Fenomen "1670" okiem pop-kulturoznawczyni

Gość dwójki. W studiu Dwójki Katarzyna Czajka-Kominiarczuk, socjolożka, dziennikarka i publicystka, autorka bloga Zwierz Pop Kulturalny, od lat zajmująca się filmem, serialami i kulturą popularną. Dzień dobry. Dzień dobry. Dziś porozmawiamy o serialu 1670, popularnej komedii osadzonej w XVII-wiecznej Polsce, która z takim mocnym przymrużeniem oka opowiada o szlachcie, O polskości, o naszych narodowych przywarach. Od 5 sierpnia możemy oglądać nowy trzeci sezon, w którym bohaterowie wychodzą poza Adamczychę, a historia nabiera jeszcze takiego szerszego społecznego wymiaru.

Czwarty sezon przed nami został właśnie ogłoszony. W poniedziałek bodajże powstanie czwartego sezonu. Rzeczywiście to jest słuszna uwaga o tym krótszym terminie ważności. No ale wróćmy do trzeciego, bo 5 sierpnia wystartował ten nowy. Dostępny nam w tej chwili trzeci sezon. Tam wychodzimy poza Adamczychę. Jan Paweł trafia na dwór do Warszawy. Aniela angażuje się w edukację chłopów. Konflikt społeczny staje się coraz ważniejszym elementem tej historii. Konflikt narasta. Czy to jest naturalny rozwój serialu, twoim zdaniem? Czy tutaj zaczyna tracić coś z tej swojej pierwotnej siły?

To jest bardzo duży problem, bo serial komediowy musi nam oferować dwie rzeczy, które są wewnętrznie sprzeczne. To znaczy z jednej strony musi nam oferować rozwój bohaterów, zmianę sytuacji, musi stawiać przed nimi coraz to nowe problemy i pokazywać dynamikę świata, w którym się znajdują, bo inaczej byłby po prostu nudny. A z drugiej strony nic nie może się za bardzo zmienić, ponieważ konstrukcja komediowa musi pozostać ta sama. To znaczy Jan Paweł musi się kłócić ze swoim sąsiadem Andrzejem, musi mieć swoje ambicje, największa ambicja zostać królem. Nie można tego świata za bardzo naruszyć. I to jest pewien problem, przed którym stają wszyscy scenarzyści seriali komediowych. Czyli możemy zasugerować możliwość buntu chłopskiego, no ale nie możemy zrobić rewolucji, dlatego że jest to historia oparta na tym, że mamy chłopów i szlachtę, tak? Możemy naszych bohaterów rozproszyć po całym świecie, zawiesić na przykład do Warszawy, ale ostatecznie musimy z powrotem wrócić ich do Adamczychy, bo Adamczycha jest naszym centrum świata.

I wydaje mi się, że ten trzeci sezon jest doskonałym przykładem właśnie na to, kiedy chcecie mieć oba te elementy. Zjeść ciasteczko i mieć ciasteczko. Rozszerzyć, ponieważ widzowie domagają się nowych elementów rzeczywistości, a z drugiej strony pewne elementy muszą pozostać niezmienne. I to są takie napięcia, które się pojawiają właściwie W każdym serialu komediowym. Czy sobie z tym poradzili w trzecim sezonie 1670? W pewnym stopniu tak, dlatego że wydaje mi się, że bardzo wiele osób z dużą satysfakcją obejrzało ten sezon. On ma bardzo dobre opinie. Z drugiej strony, jeśli przyjrzymy się niektórym wątkom, chociażby wątkowi Bogdana i Macieja, którzy własnie są daleko od Adamczychy, no to zwrócimy uwagę, że cały ich wątek jest tak naprawdę próbą przywrócenia stanu pierwotnego. Czyli momentu, w którym oni obaj są w tej miejscowości, z której wyszli i obaj wracają jakby trochę na swoje pozycje społeczne.

Za wszelką cenę próbuje odzyskać ten swój status. No i trafia na królewski dwór. Wychodzi poza Adamczychy, jak już powiedzieliśmy. Czy rzeczywiście w przypadku siedemnastowiecznego szlachcica utrata szlachectwa to jest taki totalny kryzys tożsamości? To trudno powiedzieć, bo powiedzmy sobie szczerze, że cały ten realizm przedstawiony w serialu jest, powiedziałabym, bardzo uproszczony na potrzeby komedii. Natomiast wydaje mi się, że tutaj nawet nie musimy się zastanawiać nad siedemnastowiecznym szlachcicem. Wszyscy mamy jakąś naszą tożsamość klasową, czy nam się to podoba, czy nie. Jesteśmy osadzeni w pewnym kontekście kulturowym, czujemy, że jesteśmy w jakimś miejscu i każda deklasacja jest bardzo bolesna i bardzo wpływająca na naszą tożsamość. Czy ona wynika z problemów finansowych, czy ze zmiany miejsca zamieszkania, czy z nieosiągnięcia pewnego poziomu edukacyjnego, bo tutaj różne rzeczy mogą o tym decydować.

To znaczy, że W każdym momencie bohater w drugim sezonie mógł zbankrutować, urządzając królewskie dożynki, a w pierwszym sezonie mógł stracić całą Adamczychę. Więc on zawsze jest na granicy totalnej porażki albo totalnego sukcesu, że się tak wyraża. I to jest między innymi bardzo dobry zabieg, dlatego że on sprawia, że każdy sezon ma swoją stawkę. To nie jest tak, że oni są po prostu zabawni. Tutaj za każdym razem jesteśmy o krok od tragedii i na tym zestawieniu jest największy komiks. Ja myślę, że rzeczywiście w tym trzecim sezonie te sprawy zostają postawione na ostrzu noża, bo też należy zwrócić uwagę, że ja mam takie wrażenie, że w tym trzecim sezonie coraz mocniej wybrzmiewa perspektywa chłopów, pańszczyzny, przemocy. One tutaj przestają być wyłącznie tym elementem świata Jana Pawła i nagle pojawia się pytanie o granice komedii.