Wojny i monopole - historia ropy naftowej | gość: A. Krajewski

A tymczasem, w drugiej połowie XIX wieku, a więc na samym początku, no właśnie, gospodarki naftowej, rozwija się ona w cieniu monopolu i w cieniu nazwiska Johna Rockefellera. I tu moje pytanie do Pana. Jak doszło do tego, że nowy rynek ropy został zdominowany przez tego największego kapitalistę wszechczasów? Ci, którzy zabrali się za wydobywanie ropy naftowej, oni na początku ze sobą bardzo mocno furowali. Pierwsze szyby naftowe, które powstawały w Pensylwanii, to każdy szyb przeważnie zakładał jeden inwestor. Trzeba było zdobyć urządzenie do wyłupania dziury w ziemi do tego, żeby wypompować stamtąd ropę. Beczki na tę ropę przetransportowanie gdzieś do odbiorców. I tych szybów w Pensylwanii w pewnym momencie było ponad 5 tysięcy.

To jest gigantyczna ilość. Szyb przy szybie, ludzie konkurujący ze sobą. Jak oni prowadzili tą swoją działalność, jak to nakręcało się, to w pewnym momencie podaż wyprzeciła popyt. Przy takiej ilości ropy naftowej, w momencie kiedy jeszcze Samochody nie istnieją, silnik spalinowy to są dopiero pierwsze, pierwsze projekty, pierwsze wchodzące na rynek urządzenia. No to ropa naftowa głównie nadawała się do spalania. Spalania jako oświetlenie w lampach naftowych. Ewentualnie smary, asfalt. I w tym momencie pojawia się Rockefeller. Rockefeller podszedł do zagadnienia od zupełnie innej strony niż wszyscy inni. Mianowicie bardzo słusznie zauważył, że wydobywanie ropy naftowej nie przyniesie dużych pieniędzy, bo w pewnym momencie ta ropa naftowa była tańsza niż woda w Pensylwanii.

Ropę naftową na początku przewożono w beczkach pociągami, ewentualnie rozbudowano i zaczęto już budować pierwsze cisterny paliwowe. Nasz biznesmen przejął kontrolę nad produkcją beczek i podpisał tajne umowy z kolejami, przy czym linie kolejowe, z którymi podpisał umowę, dały mu preferencyjne ceny przewozu. Natomiast ci, którzy chcieli sprzedawać Poza Rockefellerem musieli płacić wyższe ceny przewozu. W tym momencie wyeliminował najpierw wszystkich konkurentów z tych branż, które pozwalały trzymać kontrolę nad wydobywcami ropy naftowej, a potem zaczął przejmować kontrolę nad szybami. Tutaj ciekawą historię Pan przytacza w książce, że tymi swoimi zagrywkami Rockefeller przyczynił się właściwie do wynalezienia ropociągu.

Tak, bo ci ludzie, którzy zajmowali się wydobyciem, w pewnym momencie zorientowali się, jakie jest zagrożenie i próbowali to ominąć, jako że linie kolejowe już nie współpracowały z nimi. Ich pomysł był w sumie genialny, mianowicie zbudowanie rury, którą ropa będzie przepływała do odbiorców. Z pól naftowych aż do portu, gdzie byłaby przeładowana na statek i tam dystrybuowana. Rockefeller szybko się zorientował, jakie jest zagrożenie i on wykupił. Dzięki temu, jako że drobni wytwórcy nie mieli szans w zderzeniu z człowiekiem, który był coraz bogatszy, coraz bogatszy, po jego stronie były w pewnym momencie już i sądy i administracja, no drobni wytwórcy wypadli z rynku.

I koniec lat 80., lata 90. Standard Oil, czyli koncern naftowy, którym stworzył Rockefeller, jest monopolistą w Stanach Zjednoczonych. 90% Wydobycia, przetwórstwa, transportu, dystrybucji ropy naftowej w rękach tego koncernu, który ma kolejne odnogi, które zajmują się kolejnymi rzeczami związanymi z przetwórstwem i sprzedażą ropy naftowej, a potem Standard Oil, jako że jest za mało już na Stanach Zjednoczonych, zaczyna zajmować się eksportem ropy naftowej. Na cały świat, oczywiście dystrybucją tego eksportu i wchodzi na rynek europejski, rynek chiński, Ameryka Południowa, staje się koncernem światowym. To jest jeden z pierwszych koncernów światowych, który powstał właśnie w naszej historii i wszystkie koncerny, które w tym czasie powstawały

