Mentionsy Mentionsy
Czechostacja
Czechostacja

Po husytach przyszli moderniści. Kolejna czeska herezja? | opowiada: Michał Rogalski

08.09.2026 ·1 godz 24 min · 13 rozdziałów · 1 sponsor

Dzisiaj o katolickim modernizmie pamiętają pewnie naprawdę nieliczni - również dlatego, że chociaż w pewnym momencie Kościół go potępił, to potem, wraz z Soborem Watykańskim II, z większej części zrehabilitował a jego idee przyjął. Ale na początku XX wieku ten niejednorodny ruch ideowy, który chciał, by Kościół mówił zrozumiałym dla wiernych językiem, budził całkiem spory ferment. Tak spory, że Pius X poświęcił mu w końcu encyklikę, w której nazwał go herezją nad herezjami.A gdzie heretycy, tam nie może oczywiście zabraknąć Czechów. W 142 odcinku Czechostacji o modernizmie katolickim w Czechach, kraju gdzie ten prąd ideowy był najsilniejszy i najbardziej zorganizowany na świecie, opowiada pisarz, filozof i tłumacz Michał Rogalski.W jego opowieści jest i literatura i pochodzący z ludu, o żydowskich korzeniach biskup, jest pewien eklektyczny - dziś powiedzielibyśmy postmodernistyczny kościół jako budynek i jest - finalnie, kościół całkiem nowy.Bo ta historia skończyła się dokładnie tak samo, jak historia husytów - na początku była chęć zmieniania zastanego porządku. A wobec niemożności takiej zmiany - budowa zupełnie nowego. Chociaż, w tym akurat wypadku, wbrew uświęconej czeskiej tradycji - bez przemocy.Ale głównymi bohaterami tej opowieści są ludzie. Bo czeski modernizm katolicki wyrastał owszem, z ducha czeskiego odrodzenia narodowego, owszem, był buntem wobec niemieckojęzycznych kościelnych hierarchów i prohabsurbskiej hierarchii. Ale przede wszystkim, wyrastał z pragnień i zwykłych życiowych potrzeb ludzi.***Jeśli podcast Wam się podoba i chcecie pomóc go rozwijać, możecie zostać Patronami lub Patronkami Czechostacji w serwisie Patronite. W tym tygodniu zdecydowali się na to:Barbara, Maria i Jakub oraz PiotrBardzo Wam dziękuję <3Jeśli ktoś chce wesprzeć moją pracę a nie ma ochoty zobowiązywać się na dłużej, może mi też po po prostu postawić wirtualną kawę w serwisach Suppi, bądź Buy Coffee - gdzie Wam wygodniej.Za wszelkie wsparcie, także to dobrym słowem, łapką w górę, subskrypcją czy komentarzem - również bardzo dziękuję. Jak zawsze proszę też o wszelkie sygnały zwrotne w komentarzach czy mediach społecznościowych Czechostacji.Interakcje z Wami nie tylko są dla mnie często inspiracją przy wymyślaniu tematów kolejnych rozmów. One po prostu bardzo mnie motywują. Za co również - a właściwie to najbardzej, dziękuję.No i karmią algorytmy - dzięki waszej aktywności platformy podcastowe czy media społecznościowe uznają, że warto Czechostację pokazać też tym, którzy do tej pory jej nie znali.Na okładce odcinka wykorzystałem witraże autorstwa Jano Köhlera, m.in. z kościoła pod wezwaniem świętych Cyryla i Metodego w OłomuńcuW jinglu podcastu wykorzystuję fragment IX symfonii „Z Nowego Świata” autorstwa Antoniny Dvořáka, działającego z MUSOPEN.ORG

0:00 · Definicja katolickiego modernizmu 2

Czechostacja. Modernizm katolicki bardzo często ma taką łatkę czysto intelektualnego ruchu dla profesorów uniwersyteckich, dla ludzi bardzo dobrze wykształconych. I to często jest prawda w przypadku Francji, Niemiec czy nawet Polski. A w Czechach to faktycznie objęło bardzo dużą część tych urzędników kościelnych, jakbyśmy mogli nazwać tych księży niższego szczebla. I było też ludowe właśnie przez to, że odpowiadało na bardzo realną potrzebę i bardzo realną sytuację. Czy ten utwór ma coś wspólnego z Szwajgiem i Krecikiem? Pewnie wiele osób w Polsce tego nie wie, ale też stworzył go Czech Antonin Dworzak.

