Mentionsy

W poprzednim odcinku mówiłem o umowie handlowej pomiędzy Unią Europejską a krajami Mercosur.

Umowa z Mercosur nie jest wyjątkiem.

Publiczna debata skupia się dziś głównie na Mercosur, podczas gdy równie istotne decyzje zapadają także w innych obszarach.

Po pierwsze Mercosur.

Umowa z krajami Mercosur nie jest projektem nowym ani nagłym.

Innymi słowy, reguły gry w UE diametralnie się zmieniły, a umowa Mercosur pozostała w dużej mierze w starej logice.

Mercosur postrzegany jest jako bezpieczny partner polityczny, który może pomóc w dywersyfikacji handlu i zmniejszeniu zależności od Azji.

Kluczowy problem polega na tym, że produkcja rolna w krajach Mercosur odbywa się w zupełnie innym reżimie regulacyjnym niż w Unii Europejskiej.

Nie sprzedajemy do Mercosur samochodów pod polską marką ani zaawansowanych technologii na masową skalę.

W skrajnym scenariuszu umowa Mercosur prowadzi do bankructwa polskich producentów żywności i uzależnienia od transportu z Ameryki Południowej.

W tym sensie umowa z Indiami powiela mechanizm znany z Mercosur, choć dotyczy innego sektora.

który widzimy przy Mercosur, Ukrainie czy Indiach.

Z perspektywy Polski umowa UE-OPEI Australia niesie asymetryczne ryzyko bardzo podobne do Mercosur.

Od siebie dokładam zestaw konkretnych mechanizmów, które można wprowadzić zarówno do umowy UE-Mercosur, jak i do innych umów handlowych lub instrumentów im towarzyszących.

Umowa z Mercosur dotyczy Mercosur, a nie pośredniego dostępu innych mocarstw.

W przypadku UE Mercosur liberalizacja rynku w sposób naturalny sprzyja sektorom przemysłowym i eksportowym.

Na poziomie Unii Europej tworzony jest fundusz celowy TAAM, którego środki mogą być przeznaczane wyłącznie na działania dostosowawcze w sektorach i regionach dotkniętych skutkami liberalizacji handlu z Mercosur.

Dla każdego sektora objętego mechanizmem ustala się punkt odniesienia jako średnią wartość eksportu do Mercosur z trzech lat poprzedzających wejście umowy w życie.

Wreszcie, sam projekt umowy UE-Mercosur zawiera już klauzule ochronne, ale są one oparte na pojęciu poważnej szkody dla całej Unii Europejskiej i wymagają długich procedur.

Produkty z krajów Mercosur mogą być dopuszczane do obrotu na rynku Unii Europej, o ile spełniają obowiązujące wymogi sanitarne i fitosanitarne.

W projekcie umowy UE-Mercosur znajdują się już rozdziały dotyczące zrównoważonego rozwoju, jednak mają one charakter deklaratywny.

Obecnie w handlu międzynarodowym, w tym w relacjach Unii Europejskiej z krajami Mercosur, stosowana jest zasada regionalizacji.

Mechanizm polega na warunkowym odejściu od regionalizacji w relacjach handlowych Unii Europei z krajami Mercosur w ściśle określonych sytuacjach.

Mechanizm snapback polega na tym, że preferencje taryfowe przyznane w ramach umowy Unii Europej-Mercosur nie są nieodwracalne.

Czwartym elementem, szczególnie istotnym z perspektywy Mercosur, są klauzule snapback w umowach handlowych dotyczące przemysłu, stosowane m.in.

W zestawieniu z istniejącym porządkiem prawnym wyraźnie widać, że umowa UE-Mercosur nie cierpi na brak narzędzi ochronnych jako takich, lecz na ich selektywne zastosowanie.

Każdy podmiot importujący produkty rolno-spożywcze z krajów Mercosur w ramach preferencji taryfowych musi wykazać, że posiada zabezpieczenie finansowe na wypadek konieczności wycofania produktu z rynku, utylizacji, dodatkowych badań laboratoryjnych oraz sankcji administracyjnych.

