Mentionsy

Trzy legendy o Jakubie Szeli.

Na to też odpowiedź była ze wsi, z popleczników Szeli, którzy widzieli w nim bohatera, bohatera, który przyczynił się do zniesienia pańszczyzny.

Można by było powiedzieć, że każda z tych legend miała taki moment w historii, kiedy powstawała, kiedy było o niej głośno, kiedy się z nią spierano, ale mamy w tej chwili rok 2024 i można powiedzieć, że postać Jakuba Szeli powróciła dziś.

I w związku z tym ta postać Szeli powróciła ze zdwojoną siłą, bo jest on niewątpliwie jednym z bardziej znanych chłopów historycznych.

To znaczy ta czarna legenda, która powstała w wyniku interpretacji Szeli, rabacji dokonanej przez szlachtę, później przez ziemiaństwo inteligencji, jest legendą wiodącą, bo to te warstwy mają taką siłę oddziaływania na całe społeczeństwo.

Tak więc w tym całym okresie cały czas tą dominującą matrycą pisania, interpretowania Szeli była legenda czarna, a te pozostałe starały się ten pomnik podważać.

Niewątpliwie kolejnym też jest to, że postaciami, które uczestniczyły w tworzeniu czarnej legendy o Szeli, to byli najwięksi luminarze polskiej kultury.

On jest cały ubroczony we krwi, ma oficerski pas austriacki, co miało ewidentnie wskazywać na połączenie Szeli z Austriakami, na jego zdradę.

Ale to jeszcze jedna rzecz, o której warto wspomnieć, o której trzeba wspomnieć, że Pan w swojej książce nie pisze historii Szeli, nie rozstrzyga, która z tych agentów jest prawdziwa albo inaczej, która jest najbliższa prawdy.

To rzeczywiście jest kontrowersyjny temat, natomiast to nie jest biografia Szeli.

Mam wrażenie, że tyle faktów historycznych, które dało się ustalić na temat pochodzenia Szeli, daty jego urodzin, jego pierwszych lat życia, to zostało już przez historyków ustalone.

Mamy bardzo mało źródeł o Szeli, to jest zrozumiałe.

No i tak jak już powiedziałem, mam wrażenie, że ta czarna legenda jest wciąż najistotniejsza, no choć do głosu dochodzą także pozostałe, które starają się trochę zmienić to postrzeganie Szeli.

Mimo tych spojrzeń bardziej na legendy niż na samą biografię, to zaczyna Pan jednak od takiej podstawy, czyli od zebrania tych znanych faktów dotyczących Jakuba Szeli.

I jedna rzecz, która mnie zdumiała, no bo mówimy o rzeczywiście jednej z najbardziej kontrowersyjnych postaci w naszej historii, postaci, która była brana na warsztat przez największe nazwiska naszej literatury, kultury, historii, a jednocześnie czytamy u Pana w książce, że pierwsza biografia Szeli to jest rok 2014.

Więc rzeczywiście o tym Szeli trudno było dyskutować w sposób naukowy, bo te legendy były tak silne, że najpierw trzeba było z nimi walczyć i to naprawdę dosłownie z nimi walczyć.

Jest jeszcze jedna kwestia, którą trzeba bardzo mocno podkreślić, że historia Szeli w pana książce jest też, nie wiem czy pretekstem, ale inaczej.

Obok Szeli pojawia się też wiele wątków bardzo mocno związanych z jego historią.

Dokładnie, ale z drugiej strony mówiono o Szeli całkiem pozytywnie.

To też jest sprzeczne z tym, co my sobie dziś wyobrażamy o Szeli i jego roli w rabacji.

Dopuszczano też na przykład listy od czytelników, w którym chłopi sami pisali, że jak to, no przecież ten Szela to był zdrajca i zwyrodnialec, ale widzimy, że tam się krystalizuje już to stanowisko wobec Szeli, jako właśnie pierwszego rewolucjonisty, tego, który doprowadził do zniesienia pańszczyzny.

Wątpliwości znikają ze sfery publicznej, to znaczy o Szeli trzeba pisać

Aleksander Kostka-Napierski jest bardzo podobny przykład do Jakuba Szeli.

W przypadku Szeli w prasie zaczęły pojawiać się i legenda biała, ale też i legenda czarna.

To się zresztą komunistom udało i dopiero gdy władza została też siłowo przejęta, to z tego Szeli zaczęto robić bohatera.

Te zwroty dotyczące Szeli, one są też o tyle ciekawe, że właściwie jeżeli wrócimy do tego rozdziału dotyczącego białej legendy i na przykład tego w jaki sposób tworzący się, no właśnie w Galicji, ruch chłopski pod koniec XIX wieku próbował się wobec Szeli jakoś określić, no to widzimy jak trudne to było.

Tak więc nie można było tego Szeli gloryfikować.

Więc ci chłopscy ideolodzy, tak myślę śmiało można o nich powiedzieć, z pełną premedytacją zaczęli sięgać do Szeli jako do postaci, która mogłaby

Jeden, niezwykle zajmujący, to są badania terenowe dotyczące Szeli.

I ostatni, tu chyba w jakiś sposób o ten temat zahaczyliśmy, to jest kruszenie pomnika, czyli to co się z tym mitem Szeli, zbudowanym przez komunistów w tym okresie stalinowskim, co się z tym mitem działo po roku 1956.

Natrafiłem właśnie na nie badając legendy Szeli.

Którzy z grupą dużą współpracowników wyruszyli na tereny rabacyjne właśnie w okolice Tarnowa, w okolice też rodzinne Szeli, czyli w okolice Brzostka, z pytaniami do chłopów, jak oni postrzegają rabacje, jak postrzegają też mordy, jak widzieli całą historię Polski, też i współczesne zjawiska, no ale przede wszystkim, kim był dla nich Szela.

I te badania, przeprowadzono ponad 100 wywiadów z mieszkańcami wsi, wskazują jak silna wówczas była legenda biała, bo chłopi w większości wypowiadali się o Szeli bardzo pozytywnie, właśnie dając świadectwo tej legendzie białej, mówiąc o nim jako o królu, jako o tym, który zniósł pańszczyznę i doprowadził do trwałej zmiany stosunków na wsi.

400 stron fascynującej historii, nie tylko dotyczącej Jakuba Szeli, nie tylko dotyczącej tego co działo się w roku 1846.

Dlatego też o ten powrót Szeli, od tego właśnie zacząłem naszą rozmowę, o ten współczesny powrót Jakuba Szeli i tego tematu.

Trzy legendy o Jakubie Szeli.