Generalnie, chociaż jesteśmy sąsiadami, niewiele o sobie wiemy. W tym podcaście razem z moimi rozmówcami próbuję to zmieniać. Też jestem Czechem i polskim dziennikarzem. Nazywam się Jakub Medek, a to jest podcast Czechostacja. Jeśli chciałbyś wesprzeć rozwój Czechostacji, możesz zostać jej patronem w serwisie patronite.pl. Możesz też postawić mi wirtualną kawę na supi.pl bądź bycofito. Odcinek 142. Czeski modernizm katolicki. Herezja, która stworzyła Kościół. Dobry dzień. Czasem się zastanawiam, czy w tej naszej czeskiej kotlinie, otoczonej z trzech stron górami, a z czwartej po górze, jest coś specyficznego w wodzie albo w powietrzu. Bo tak się jakoś na przestrzeni dziejów mojej ojczyzny składało.

11:21 · Modernizm katolicki w kontekście światowym 1

Ale to nie jest temat naszej dzisiejszej rozmowy, to mi tak przyszło w tej chwili. Do głowy jezuici się dość często w Czechostacji pojawiają, bo akurat jeżeli chodzi o Czechów, to rola jezuitów jest bardzo dwuznaczna. Możesz patrzeć na nich jako na likwidatorów czeskości na poziomie religijnym i to będzie prawda, ale możesz na nich patrzeć jako na kogoś, kto czeskość kulturowo-językowo ocalił z przyczyn tak naprawdę religijnych, więc... No, jeden wielki paradoks. To jest wielki paradoks, ale też jezuityzm będzie tutaj powracał nam trochę, bo to jest jedna z największych obelg, którą katolik w Czechach może dostać. To znaczy, jeżeli jakiś ktoś z obozu niekatolickiego zarzuca myślicielowi katolickiemu jezuityzm, to to jest ewidentnie obelga. To jest zarzut właśnie ślepiej wierności wobec Rzymu, wobec hierarchii.

79:02 · Zakończenie rozmowy i zapowiedzi imprez 2

Ale nie teraz, bo teraz ma być zapowiedź. Zapowiedź wystawy Franz Kafka, człowiek swoich i naszych czasów. Wystawę tę od niedzieli, 13 września, oglądać będzie można w Bibliotece Publicznej w Lesznie właśnie. A o kawce z okazji otwarcia wystawy opowie na niej Aleksander Kaczorowski. O kolejnych imprezach tej jesieni jeszcze będę w Czechostacji bardziej szczegółowo opowiadał, ale już teraz wspomnę, że 26 września będzie można się spotkać akurat ze mną podczas Dni Czeskich w Opolu, a dwa tygodnie później podczas Dni Czeskich w Nieteatrze w Białymstoku i w Big Book Cafe w Warszawie. Już się bardzo na spotkanie z wami cieszę. Cieszę się ogromnie, mogąc powitać nowych patronów i patronki Czechostacji. W tym tygodniu to grono powiększyło się o Barbara, Marię i Jakuba oraz Piotra.

Bardzo, ale to bardzo Wam dziękuję za wsparcie i zaufanie. Bez Waszej regularnej hojności Dziękuję też tradycyjnie za wszystkie wirtualne kawy i herbaty, które stawiacie mi i każdą akcję i interakcję, jaką podejmujecie z kolejnymi odcinkami Czechostacji, tam gdzie jej słuchacie czy w jej mediach społecznościowych. Zarazem bardzo przepraszam, jeśli nie odpowiadam. Początek września to okres w życiu każdego rodzica pełen intensywnych i czasochłonnych wyzwań. Za tydzień będzie o tym, jak Reksio z Krecikiem pogonili niedźwiedzia. Czyli o wydarzeniach bieżących, które odbiły się szerokim echem zarówno w Polsce, jak i Czechach. A konkretniej to o z jednej strony dość prymitywnej, z drugiej jednak podjętej w złożony i nowoczesny sposób próbie skłócenia Polaków i Czechów.

Pokazano wszystkie 5 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.