Jeżeli producent, eksporter lub pośrednik w kraju Mercosur okaże się niewypłacalny, nieosiągalny lub formalnie nieistniejący, pełna odpowiedzialność finansowa pozostaje po stronie importera w Unii Europejskiej.

W efekcie europejskie przedsiębiorstwo może zamknąć zakład w Unii Europejskiej, przenieść produkcję do Mercosur, obniżyć koszty dzięki niższym standardom, a następnie sprzedawać ten sam produkt na rynku unijnym bez cła.

Każdy eksporter z krajów Mercosur, który chce skorzystać z preferencji taryfowych, musi ujawnić swojego rzeczywistego beneficjenta, tak zwany UBO, zgodnie z definicjami stosowanymi w systemach Know Your Customer i Anti-Money Laundering.

Podmiot powiązany kapitałowo z UE może korzystać z preferencji taryfowych tylko wtedy, gdy udowodni, że produkcja w zakładzie w Mercosur odbywa się według standardów tożsamych z obowiązującymi w UE, a nie jedynie równoważnych lub deklaratywnych.

Dodatkowo możliwe jest wprowadzenie reguły czasowej, zgodnie z którą przedsiębiorstwo, które w ciągu ostatnich 5 do 10 lat zamknęło zakład produkcyjny w UE i przeniosło produkcję do Mercosur w tej samej kategorii produktu,

W przypadku Mercosur ryzyko triangulacji jest szczególnie wysokie.

Bez zaostrzenia reguł pochodzenia, Mercosur może stać się platformą przeładunkową dla globalnych nadwyżek produkcyjnych, które następnie trafiają na rynek Unii Europejskiej jako towary rzekomo lokalne.

Skoro umowa jest zawierana z Mercosur, to preferencje taryfowe powinny dotyczyć rzeczywistej produkcji Mercosur, a nie towarów, kapitału ani subsydiów importowanych z zewnątrz.

Oznacza to, że aby dany produkt mógł skorzystać z preferencji taryfowych, cały proces jego powstania musi mieć miejsce w kraju Mercosur.

W przypadku produktów pochodzenia zwierzęcego oznacza to, że zwierzę musi się urodzić, być hodowane i zostać ubite na terytorium tego samego państwa Mercosur.

import paszy, półtusz lub żywca z państw trzecich i jedynie końcowe przetworzenie w kraju Mercosur.

Jeżeli producent lub gospodarstwo rolne w kraju Mercosur korzysta z bezpośredniego wsparcia finansowego, kapitałowego lub infrastrukturalnego pochodzącego od rządu państwa trzeciego, które nie jest stroną umowy, produkty tego podmiotu nie mogą korzystać z preferencji taryfowych.

W samej umowie UE-Mercosur mechanizmy te są już szeroko stosowane w odniesieniu do produktów przemysłowych właśnie w celu ochrony przed triangulacją, w szczególności z udziałem Chin.

Oznacza to, że proste operacje montażowe lub przepakowanie w Brazylii czy Argentynie nie wystarczają do uzyskania statusu pochodzenia Mercosur.

W tym kontekście zaostrzenie reguł pochodzenia w umowie UE-Mercosur, w szczególności poprzez konsekwentne stosowanie zasady wholly obtained dla wrażliwych produktów oraz wyłączenie z preferencji podmiotów korzystających z subsydiów państw trzecich, nie jest ani precedensem, ani eskalacją protekcjonizmu.

Jest to wyrównanie standardu ochrony rolnictwa do poziomu, który Unie Europei i USA od dawna stosują w przemyśle oraz logiczna odpowiedź na ryzyko, że Mercosur stanie się korytarzem tranzytowym dla interesów gospodarczych i geopolitycznych państw trzecich.

Mechanizm ten może liczyć na poparcie państw, które obawiają się zalania rynku tanimi towarami pochodzącymi faktycznie spoza Mercosur.

Mechanizm polega na powiązaniu korzystania z preferencji taryfowych w ramach umowy UE-Mercosur z obowiązkiem pełnego spełnienia istniejących już unijnych regulacji klimatycznych i środowiskowych.