Wojny i monopole - historia ropy naftowej | gość: A. Krajewski

Pierwsze, na samym początku, to były związane z ropą naftową, bo konkurencja Rockefellera to był brytyjski Persian Oil i holendersko-brytyjski Shell. Wszystkie one starały się działać już w skali światowej, ponieważ rynki lokalne były dla nich za małe. I to napędzało ekspansję, to z kolei ekspansja napędzała im przychód, to budowało potęgę tych koncernów. Tak to wyglądało na początku XX wieku. Potem dopiero Kolejne korporacje zaczynały być korporacjami ponadnarodowymi, ponadpaństwowymi. Przede wszystkim banki i koncerny stalowe. Ale to już zostawmy na boku. Ale oczywiście ten monopol, ta dominacja Rockefellera nad całym przemysłem naftowym nie podobała się wielu Amerykanom.

Tak wyglądało i w Iranie, który wtedy jeszcze się nazywał Persja, i tam pojawił się najpierw brytyjski koncert, Persian Oil. To było o tyle nietypowe, że Persian Oil założyli inwestorzy prywatnie, ale rząd brytyjski szybko przejął nad nim kontrolę. To była firma państwowa. Firma prywatna to był Shell, który z kolei założył Hollander Deterding razem z brytyjskimi inwestorami. Shell był firmą prywatną, ale też korzystał z ochrony brytyjskiego rządu, ponieważ Głównym odbiorcą była Gospodarka Zjednoczonego Królestwa. Tam, gdzie już się zaczynały wydobycia, tam stawiano rafinerię, potem kwestia dystrybucji. Nad wszystkim kontrolę miał koncern i chroniący go rząd.

Shell i Branobel. To były cztery największe korporacje naftowe w okolicach I wojny światowej. Potem rewolucja w Rosji zniszczyła koncern Braci Nobel, natomiast inne przetrwały. I schemat był zawsze ten sam. Miejscowi właściwie udostępniają złoża i prawie nic nie dostają. Bardzo drobne pieniądze za udostępnienie złoża. Raczej takie na własny użytek władcy, prawda? Niż dla rozwoju kraju. Na użytek władzy. Jako że większość tych krajów to była jak Arabia Saudyjska, albo monarchia absolutna, jak w przypadku Arabii Saudyjskiej, albo jak w przypadku Iranu, no szach, który rządził w Iranie niespecjalnie dzielił się władzą ze swoimi poddanymi. Znaczy do czasu, ale to już na marginesie zostawmy.

Czyli generalnie Brytyjczycy niewiele zyskali na tej operacji, natomiast głównym beneficjentem tej operacji stali się Amerykanie, którzy zyskali i złoża, i wiernego sojusznika. No niestety to akurat potem zmarnowali, bo... Prawie szach był wierny, ale reszta społeczeństwa szczerze nienawidziła Amerykanów. Ale to już to też zupełnie inna historia. I w ten sposób rodzi się również taka grupa koncernów nazywana Siedmioma Siostrami. Co to właściwie za zbiór i dlaczego tak istotny jest dla rynku ropy, a przynajmniej był? Ona się narodziła jeszcze przed II wojną światową. Było pięć koncernów z podziału Standard Oil oraz właśnie Persian Oil, potem BP oraz Shell. Te siedem koncernów jeszcze przed II wojną światową pod egidą właśnie Dethertinga, który był szefem Shella, zawiązało nieformalny sojusz.