Datownik 29.09.2023 - Maurycy Mochnacki

Dobry wieczór Państwu, przed mikrofonem Paweł Błędowski, a dzisiaj po drugiej stronie, po trójnej aż szyby, czyli za stołem realizatorskim, Krzysztof Mysiak. Zapraszamy na, jak zawsze, krótkie datownikowe spotkanie. Dzisiaj chcemy Państwu opowiedzieć o wyjątkowej postaci, której rocznica urodzin przypada właśnie we wrześniu, bodajże 13. Tak, 13 września w 1803 roku, a więc 220 lat temu, urodziła się jedna z najważniejszych postaci Polskiego romantyzmu, czyli Maurycy Mochnacki. W liście do swojego przyjaciela w sierpniu 1832 roku Mochnacki pisał, Polska potężna i niepodległa była jedynym romansem mojej młodości. Ale czy tylko młodości?

Chyba nie. Chyba była romansem całego życia. Po prostu mówi się o Mochnackim, że był jedną z najważniejszych postaci polskiego romantyzmu, ale w rzeczywistości, gdyby się nad tym, proszę Państwa, zastanowić, To był także człowiekiem renesansu, oczywiście w tym potocznym znaczeniu tego określenia, bo był nie tylko działaczem politycznym, nie tylko publicystą politycznym, ale był także filozofem, jednym z teoretyków polskiego romantyzmu, ale był także niezwykle zdolnym pianistą, więc ta muzyka Fryderyka Chopina, którą słyszymy W tle jak najbardziej tutaj na miejscu. Był oczywiście także uczestnikiem i co najważniejsze kronikarzem powstania listopadowego. Napisał bowiem powstanie narodu polskiego w roku 1830 i 1831.

Chodzi tutaj o rozkaz księcia Konstantego, który nakazałby Mochnackiego relegować z Uniwersytetu. Dlaczego? No dlatego, że Mochnacki już wtedy marzył o niepodległej Polsce i dawał temu wyraz na przeróżne sposoby. Zresztą pomiędzy rokiem 1823 a kolejnym 24 był także uwięziony przez Rosjan za przynależność do Związku Wolnych Polaków. Tutaj też warto wspomnieć o tej organizacji, bo ona powstała w 1819 roku w Warszawie. Wśród jej założycieli mamy między innymi Wiktora Heltmana, Tadeusza Krępowieckiego, Ale także Seweryn Goszczyński tutaj brał udział, czy Stanisław Jachowicz, także Ksawery Bronikowski i właśnie Maurycy Mochnacki.

Jakie były, proszę Państwa, cele Związku Wolnych Polaków? No przede wszystkim zjednoczenie ziem polskich, niepodległość państwa. To były te najważniejsze postulaty. Ale także panowie głośli liberalizm. Oni uwielbiali cotygodniowe dyskusje na tematy oczywiście głównie polityczne, ale wśród tych głoszonych haseł były przede wszystkim hasła niepodległości Polski. Wspominałem o tym, że Mochnacki uczestniczył w pracach Związku Wolnych Polaków, ale jak pisze jego przyjaciel, Podczeszyński także pracował, może pracował, to jest złe słowo, ale współpracował z Towarzystwem Patriotycznym. To była kolejna tajna organizacja niepodległościowa w Królestwie Polskim, która została założona w Lasku Bielańskim pod Warszawą 1 maja 1821 roku przez człowieka znanemu zapewne Państwu doskonale, czyli majora Waleriana Łukasińskiego.

I ona zrzeszała także członków innych organizacji, czasami również występowała pod nazwą Narodowe Towarzystwo Patriotyczne. Niestety Rosjanie na chwilę złamali, to może jest nie do końca trafne określenie, ale na skutek represji, kiedy w krasztorze karmelitów był przetrzymywany Mochnacki, Rosjanie zmusili go, by przygotował taki memoriał godzący w podstawy polskiego szkolnictwa w Królestwie, I zmusili go także do potępienia wszelkich pism wolnościowych. On oczywiście po latach bardzo tego żałował, no ale na skutek represji na chwilę uległ okupantowi. W latach 1825-1829 zajmował się wydawaniem miesięcznika naukowego Dziennik Warszawski.

