Tamara Łempicka – malarka i marka

Była znana, bogata, przebojowa i pewna siebie. Sama zapracowała na swój ogromny, artystyczny sukces. Była legendą międzywojennego Paryża, a potem Hollywood i Nowego Jorku. Mimo tego, o jej historii i twórczości jeszcze do niedawna niewiele się w Polsce mówiło. Teraz obrazy Tamary Łempickiej przyciągają tłumy, a w jej biografii pojawiają się nowe fakty. Kim była Tamara Łempicka i w czym tkwi sekret popularności jej sztuki? Zapraszam na Gablotki. Witajcie w Gablotkach, podcaście, w którym opowiadam o sztuce tak, żebyście lepiej ją poznali i polubili. Z tej strony Martyna Kliks, a to jest 74. odcinek podcastu. Opowiem w nim o Tamarze Łempickiej, jednej z najbardziej znanych na świecie polskich artystek.

A na pewno najbardziej znanych obecnie, o czym świadczą chociażby zawrotne ceny, które na aukcjach w najbardziej prestiżowych domach aukcyjnych, takich jak Sotheby's czy Christie's, osiągają jej obrazy. To są kwoty rzędu kilkudziesięciu milionów złotych. Łempicka jest wymieniana m.in. obok Fridy Kahlo czy Georgie O'Keeffe jako jedna z dziesięciu najdroższych artystek na świecie w 2025 roku. W Polsce zainteresowanie Tamarą Łempicką i jej sztuką gwałtownie wzrosło w ostatnich pięciu latach. Kluczowe znaczenie miała wystawa zorganizowana w Muzeum Narodowym w Lublinie w 2022 roku, która była pierwszą w Polsce ekspozycją poświęconą jej życiu i jej twórczości.

Łatwo tutaj wpaść w pułapkę i dać się porwać opowieścią o jej romansach zarówno z mężczyznami, jak i z kobietami, o eleganckim, szalonym życiu pełnym przyjęcie z szampanem i z narkotykami w Paryżu, o luksusie dwupiętrowego mieszkania w centrum Nowego Jorku, którym wszyscy się zachwycali, czy na przykład o spektakularnym pożegnaniu, jakim było rozrzucenie jej prochów nad wulkanem w Meksyku. Te wszystkie wątki, one tworzą legendę Tamary. Tamary de Lempicki, jak zaczęła siebie nazywać po przyjeździe do Paryża. Lempicki, bo łatwiej było wymówić trudne nazwisko męża. Łempicki, Lempicki, Lempicki, łatwiej. D pojawiło się, by podkreślić status. Podpisywała się zresztą tak na obrazach.

Niestety nie pozwala ona określić miejsca urodzenia Tamary, bo jej rodzice w tym czasie przeprowadzali się z Warszawy do Moskwy i na ten moment nie można ustalić, czy byli jeszcze w Warszawie, czy już właśnie w Moskwie. Sama Łempicka utrzymywała, że urodziła się w Warszawie. Zawsze mocno podkreślała swoją polskość, mówiła po polsku, nauczyła też mówić po polsku swoją córkę. Ale skoro podawała błędną datę urodzenia, to czy można jej ufać, jeśli chodzi o miejsce pochodzenia? Katarzyna Mieszkowska, która mierzy się z dokumentami w archiwach i która próbuje potwierdzić jak najwięcej informacji z życia Łempickiej i z życia jej rodziny także, pisze, że dotarcie do prawdy stanowi wyzwanie dla współczesnych badaczy.

Pewne jest to, że 30 grudnia 1915 roku 21-letnia Tamara staje się Tamarą Łempicką. Wychodzi za mąż. Za Tadeusza Łempickiego, prawnika. Poznali się podobnie na jednym z bali, na które Tamara chodziła chętnie i chodziła często. Names mentioned. Ich szczęście nie trwało jednak długo, bo wybuchła rewolucja. Rosjanie zwrócili się przeciwko carowi i przeciwko arystokracji, czyli przeciwko takim właśnie uprzywilejowanym ludziom jak deklerowie i jak łempiccy.

Tadeusz został zresztą aresztowany, udało się go uwolnić, ale już nigdy nie był taki sam. Łempiccy wyjechali do Warszawy, potem do Kopenhagi, gdzie prawdopodobnie według tych najnowszych badań Urodziła się ich córka, Maria Krystyna, nazywana przez wszystkich Kizet. Pod koniec 1919 roku wyjechali z Danii i pojechali do Paryża. Tam zaczął się nowy okres w życiu Tamary. Powstała Tamara de Lempicka, artystka. Paryż w tym czasie pełen był emigrantów, arystokratycznych rodzin, które w pośpiechu wyjechały z Rosji, zubożałych książąt i hrabiów. Łempiccy nie byli wyjątkiem. Żeby żyć przynajmniej częściowo w taki sposób, na takim poziomie, jaki znała z młodości i jaki lubiła, Tamara musiała zacząć zarabiać.

Choć jeśli przyjrzymy się z bardzo bliska, to je widać. Łempicka bardzo umiejętnie połączyła nowoczesność reprezentowaną właśnie przez te kubizujące, geometryczne formy z tym, co widzowie dobrze znali, z klasyką mistrzów renesansu. Nie wszyscy w Paryżu gotowi byli na awangardową sztukę i eksperymenty, ale z drugiej strony nie chcieli być postrzegani jako staromodni i konserwatywni. I to do nich ze swoją sztuką zwróciła się Łempicka. Wykorzystała to, że ludzie lubią przecież najbardziej to, co już znają. I dodała lekki, nowoczesny twist. Wpisała się w estetykę Art Deco, sztuki dekoracyjnej, która była synonimem elegancji i luksusu. I stała się ikoną tej sztuki. To był jej przepis na sukces.

To jest taki bardzo symboliczny fragment, w którym życie prywatne Tamary łączy się z jej malarstwem. To nie córka i nie mąż byli osobami, które Tamara malowała najczęściej. Jej ulubioną modelką była Ira Pero. Sąsiadka, przyjaciółka, kochanka. Ich związek trwał przez kilka lat. Razem podróżowały np. do Włoch. Tadeusz uważał, że Tamara kochała Irę najromantyczniejszą ze wszystkich miłości. To, że Tamara kochała kobiety widać chyba najbardziej w obrazie La Belle Rafaela. Właściwie są to trzy obrazy przedstawiające tę samą kobietę. To jest kobiecy akt, który według szefa działu sztuki nowoczesnej w Sotheby's Europe, Andrea Zlattingera, jest arcydziełem. Zlattinger uważa, że Łempicka dokonała rewolucji, tworząc uwodzicielski kobiecy akt z kobiecej perspektywy, kiedy narracja sztuki była zorientowana na mężczyzn.

O powstaniu tego obrazu Tamara oczywiście opowiadała w charakterystyczny dla siebie sposób, czyli tworząc legendę. Według niej redaktor czasopisma zobaczył ją w Monte Carlo pod Grand Hotelem, zachwycił się nią tak bardzo, że chciał zrobić jej zdjęcia. Tamara odpowiedziała, że w takim razie ona namaluje okładkę do jego czasopisma. Ale tak naprawdę Łempicka już wcześniej współpracowała z Didamę, więc ta historia to kolejny element jej autopromocji. W 1934 roku Tamara została baronową. Baron Raoul Kufner uwielbiał sztukę Tamary i to wystarczyło, żeby zostać jej mężem. Baron nie pociągał Tamary. Często osobno podróżowali, osobno mieszkali.