Mentionsy

TurboHistoria
TurboHistoria
23.11.2024 12:43

Jakub Szela - zdrajca czy bohater? Historyk zabrał głos

Jakub Szela był jednym z przywódców rabacji galicyjskiej, czyli powstania chłopskiego na terenie zaboru austriackiego. W historii tego wydarzenia wyłoniły się trzy legendy dotyczące Szeli. W Polskim Radiu 24 mówił o tym historyk Ryszard Jamka.

Rozdziały (14)

1. Witamy gościa

Krzysztof Grzybowski witamy Ryszarda Jamkę, autora książki o Jakubie Szeli.

2. Postać Jakuba Szeli

Ryszard Jamka przedstawia trzy legendy o Jakubie Szeli: czarna, biała i czerwona.

3. Obecność postaci w kulturze

Jakub Szela jest często przedmiotem dyskusji i widowisk, a jego postać powraca w ostatnich latach.

4. Dominacja czarnej legendarnej

Czarnej legendarnej jest dominującą narracją o Jakubie Szeli, która utworzona przez szlachtę i ziemiaństwo, utrzymuje się przez wiele lat.

5. Symboliczna rola w kulturze

Jakub Szela jest często symboliczny w kulturze polskiej, a jego postać jest tworzona przez wielu znani twórców.

6. Biorąc pod uwagę legendy

Ryszard Jamka nie rozstrzyga, która z legend jest prawdziwa, ale prezentuje trzy punkty widzenia na postać Jakuba Szeli.

7. Fakty historyczne

Ryszard Jamka zbiera fakty historyczne dotyczące Jakuba Szeli, takie jak jego pochodzenie i pierwsze lata życia.

8. Powstanie 1846 roku

Ryszard Jamka analizuje powstanie 1846 roku i jego wpływ na postać Jakuba Szeli.

9. Rabacja i jej konsekwencje

Ryszard Jamka omawia rolę Jakuba Szeli w rabacji i jego rozwój jako lider chłopski.

10. Legenda czerwona i jej powstanie

Historik opisuje legende czerwoną, powstająca po II wojnie światowej, w której Szelę i rabację interpretuje komuniści jako rewolucjonistę i bohatera.

11. Badania socjologiczne i ich znaczenie

Historik omawia badania prowadzone w latach 50., które pokazują silną legende białą wśród chłopów, a także analizuje zróżnicowanie społeczeństwa wiejskiego.

12. Zróżnicowanie społeczeństwa wiejskiego

Historik podkreśla zróżnicowanie wieścian, od najbogatszych kmieci po biedaków i opisuje struktury pańszczyźnianej.

13. Rozwój i konsolidacja komunistycznego systemu

Historik omawia rozwój interpretacji Szeliego i rabacji w latach 45-56, aż do 1956 roku, kiedy system komunistyczny zaczął się stabilizować.

14. Wpływ na współczesność

Historik podsumowuje wpływ interpretacji Szeliego na współczesną historiografię i analizuje jej kontynuację po 1989 roku.

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 13 wyników dla "Austria"

On jest cały ubroczony we krwi, ma oficerski pas austriacki, co miało ewidentnie wskazywać na połączenie Szeli z Austriakami, na jego zdradę.

Pamiętamy tylko o tym, że na czele procesji wychodzi z Krakowa jej przywódca, zostaje zastrzelony przez Austriaków i właściwie to jest koniec historii.

No i tu się pojawia oczywiście wątek austriackich urzędników, którzy postanowili chłopów wykorzystać do własnych celów, ale znów żeby pokazać jak bardzo skomplikowany był to okres i świat, to po jednej stronie mamy chłopów, którzy idą do powstania, po drugiej stronie mamy chłopów, którzy wyłapują powstańców.

Wróćmy do jeszcze jednego wątku, który być może jest najbardziej poplątany i fascynujący tak naprawdę, to znaczy do roli jakiej w tym wszystkim i w tłumieniu powstania i w rozkręceniu niejako rabacji, albo jeżeli nie w rozkręceniu, to w tym jak duży wpływ na rabację miała Austria, właściwie nawet nie tyle Austria, co właśnie urzędnicy, austriacy urzędnicy, którzy, mam wrażenie, idąc tropem pana książki, trochę z tym problemem zostali przez Wiedeń pozostawieni sami sobie, więc postanowili na własną rękę znaleźć rozwiązanie i tym rozwiązaniem byli chłopi.

Starostą Tarnowskim był Józef Brein i on w obliczu nikłego garnizonu austriackiego w mieście postanowił właśnie wpaść na pomysł stłumienia szykującego się powstania szlacheckiego rękami chłopów.

Chełpiono się tym podczas różnego rodzaju balów, więc Austriacy doskonale zdawali sobie sprawę z tego, co się szykuje.

Ale właśnie, tak jak pan redaktor powiedział, ci urzędnicy Austriacy, wówczas bardzo nieliczni, pozostawieni byli sami sobie.

Choć oczywiście rabacja była na rękę Austriakom.

Jak to w historii bywa, natomiast mam wrażenie, że tu dochodzimy naprawdę do takiego skrajnego przykładu, to jednocześnie ci Austriacy, którzy tak chętnie sięgają po chłopów do tego, żeby tłumić to powstanie, potem z tymi samymi chłopami, z samym Szelą zaczynają mieć gigantyczny problem, no dziś byśmy powiedzieli PR-owy.

W kwietniu 1846 roku Austriacy skierowali już duże wojska do Galicji i siłą przymusili chłopów do powrotu do Pańszczyzny.

W tym codziennym życiu chłopi widzą szlachtę, która drenuje siły wsi, nie zdając też sobie sprawy, że często te stosunki wiejskie wynikają z polityki austriackiej.

Stosowanej przez Austriaków.

W tym ruchu też bardzo dużo było urlopników, czyli chłopów będących austriackimi żołnierzami, którzy byli na przepustkach.