46. Jak towarzyszyć dzieciom w emocjach i tworzyć bezpieczne szkoły wolne od przymusu? Michał Pasterski

Jak tworzyć szkoły, w których dzieci czują się emocjonalnie bezpieczne i mogą rozwijać swoje kompetencje radzenia sobie z emocjami, budowania relacji i poznawania siebie? Jak jako dorośli możemy towarzyszyć dzieciom w przeżywaniu trudnych emocji? W tym odcinku moim i waszym gościem jest Michał Pasterski, twórca Life Architect, popularnego bloga o rozwoju osobistym, autor książki Insight. Droga do mentalnej dojrzałości, certyfikowany praktyk systemu wewnętrznej rodziny, założyciel Fundacji Świadomej Edukacji, który już niebawem uruchamia w Poznaniu swoją szkołę demokratyczną. Rozmawiamy o tym, jak może wyglądać szkoła bez przymusu i z wolnością wyboru, gdzie emocjonalne potrzeby dzieci są zaspokojone, jak narzędzia terapeutyczne, takie jak system wewnętrznej rodziny czy porozumienie bez przemocy mogą wspierać dzieci i nauczycieli, jak jako dorośli możemy towarzyszyć dzieciom w przeżywaniu trudnych emocji,

Że tak jak mówisz, to prawdopodobnie nie zadziałało. Jeżeli to ma zadziałać, to musi być do tego odpowiednio zbudowana przestrzeń. To przede wszystkim nie może być takiego pośpiechu, takiej ilości presji, takiego skupienia na błędach, takiej rywalizacji, takiego oceniania. Mógłbym wymieniać długo, a każda z tych rzeczy, o których mówię, to jest bardzo duży kawałek tego, jak funkcjonuje szkoła publiczna. I zmiana każdego z tych kawałków To jest gruba rewolucja do zrobienia. Chociażby na przykład sprawienie, żeby zmienić zupełnie system oceniania albo w ogóle go usunąć, albo żeby wyeliminować kulturę rywalizacji, albo żeby zmienić w ogóle sposób, w jaki funkcjonują lekcje.

To by wymagało bardzo dużych zmian i uważam, że na przykład teraz wkładanie... dodatkowych lekcji z psychologii do tego systemu, to nie do końca ma sens. Myślę, że to rzeczywiście skuteczność tutaj byłaby bardzo mała, bo to się pewnie opierało na tym, że dzieci by siedziały przed książkami i czytały o czymś, czego one powinny doświadczyć, żeby zrozumieć, a nie przeczytać o tym. Więc mój główny obszar zainteresowania jest w zbudowaniu alternatywnych systemów czy alternatywnego modelu edukacji lub zrobienia swojej własnej wersji istniejącego już, bo mnie obecnie najbardziej interesuje szkoła demokratyczna, która w ogóle jest pozbawiona przymusu

I to jest w porównaniu do publicznego systemu edukacji taki rewolucyjny model. I to jest przestrzeń, gdzie to jak najbardziej może zadziałać, ponieważ to jest przestrzeń, gdzie dorośli mogą... z dziećmi mieć czas na to, żeby rozmawiać. Rozmawiać w sposób otwarty, z ciekawością, żeby rozmawiać o emocjach. Jeżeli jest jakiś konflikt między dziećmi, to żeby poświęcić na niego godzinę albo dwie, tylko na konkretny konflikt, żeby o nim porozmawiać, żeby przeprocesować go, żeby pomóc dzieciom zintegrować to doświadczenie na podstawie czego rzeczywiście dzieci będą się uczyć o swoich emocjach. będą uczyć się rozumieć, co się wydarzyło w nich w trakcie tego konfliktu i przed, i po, i na czym polega naprawianie tego typu sytuacji.

z neurobiologią, o której wspomniałeś, czy metodami komunikacji bez przemocy, czy metod związanych z pomagających dorosłym, czy pomagających kadrze pracować ze swoimi własnymi emocjami, żeby móc być z emocjami dzieci. Dla mnie, gdybym był w takim cudownym położeniu, że mógłbym podejmować decyzję o tym, jak wygląda system edukacji, to byłby pewnie pierwszy krok, czyli zbudowanie jakiegoś bardzo kompleksowego programu szkoleniowego, który dla nowych nauczycieli byłby oczywiście darmowy, żeby ktoś taki mógł bezpiecznie, swobodnie, bez poczucia, że traci czas i pieniądze, ponieważ pewnie powinien pracować i zarabiać, więc on nie ma czasu na szkolenia, ale żeby mógł faktycznie spędzić dużo czasu czy to na sali szkoleniowej, czy jakkolwiek by te szkolenia były sformułowane.

Natomiast prawda jest taka, co też neurobiolodzy mocno podkreślają, że tak naprawdę w zabawie mózg się uczy najbardziej. Więc niestety jako społeczeństwo nadal jesteśmy wbici trochę w taki system, że że trzeba się uczyć tak tradycyjnie. Więc ta moja wizja tej dobrej edukacji, edukacji demokratycznej i to, co ja bym chciał wnieść też do tego modelu edukacji demokratycznej, to jest taki szczególny nacisk na stworzenie takiej przestrzeni, która jest bezpieczna emocjonalnie. Czyli taka pełna akceptacji, szacunku, zaufania i dobrych relacji. To wymaga kadry, która nie tylko jest przeszkolona, ale też jest gotowa, żeby pracować ze swoimi własnymi emocjami i żeby dobrze znać i rozumieć samego siebie.

