À propos solidarności

No tego typu kwestie, które niestety doskonale znamy z tej naszej rozpoczętej trzeciej dekady XXI wieku. Więc Stanleya polecam czytać jako taki antyporadnik solidarności albo poradnik jak nie budować inkluzywnych, równych, sprawiedliwych i solidarnych społeczeństw. I w tym podobnym kontekście polecam Wam też książkę, esej Ann Applebaum zatytułowany Zmierzch demokracji. Zwodniczy powab autorytaryzmu. Już na pewno w którymś odcinku À propos wspominałam o tej książce, więc tutaj tylko napomknę. Że jest to naprawdę dla mnie dość mocny esej o tym, jak te opisane przez Stanleya mechanizmy powoli zakradają się do rzeczywistości.

Czyli jak to jest w ogóle możliwe, że właśnie w świecie zawało się nienaruszonych europejskich wartości powtórnie pojawia się tyle przestrzeni na różne autorytarne hasła i sympatie. No jak to oczywiście możliwe, że tak niewiele nauczyła nas historia i jak to wszystko się miało szansę wydarzyć w tym sensie, że nie był to jakiś grom z jasnego nieba, tylko były to bardzo drobne, małe zmiany, które zachodziły na przestrzeni lat, które w tych swoich małych odcinkach bardzo łatwo nam umykają. Applebaum koncentruje się głównie na samej demokracji i to jej stan i to jej kondycję diagnozuje i myślę sobie, że jej refleksja jest jakoś ciekawa i ważna w kontekście dyskusji o tym, czym jest dziś solidarność, czym jest dziś wspólnota i no właśnie jak definiujemy tak zwane dobro wspólne.

Applebaum pisała tę książkę w 2019 roku, więc ta rzeczywistość już też zdążyła się nieco zmienić. Czy na gorsze, czy na lepsze, to zupełnie oddzielna dyskusja, choć odpowiedź chyba niestety narzuca się sama. Dla Applebaum takimi głównymi punktami odniesienia były wówczas takie postaci jak Trump, Orban, Johnson, Kaczyński. No i właśnie ciekawi mnie, jak dziś by Applebaum pisała tę książkę, czy te same punkty nacisku by się w niej pojawiły. No bo jednak wypowiedziana przez Rosję wojna w Ukrainie tak dalece przemontowuje nasze myślenie o solidarności i polityce. I w skali Europy i w sumie tak naprawdę w skali świata, że najpewniej w ogóle wszelkie teksty okołopolityczne będzie można z perspektywy czasu podzielić na te sprzed eskalacji wojny w Ukrainie i po niej.