O jaką demokrację tak naprawdę walczą Polacy? Dr Michał Kotnarowski, Anna Dyjas-Pokorska. Rozmawia: Kamil Smogorzewski

Nazywam się Kamil Smogorzewski, a to jest podcast Forum IBRiS. Dzisiaj porozmawiamy o pierwszych wynikach Europejskiego Sondażu Społecznego. Gośćmi Forum IBRiS są Ania Dyjas-Pokorska. Dzień dobry. Dyrektor ds. obsługi klienta w IBRiS, a także jedna z koordynatorek SS w Polsce, a także dr Michał Kotnarowski, Narodowy Koordynator Europejskiego Sondażu Społecznego i pracownik naukowy Instytutu Filozofii i Socjologii PAN. Dzień dobry. No i tak, na początku lutego poznaliśmy pierwsze Wyniki dziesiątej rundy Europejskiego Sondażu Społecznego, czyli jednego z największych i najważniejszych europejskich projektów badawczych w dziedzinie nauk społecznych. Polacy, podobnie jak przedstawiciele trzydziestu innych, trzydziestu jeden nawet innych krajów, odpowiadali na pytania odnoszące się między innymi do demokracji, polityki, migrantów, klimatu i osób LGBT+.

No obejmującym co najmniej wydaje mi się 25% ludności naszego kraju. I tam rozmawialiśmy dużo o tym, właśnie o udziale w życiu społecznym, o kontakcie z władzą lokalną, o różnych akcjach, które ludzie samodzielnie się chcieliby ewentualnie angażować. Wynik był taki, który potwierdza tutaj te rezultaty uzyskane w badaniu SS. Co prawda jest to wynik jakościowy, ale takie wyniki właśnie pozwalają nam zyskać jakieś głębsze, ciekawe insighty tłumaczące właśnie te wyniki, które z badań takich jak ESS można uzyskać.

I tak, taką sferą, na którą mieszkańcy regionu najbardziej narzekali, to było znikome poczucie wpływu. Na cokolwiek. I wydaje mi się, że tutaj, po takiej analizie też tych danych, pogłębionej, jest źródło i początek wszystkich problemów w naszym kraju. Aczkolwiek z kolei, ja muszę powiedzieć, tutaj może Pan doktor to bardziej skomentuje, że to poczucie wpływu, również mierzone w SS, Jest dość niskie we wszystkich krajach Europy. Natomiast w Polsce, Polska należy do tych krajów, gdzie to poczucie wpływu jest faktycznie zdecydowanie niskie. Dlaczego ono jest niskie? I to jest bardzo ciekawa rzecz. Mianowicie spowodowane jest to brakiem jakiejkolwiek komunikacji z tymi, którzy zostali wybrani do rządzenia.

Malutkim. To jakżeż ja mogę zrobić coś na poziomie całego kraju? I z tego punktu widzenia można się właśnie niepokoić, prawda? Dlaczego tak jest? Bo to jest takie jakieś zjawisko, wydaje się, globalne, tak? Które ma jakieś głębsze korzenie. Po drugie, w tych naszych badaniach właśnie jakościowych, nie tylko tym, o którym wspomniałam, wychodzi to, co w SS-ie Wychodzi, ja wiem, bo to śledzę od lat, bardzo niskie poczucie zaufania społecznego wśród Polaków. Jedne z najniższych w Europie. Nie ufamy sobie, nie sądzimy, że ludziom należy wierzyć i pomagać, nie patrząc na własny interes. Aczkolwiek oczywiście teraz napływ imigrantów na pewno coś tutaj też zmienił.

Jeszcze dodajemy, że kwestionariusze są ustandaryzowane w każdym kraju. Tak, to tak wygląda, że przygotowywany jest jeden kwestionariusz w centralni, on jest w wersji angielskiej, potem on jest tłumaczony na języki narodowe, ale też ten proces tłumaczenia jest bardzo szczegółowy, bardzo złożony, z dużym dbaniem o to, żeby jak najlepiej uchwycić pewne niuanse językowe. Tu pani Ania też może dużo na ten temat powiedzieć, na temat tego procesu tłumaczenia. To prawda, jest naprawdę skomplikowane, ale dzięki temu możemy mieć absolutną pewność, że te pytania mierzą to, co mają mierzyć. I to jest też unikalna wartość SS-u. I też jakby specyfika też jest, może jeszcze chwilę o tym powiem, że są pewne pytania powtarzane we wszystkich rundach.

Do tutaj, uwaga, uwaga, 55% w Grecji. No i Polska na tym tle, powiedziałabym tak, i przepraszam, 67% w Holandii, co jest w ogóle bardzo ciekawym wynikiem, wiodący kraj z najstarszych Rozmawia o krajach Unii Europejskiej, gdzie pomiar SS-u też jest robiony, więc wydaje mi się, że oni muszą sobie z tego, to jest aż niesamowity wynik, tylko 6% w tejże Holandii mówi, że ona się umacnia, demokracja. Na tym tle Polska, gdzie 17% respondentów mówi, że się umacnia, a 47% mówi, 48% że sławnie. Wypada dość przyzwoicie, także no może to właśnie jest przyczynek jakiś do tego, dlaczego ten temat się pojawił.

Ale wynik ośrodniony jednak pokazuje, że problemy z sądami nie są unikalne. To jest coś, co się pojawia jakby w prawie wszystkich europejskich społeczeństwach, jak nie wszystkich. Natomiast u nas jest może to, co jest u nas trochę unikalne, że u nas ta ocenacja jeszcze gorsza niż gdzie indziej. Natomiast ten rozdziew między tym, jak ważne to jest, a jak to źle działa, jest wszędzie duży. I to jest jakby z tych różnych wymiarów, które analizowaliśmy, rzeczywiście to jest jeden z największych takich kryzysów, deficytów w funkcjonowaniu demokracji. I tutaj druga rzecz, nawiązując do tego, co powiedział chyba Kamil na początku o Polsce. Tutaj również właśnie w wynikach SS-u istnieje ta cenna możliwość porównywania, sprawdzania dynamiki zmian.

Więc jest to duży wzrost. Tak i w tym momencie chciałam coś dodać bardzo in-line właśnie z tymi wypowiedziami. Zresztą są to wyniki o tyle ciekawe, że z badania przeprowadzonego przez nas w czerwcu 2022, czyli To jest jeszcze kolejny progres dwa lata po tym momencie, kiedy była zrealizowana ostatnia fala SS-u i o tyle te wyniki fajnie uzupełniają to, co pan doktor powiedział. Otóż to, że jako społeczeństwo stajemy się coraz bardziej otwarci i można wręcz powiedzieć chętni do kontaktów z imigrantami, to o różnym kolorze skóry, Absolutnie znalazło moim zdaniem rewolucyjne potwierdzenie w tych wynikach, które było to badanie zresztą na próbie reprezentatywnej, więc nie jest to jakiś tam zbadany tylko wycinek społeczeństwa.