Datownik 20.10.2023 - Paweł Edmund Strzelecki

Dobry wieczór Państwu. Przed mikrofonem Paweł Błędowski. Zapraszam na kolejne spotkanie z historią. To bowiem krótka, ale mam nadzieję, że dla Państwa interesująca audycja Datownik. 150 lat minęło dokładnie 6 października od śmierci Pawła Edmunda Strzeleckiego. Wybitnego polskiego podróżnika, genialnego samouka, geologa, geografa. Badacza, no i przede wszystkim obieży świata, bo przecież to on jako pierwszy Polak okrążył świat stricte w celach naukowych i odwiedził wszystkie kontynenty z wyjątkiem Antarktydy. Nie wiem kiedy Państwo po raz pierwszy w swoim życiu usłyszeli o Pawle Edmundzie Strzeleckim, Ja doskonale pamiętam, że jeszcze jako dziecko zaczytywałem się w książkach Alfreda Szklarskiego, który zresztą także kilkanaście miesięcy temu był głównym bohaterem Datownika.

No i teraz tę niezwykłą podróż oczywiście musimy omówić bardziej szczegółowo. Zaczęło się od Ameryki Północnej. Zwiedzał między innymi Florydę i Meksyk, chociaż zwiedzał to nie jest dobre określenie, bo przede wszystkim badał te tereny. To były lata 1834-1835. To, o czym najczęściej się wspomina, kiedy mówimy o tym etapie podróży Strzeleckiego, to oczywiście odkrycie złóż Rut Miedzi nad jeziorem Ontario w Kanadzie. No a później trasa powiodła przez Meksyk, także przez Brazylię, Kubę, Argentynę, Urugwaj i Strzelecki dotarł aż do Chile. Tam z kolei był zainteresowany przede wszystkim badaniem wulkanów i złóż surowców mineralnych. W roku 1836

Prowadził przede wszystkim badania w Urugwaju, Chile i Brazylii, a dwa lata później przeniósł się na Hawaje, a także zwiedzał i badał wyspy Polinezji. To jest naprawdę niezwykłe, ja tak Państwu wymieniam to jego podróże, no ale proszę sobie uzmysłowić jaki to był czas i nawet przy dużych środkach finansowych to trzeba było też mieć odpowiednią ilość inteligencji i sprytu, by poradzić sobie w tych wszystkich niezwykle egzotycznych miejscach dla kogoś urodzonego w samym centrum Europy. Najbardziej pamiętamy Strzeleckiego dzięki jego eksploracji Australii, Tasmanii, a także Nowej Zelandii, bo właśnie w Australii pozostawił chyba najważniejsze ślady swojej działalności badawczej. Badał tam najwyższe pasmo, jeśli chodzi o góry na tym kontynencie, czyli słynne Wielkie Góry Wododziałowe.

W Irlandii. Dlaczego? Dlatego, że został dyrektorem tzw. Brytyjskiego Stowarzyszenia Pomocy . Chodziło tutaj o specjalną organizację pomocową filantropijną, która miała działać na rzecz Irlandii okaleczonej przez wielki głód. Stowarzyszenie powstało z inicjatywy barona Rothschilda i ściśle współpracowało z rządem brytyjskim. Oczywiście to wiązało się także z dużymi dotacjami i to stowarzyszenie zabiegało o pomoc i doświadczenie takich osób jak Paweł Edmund Strzelecki. Ponieważ był obcokrajowcem, był Polakiem, więc zdaniem Brytyjczyków Irlandczycy w zdecydowanie większy sposób mogli mu zaufać niż któremukolwiek z wysoko postawionych Brytyjczyków z oczywistych powodów.

Powodów tego tlącego się od wielu, wielu dziesięcioleci irlandzko-angielskiego konfliktu. I co jest bardzo ciekawe, Strzelecki był takim działaczem tego Brytyjskiego Stowarzyszenia Pomocy, który skupiał się nie tyle na pomocy osobom dorosłym, bo tym zajmowali się inni, ale zwrócił uwagę na to, jak bardzo irlandzkie dzieci owej pomocy potrzebują. Tutaj udało mu się jednoczyć bardzo różne i odległe od siebie często Ideologicznie organizacje w tej właśnie pomocy. Program żywienia, nad którym czuwał Paweł Edmund Strzelecki objął ponad 200 tysięcy irlandzkich dzieci. Zresztą za te zasługi nasz rodak został potem wpisany do Galerii Bohaterów Narodowych Irlandii. Szkoda, że dzisiaj o tej sprawie się nie pamięta, ale mam nadzieję, że ta 150 rocznica