Chodzi o to, żeby dorosły nie próbował dyskutować z tym doświadczeniem czy wmawiać mu, że to jest złe, że dziecko coś takiego czuje albo że to jest nieadekwatne, ponieważ w świecie dziecka Jeżeli to dziecko czuje się smutne, to to jest jak najbardziej adekwatne doświadczenie i ma pełne prawo czuć się smutne, nawet jeżeli z punktu widzenia dorosłego to jest bez sensu, że w takiej sytuacji to dziecko czuje się smutne. Po drugie, komunikacja bez przemocy, zainspirowana porozumieniem bez przemocy, to może jest mniej kontekst terapeutyczny, choć NVC również takie zastosowania ma. System wewnętrzny rodziny, czyli IFS, Internal Family System, jest tutaj też język części, czyli zwracanie uwagi, czy rozmawianie z dziećmi, traktując pewne emocje jako kawałki nas, jako części naszej osobowości, które warto poznać lepiej, do których warto mieć ciekawość.

Wcześniej, mówiąc o tych narzędziach terapeutycznych, napomknąłeś o IFS, o Internal Family System. Nie wiem, czy to możliwe, żebyś w kilku słowach powiedział, na czym to polega. Jeżeli dobrze się orientuję, to to jest teraz główny obszar twojego działania, organizowanie warsztatów i szkoleń z tego obszaru. W pierwszej chwili Internal Family System może kojarzyć się z czymś skierowanym do rodzin, ale chodzi tutaj o coś zupełnie innego. Czy możesz powiedzieć krótko, na czym to polega i w jaki sposób może nam pomagać właśnie w świecie edukacji i szkół? Pewnie, pewnie. Dzięki za to pytanie. Wiesz co, tak, ja może jeszcze zaznaczę też na początku, bo to się często niektórym osobom myli. że Internal Family Systems, czyli system wewnętrznej rodziny, nie ma nic wspólnego z ustawieniami systemowymi rodzinnymi.

Wiele dzieci w szkołach doświadcza trudnych rzeczy i to, żebyśmy potrafili im towarzyszyć w odpowiedni sposób, no to może tutaj mieć jakby zbawienne rezultaty. I myślę, że w tych wszystkich naszych rozmowach o programach nauczania i o tym, co dzieci powinny w przyszłości wiedzieć i potrafić, no to to, o czym mówisz, powinno się znaleźć gdzieś w priorytetach. Bo ten zestaw takich technicznych kompetencji, on się może bardzo zmienić, ale to, żebyśmy dobrze byli świadomi sami siebie i potrafili sobie ze swoimi emocjami radzić, no to będzie nam, zdaje się, potrzebne, niezależnie od tego, w którym kierunku zmieni się świat. Tak, tak. Ja bym dodał, że to, co wydaje mi się być bardzo ważne, to to, żeby dorośli w szkołach poświęcali dużo uwagi właśnie na przyglądaniu się sobie i swoim emocjom, dlatego że pewnie mamy ograniczone możliwości w zmianie tego, jak działa system edukacji.

Wydaje mi się dlatego, że są osoby gdzieś tam u władzy, którym zależy na tym, żeby za dużo z tym nie zmieniać i wiele ze zmian, które są wdrażane w ostatnich latach są zmianami bardzo pozornymi, które w mojej ocenie są robione po to, żeby było widać, że coś się tam zmienia. Natomiast core tego, czy cały trzon tego, czym jest edukacja publiczna pozostaje niezmieniony. Więc w tej ograniczonej możliwości wpłynięcia na system to, gdzie mamy najwięcej wpływu, to jest każdy nauczyciel na samego siebie. Wierzę, że nawet w najzwyklejszych szkołach publicznych jest możliwość robienia dobrej edukacji, jeżeli są tam odpowiedni ludzie na odpowiednim miejscu.

To prawda, że system edukacji w Polsce pozwala na wiele i mamy stosunkowo dużo swobody. Natomiast jest tutaj wiele czynników, które wpływają na to, że stan rzeczy wygląda tak, jak wygląda. Kilka z nich wymieniłeś. To rzeczywiście są te Ja myślę, że w szkołach jest wielu nauczycieli, którzy naprawdę chcą wykonywać dobrą pracę, a oni także są dociskani przez wymagania programowe, przez ludzi, z którymi pracują, czasem przez swoich dyrektorów, a jeżeli dyrektor jest otwarty, to czasem nie cała kadra jest, a jeżeli kadra i dyrektor są otwarci, to potem okazuje się, że rodzice wcale nie są tak bardzo chętni do wdrażania nowych rzeczy, jakby się mogło wydawać. Myślę, że też dużym kawałkiem jest to, co powiedziałeś, Żebyśmy byli w stanie dobrze towarzyszyć dzieciom w przeżywaniu emocji, to powinniśmy zadbać najpierw o własne.