Pierwsze, na samym początku, to były związane z ropą naftową, bo konkurencja Rockefellera to był brytyjski Persian Oil i holendersko-brytyjski Shell. Wszystkie one starały się działać już w skali światowej, ponieważ rynki lokalne były dla nich za małe. I to napędzało ekspansję, to z kolei ekspansja napędzała im przychód, to budowało potęgę tych koncernów. Tak to wyglądało na początku XX wieku. Potem dopiero Kolejne korporacje zaczynały być korporacjami ponadnarodowymi, ponadpaństwowymi. Przede wszystkim banki i koncerny stalowe. Ale to już zostawmy na boku. Ale oczywiście ten monopol, ta dominacja Rockefellera nad całym przemysłem naftowym nie podobała się wielu Amerykanom.

W tym czasie, pod koniec XIX wieku powstaje ustawa Shermana, która jest ustawą antymonopolową, antytrustową. No i jak kończy się historia, oczywiście kończy się pozornie, ale jak kończy się historia tego pierwszego standard oilu? Standard OU Rockefeller w pewnym momencie był najbardziej znienawidzoną firmą i najbardziej znienawidzoną osobą w Stanach Zjednoczonych. Wszystko dlatego, że będąc monopolem można dyktować ceny konsumenta. I teraz, jeżeli standard chciał podbijać nowe rynki, to wyglądało w ten sposób, że na nowych rynkach narzucał ceny dumpingowe, czyli jak najniższe, żeby wykończyć konkurencję za granicą. Ale ktoś musiał za to zapłacić, więc musiał za to zapłacić konsument amerykański, któremu narzucano wyższą cenę. Tak napędzając, albo inaczej, zdobywając środki do ekspansji.

Konsument widział, że on za to płaci ze swojej kieszeni. Poza tym Rockefeller korumpował polityków i to masowo, bo nie tylko przeznaczał pieniądze na kampanie wyborcze, ale też na łapówki. Właściwie ustawiał sobie sądy. W pewnym momencie jego władza wydawała się większą niż władza prezydenta Stanów Zjednoczonych. Ale to było pozorne, Jednak jest coś takiego, że państwo zachowuje monopol na przemoc i na wymiar sprawiedliwości. A to powoduje, że korporacje, chociaż mogą być przepotężne, jeżeli zderzą się z wolą państwa, no to one muszą ulec, jeżeli to jest duże i silne państwo. W przypadku Stanów Zjednoczonych ustawa Shermana niewiele dała, bo politycy nie chcieli ją egzekwować. Natomiast się pojawił nietypowy prezydent, Theodor Roosevelt.

One wszystkie wywodzą się ze Standard Oil, tylko one kilkakrotnie zmieniały swoje nazwy, dokonały rebrandingu, ewentualnie dokonywały fuzji. Ale to jest ponad stuletnia ciągłość, że ECO, EXXON i tak dalej, on i tak ma korzenie w Standard Oilu. I tak wszystkie po kolei, jak prześledzić amerykańskie główne koncerny naftowe, Zatem powstawały też inne, mniejsze, ale one i tak nie osiągnęły tej wielkości i zasobów finansowych, które wywodziły się właśnie z tego, co stworzył Rockefeller. No dobrze, omówiliśmy jak to się zaczynało w Stanach Zjednoczonych, no ale jest również wiele innych regionów świata istotnych dla wydobycia ropy.

W Ameryce było to bardziej oddolne, chociaż szybko zostało zdominowane właśnie przez Rockefellera, ale jak to wyglądało na przykład na Bliskim Wschodzie czy w Iranie, które są do dzisiaj kluczowymi regionami, w których wydobywa się ropę. Czy tam ten czynnik oddolny jakichś indywidualnych kopaczy ropy odgrywał znaczenie, czy raczej był to już wielki biznes połączony z wielką polityką? Odkryło znaczenie minimalne, jeżeli chodzi załóżmy drobnych inwestorów, to właściwie ich nie było. To jest po prostu olbrzymiała przewaga w tamtym czasie Zachodu. Przewaga finansowa, militarna, technologiczna. Ona była gigantyczna i przygniatająca. Poza tym jako, że zaczął się rozwijać przemysł motoryzacyjny, jako, że okazało się, że