Co prawda, zdaniem przyjaciół, pracował tam tylko 6 miesięcy, ponieważ Rosjanie nękali go także zakazem pracy w instytucjach publicznych. Dziennik Warszawski to był miesięcznik o charakterze mniej politycznym, bardziej literacko-naukowym. Ukazywał się od 1825 do zaledwie niestety 1829 roku. Później z Ksawerym Bronikowskim założył Gazetę Polską. Tutaj był i redaktorem w latach 1827, 1828 i 1829. To już był ogólnopolski dziennik informacyjno-polityczny, to jest ważne w tym momencie, wydawany od 1826 aż do 1907 roku. Między innymi w 1831 roku, proszę Państwa, Maurycy Mochnacki pisał nam, że to car moskiewski śmie grozić z dala, nam, najstarszym synom europejskiej wolności, nam, najokrzeńszemu ludowi słowiańskiemu, nam, którzyśmy wczoraj święcili pogrobową uroczystością pamiątkę Besturzewa i Relejewa,

Nam, którzyśmy garstką bezbronnej młodzieży wystraszyli najstarszego brata carów północy? Noc 29 listopada, uznanie rewolucji za narodową, odsędzenie Mikołaja od tronu polskiego, Ochocza, młodzież, waleczne wojsko. Otóż panorama rewolucyjna narodu polskiego, który obecnie zwrócił na siebie uwagę całej Europy. Kiedy przyszedł czas powstania listopadowego, proszę Państwa, Maurycy Mochnacki był jednym z przywódców obozu tego najbardziej radykalnego, Czyli był przeciwnikiem działań Rady Administracyjnej i zresztą samej także dyktatury Józefa Chłopickiego. Naczelny Wódz Siły Zbrojnej Narodowej Michał Gedeon Radziwiłł przesłał Mochnackiemu patent oficerski. Jednak ten jako zwykły szeregowiec zaciągnął się do Pułku Strzelców Pieszych i brał udział między innymi w bitwie o Olszynkę Grochowską.

Dzisiejszym dziełem naszym jest dzieło odzyskania. Jest to akt narodowej pamięci, odzuconej w nocy 29 listopada z długiego letargu. Czy prędzej, czy później wyjarzmimy się z tej obcej przemocy? Zawsze Polska nasza, przynajmniej z jednej strony, z jednego względu, mieć będzie zakrwawione oblicze i współczesnych przerazi pochmurnym wejrzeniem politycznego upiora. Albowiem nowej nie improwizujemy Polski, ale z grobów wywołujemy ojczyznę. Wygrzebujemy z gruzów starożytną budowlę, której części zebrać w jedną całość, potem zaś naprawić i tylko wewnątrz inaczej urządzić potrzeba. Maurycy Mochnacki nie tylko walczył o wolną Polskę, ale także dostrzegał nasze wady. weszło w obyczaj z duchem ze Zbrojnego Powstania niezgodne urzędowanie.

Maurycy Mochnacki był także współzałożycielem Towarzystwa Patriotycznego. Został również odznaczony po tych wszystkich bitwach powstańczych Krzyżem Orderu Virtuti Militari. Po klęsce powstania znalazł się na emigracji. Głosił poglądy, jak piszą historycy, nie tylko demokratyczne, ale ultrademokratyczne. Był wielkim krytykiem wczesnego romantyzmu polskiego, przywódcą młodych w Warszawie. Był także naczelnym publicystą w Pamiętniku Emigracji Polskiej. Na łamach tej gazety opublikowano rozprawę literacką Mochnackiego o duchu i źródłach poezji w Polszcze. W 1830 roku wydał także książkę o literaturze polskiej w wieku XIX. W 1834 został skazany przez władze rosyjskie na powieszenie za udział w Powstaniu Listopadowym.

Przez wiele dziesięcioleci sądzono, że Mochnacki zmarł na Gruźlicę, jednak dzisiaj historycy są raczej pewni, że przyczyną zgonu był wylew. Zmarł 20 grudnia 1834 roku. 27 listopada 2021 roku odbył się jego ponowny pochówek na cmentarzu wojskowym na Powązkach w Warszawie. Bardzo Państwu dziękuję za to krótkie spotkanie pod szyldem Datownika. Program zrealizował Krzysztof Mysiak, a mówił do Państwa Paweł Błędowski. Dobrej nocy.