À propos technosceptyzmu

Rozmontowywać z roku na rok, więc jest to bardzo istotna perspektywa, którą zresztą świetnie uzupełnia jedna z najpopularniejszych chyba książek około technologicznych ostatnich lat, czyli Wiek kapitalizmu inwigilacji Szoszany-Zubow. W gwoli wyjaśnienia zacznę od krótkiego cytatu, który mam nadzieję trochę wyjaśni, czym jest w ogóle kapitalizm inwigilacji, bo to jest takie absolutnie kluczowe pojęcie dla zrozumienia tego, o czym Zubow opowiada. Kapitalizm inwigilacji to nowy porządek ekonomiczny, który uznaje ludzkie doświadczenie za darmowy surowiec do ukrytych handlowych praktyk wydobycia, prognozowania i sprzedaży. Jest to również pasożytnicza logika ekonomiczna, w której wytwarzanie towarów i usług jest podporządkowane nowej globalnej architekturze modyfikacji behawioralnych.

To niegodziwa mutacja kapitalizmu, naznaczona koncentracją bogactwa, wiedzy i władzy, niespotykana dotąd w historii ludzkości. Czyli innymi słowy jest to książka o tym, jakie mechanizmy stoją za konstrukcją obecnego porządku ekonomicznego i jak ściśle są one powiązane z technologiami cyfrowymi. Ponieważ Zubow pokazuje, że mechanizmy te są w dużej mierze projektowane w taki sposób, aby pozostawały możliwie niewidoczne dla nas, czyli powiedzmy zwykłych szarych ludzi, I aby kojarzyły nam się jako takie pozornie oczywiste i naturalne, to znaczy jako takie jedyne dostępne ścieżki, jedyny dostępny kształt funkcjonowania w cyfrowym świecie.

Bardzo ważne jest to, żeby właśnie pokazywać, że ten kształt wcale nie jest oczywisty, że ten kształt jest bardzo konkretny i został właśnie zbudowany w taki sposób, aby służył przede wszystkim architektom tego całego systemu, czyli przede wszystkim big techom. I właśnie Zubow doskonale to wszystko obnaża i pokazuje. Jest to naprawdę jedna z ważniejszych książek ostatnich lat. Bardzo dobrze wskazuje te wszystkie niebezpieczeństwa, jakie wynikają z zaprzęgnięcia nowych technologii w tą kapitalistyczną logikę. No i też jak bardzo realnym zagrożeniem stają się dla nas dzisiaj cyfrowe dyktatury. No i też jak bardzo tak naprawdę już jesteśmy w te procesy uwikłani. Więc polecam wam bardzo lekturę Zubow, ale polecam nie tylko lekturę, ale też posłuchanie.

Mojej rozmowy z Sylwią Czubkowską, czyli jedną z większych specjalistek od cyfrowości w naszej współczesności, redaktorką prowadzącą magazyn Spiders Web Plus. Ponieważ rozmawiałyśmy o książce Zubow w moim podcaście Dziś w książce, to jest odcinek zatytułowany Zubow. Kto sprawuje władzę w kapitalizmie inwigilacji? I bardzo Wam polecam posłuchanie tego odcinka, bo Sylwia naprawdę bardzo ciekawie i lekko tłumaczy te wszystkie zawiłości związane z niebezpieczeństwami, jakie niesie za sobą technologia. I robi to zresztą nie tylko w tym moim podcaście, ale też w swoim podcaście, który też Wam bardzo polecam.

I pokazuje też na takich bardzo przyziemnych, codziennych przykładach w których mam wrażenie większość z nas się dość łatwo znajdzie, to o czym pisze w trochę bardziej abstrakcyjnym i takim makro perspektywie Zubow, czyli że te wszystkie szkodliwe skutki wykorzystania tych technologii nie są jakimś takim wypadkiem przy pracy, ale no że właśnie one powstały po to, żeby Z góry było to tak zaprojektowane, aby nas uzależniać, wyciągać od nas dane i stwarzać warunki dla dezinformacji. I z tej perspektywy jest to szalenie istotne, aby uzmysłowić sobie, że to nie jest temat wyabstrahowany od nas, to znaczy związany z jakimś tam metakonstruktem kapitalizmu czy wielkich big techów.

Ale że my wszyscy, którzy jesteśmy użytkownikami internetu, bierzemy w tym aktywny udział i współtworzymy tę rzeczywistość. I ta świadomość jest naprawdę bardzo istotna, co zresztą pokazuje nie tylko lektura Złubow, ale też to, co pisze Natalia Hatalska chociażby. U Hatalskiej pada takie zdanie, nie można być naprawdę wolnym, jeśli nie jest się świadomym. I z tym wątkiem też łączy mi się bardzo płynnie drugi film dokumentalny, który chciałam Wam polecić. Naprawdę świetny film o tym, jak działa dezinformacja, jak powstają i rozprzestrzeniają się fake newsy, no i właśnie jak ważna jest ta nasza społeczna świadomość w tym wszystkim. Film ten nosi tytuł Bellingcat.