziału jako dowódca plutonu wziął udział w walkach z Ukraińcami. Bił się pod Przemyślem, a następnie pod Lwowem. W lutym 1919 roku zaatakował stanowisko ciężkiego karabinu maszynowego i granatami zlikwidował jego obsługę. Podczas brawurowej akcji został rany. Gdy pułk został wycofany w celu reorganizacji na tył, Leopold Okulicki zdał egzamin dojrzałości. Od maja 1919 roku ponownie służył na pierwszej linii. Tym razem walczył z bolszewikami. W walkach z czerwonymi zapisał piękną i chlubną kartę. Bojową odwagę okupił kilkoma ranami, ale przełożeni docenili jego męsne. W sporządzonym przez jego dowódcę dokumencie odnajdujemy następujące informacje na temat jego bojowej działalności.

3:59 · Aresztowanie i proces 3

W gruncie rzeczy będzie bardzo pożyteczny w sztabie. Nadmieńmy, że opinie sporządzone w Wyższej Szkole Wojskowej na temat przyszłego dowódcy Armii Krajowej nie zawsze były pochlebne. W jednej z nich Okulickiemu zarzucano, że jest... Lekko myślny, nieobowiązkowy, niepewny. W tym samym roku Okulicki ożenił się z Władysławem Jabłońskim. Niespełna dwa lata później na świat przyszło jedyne dziecko małżeństwa – syn Zbigniew. Podobnie jak ojciec walczył o wolność Polski. Poległ na froncie włoskim w 1944 roku. Od 1925 roku Leopold Okulicki służył w sztabach różnych formacji Wojska Polskiego. Był sztabowcem w dowództwie Korpusu III w Grodnie, służył w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie, wreszcie był planistą 13 Dywizji Piechoty w Równym.

Okulicki stanął również przed problemem funkcjonowania oddziału Wydzielonego Wojska Polskiego Majora Henryka Dobrzeńskiego Hubala. Partyzanci Hubala działali na terenach Piotrkowskiego Inspektoratu ZWZ. Była to jedyna niewłączona do Rzeszy część województwa łódzkiego. Działalność Hubala była niewątpliwie heroicznym aktem odwagi grupki straceńców. Jednak prowadziła ona do szeregu represji, które spadały na polską ludność cywilną. Okulicki, zgodnie z rozkazem swych przełożonych, doprowadził do częściowej demobilizacji oddziału majora Dobrzańskiego. W maju 1940 roku gestapo, dzięki pracy operacyjnej, zdekonspirowało komendanta okręgu. W wystawionym zanim liście gończym funkcjonariusze tajnej niemieckiej policji zawarli następujące informacje.

Wzrost 170-175 cm. Przysadzista sylwetka. Włosy ciemny blond, lekko siwiejące. Znaki szczególne. Na twarzy blizny po ospie. Chodzi o podpułkownika w Polskim Sztabie Głównym Leopolda Okulickiego. Gestapo rozpoczęło intensywne poszukiwania Okulickiego. Funkcjonariusze niemieckiej policji byli na tyle zdeterminowani, że aby dopaść komendanta łódzkiego okręgu ZWZ, wyaresztowali wszystkich mężczyzn nazywających się Jan Miller. Okulicki był jednak sprawnym konspiratorem i zdołał uniknąć aresztowania. W Łodzi nie mógł jednak pozostać. Opuścił to miasto i udał się do Warszawy. Pułkownik Rowecki cenił Okulickiego. Awansował go do stopnia pułkownika i wyznaczył bardzo trudne i niebezpieczne zadanie.

9:52 · Okulicki w Armii Polskiej i ZWZ 5

Jan Mrówka, bo tym razem takimi Okulicki posługiwał się danymi, miał objąć komendę nad ZWZ w strefie okupacji sowieckiej. W październiku 1940 roku wyruszył do Lwowa, gdzie miał zreorganizować konspiracyjne ogniwy, które zostały w znacznym stopniu rozpracowane przez sowieckich funkcjonariuszy NKGB. Przewodnikiem pułkownika Okulickiego był podporucznik Bolesław Zymon. Nowy dowódca dotarł do Lwowa, nawiązał konspiracyjne kontakty i rozpoczął porządkowanie organizacyjnych spraw. Wydawało się, że zaczyna panować nad podległym sobie terenie. Niestety, było to tylko złudzenie. Okulicki od samego początku był obserwowany przez funkcjonariuszy sowieckiego aparatu represji.

Stopień rozpracowania lwowskich konspiratorów był znacznie większy niż Polacy przypuszczali. O sile sowieckiej agentury w szeregach ZWZ niech świadczy fakt, iż przewodnik Okulickiego, podporucznik Bolesław Zymon, był ich agentem. W nocy z 21 na 22 stycznia 1941 roku Okulicki został aresztowany przez NKGB. Trafił do mieszczącej się w dawnym klasztorze sióstr Brygidek centrali lwowskiego NKWD. Przesłuchiwał go między innymi Iwan Sierow. Kilka miesięcy później Okulicki wspominał. Po aresztowaniu zaraz przesłuchiwał mnie zastępca komisarza Ławrentija Berii, minister NKWD Ukrainy, Iwan Sierow.

Z miejsca powiedzieli mi, kto jestem i co robię. Sierow zaproponował mi dalsze dowodzenie ZWZ pod kontrolą NKWD. Oświadczyłem, że się co do mnie pomylił i że ja ich agentem nie będę. Wobec tego został przetransportowany do więzienia na Łubiance, a następnie do Lefortowo. Przeszedł trudne śledztwo. W jego wyniku nabawił się choroby serca. Pogorszył się też jego wzrok. Wydawało się, że skatowanego oficera może uratować tylko cud. Dla Okulickiego niewątpliwie takim cudem był 22 czerwca 1941 roku. Niemcy zaatakowały Sowietów.

W sierpniu 1941 roku pułkownik Leopold Okulicki opuścił sowieckie więzienie. Skatowany oficer objął funkcję szefa sztabu tworzonej na mocy porozumień polsko-sowieckich Armii Polskiej w ZSRS. W tym miejscu należy choć w kilku słowach odnieść się do informacji zawartych w tzw. pamiętnikach Sierowej. Otóż pojawiają się tam stwierdzenia, że Okulicki był od 1940 roku sowieckim agentem. Przy obecnym stanie naszej wiedzy należy tego typu stwierdzenia zdecydowanie odrzucić. Prawdziwość informacji zawartych w rzekomych pamiętnikach Sierowa, bo ich autorstwo nie jest do końca jasne, w wielu obszarach została podważona.

Pułkownik dyplomowany Okulicki, obecnie dowódca VII Dywizji Piechoty, współpracował ze mną jako szef sztabu od pierwszych dni organizacji naszej armii w ZSRR. W tych najcięższych chwilach, kiedy 7 miesięcy współpracy można śmiało policzyć za 7 lat, pułkownik dyplomowany Okulicki wykazał tyle niespożytej energii i hartu ducha oraz tyle żołnierskich zalet, jak poprzednio w wojnie 1939 roku i następnie w ZWZ. Ani na chwilę nie zawiódł mojego całkowitego zaufania. Był wzorem lojalności służbowej i odwagi cywilnej. Dziękując mu za wielką pomoc wykazaną naszej sprawie, mogę wyrazić całkowitą pewność i wiarę, że taki żołnierz nie zawiedzie nigdy na żadnym stanowisku w pracy dla Polski.

Pokazano wszystkie 9 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.