Mentionsy
Jakub Szela - zdrajca czy bohater? Historyk zabrał głos
Jakub Szela był jednym z przywódców rabacji galicyjskiej, czyli powstania chłopskiego na terenie zaboru austriackiego. W historii tego wydarzenia wyłoniły się trzy legendy dotyczące Szeli. W Polskim Radiu 24 mówił o tym historyk Ryszard Jamka.
Rozdziały (14)
Krzysztof Grzybowski witamy Ryszarda Jamkę, autora książki o Jakubie Szeli.
Ryszard Jamka przedstawia trzy legendy o Jakubie Szeli: czarna, biała i czerwona.
Jakub Szela jest często przedmiotem dyskusji i widowisk, a jego postać powraca w ostatnich latach.
Czarnej legendarnej jest dominującą narracją o Jakubie Szeli, która utworzona przez szlachtę i ziemiaństwo, utrzymuje się przez wiele lat.
Jakub Szela jest często symboliczny w kulturze polskiej, a jego postać jest tworzona przez wielu znani twórców.
Ryszard Jamka nie rozstrzyga, która z legend jest prawdziwa, ale prezentuje trzy punkty widzenia na postać Jakuba Szeli.
Ryszard Jamka zbiera fakty historyczne dotyczące Jakuba Szeli, takie jak jego pochodzenie i pierwsze lata życia.
Ryszard Jamka analizuje powstanie 1846 roku i jego wpływ na postać Jakuba Szeli.
Ryszard Jamka omawia rolę Jakuba Szeli w rabacji i jego rozwój jako lider chłopski.
Historik opisuje legende czerwoną, powstająca po II wojnie światowej, w której Szelę i rabację interpretuje komuniści jako rewolucjonistę i bohatera.
Historik omawia badania prowadzone w latach 50., które pokazują silną legende białą wśród chłopów, a także analizuje zróżnicowanie społeczeństwa wiejskiego.
Historik podkreśla zróżnicowanie wieścian, od najbogatszych kmieci po biedaków i opisuje struktury pańszczyźnianej.
Historik omawia rozwój interpretacji Szeliego i rabacji w latach 45-56, aż do 1956 roku, kiedy system komunistyczny zaczął się stabilizować.
Historik podsumowuje wpływ interpretacji Szeliego na współczesną historiografię i analizuje jej kontynuację po 1989 roku.
Szukaj w treści odcinka
On jest cały ubroczony we krwi, ma oficerski pas austriacki, co miało ewidentnie wskazywać na połączenie Szeli z Austriakami, na jego zdradę.
Pamiętamy tylko o tym, że na czele procesji wychodzi z Krakowa jej przywódca, zostaje zastrzelony przez Austriaków i właściwie to jest koniec historii.
No i tu się pojawia oczywiście wątek austriackich urzędników, którzy postanowili chłopów wykorzystać do własnych celów, ale znów żeby pokazać jak bardzo skomplikowany był to okres i świat, to po jednej stronie mamy chłopów, którzy idą do powstania, po drugiej stronie mamy chłopów, którzy wyłapują powstańców.
Wróćmy do jeszcze jednego wątku, który być może jest najbardziej poplątany i fascynujący tak naprawdę, to znaczy do roli jakiej w tym wszystkim i w tłumieniu powstania i w rozkręceniu niejako rabacji, albo jeżeli nie w rozkręceniu, to w tym jak duży wpływ na rabację miała Austria, właściwie nawet nie tyle Austria, co właśnie urzędnicy, austriacy urzędnicy, którzy, mam wrażenie, idąc tropem pana książki, trochę z tym problemem zostali przez Wiedeń pozostawieni sami sobie, więc postanowili na własną rękę znaleźć rozwiązanie i tym rozwiązaniem byli chłopi.
Starostą Tarnowskim był Józef Brein i on w obliczu nikłego garnizonu austriackiego w mieście postanowił właśnie wpaść na pomysł stłumienia szykującego się powstania szlacheckiego rękami chłopów.
Chełpiono się tym podczas różnego rodzaju balów, więc Austriacy doskonale zdawali sobie sprawę z tego, co się szykuje.
Ale właśnie, tak jak pan redaktor powiedział, ci urzędnicy Austriacy, wówczas bardzo nieliczni, pozostawieni byli sami sobie.
Choć oczywiście rabacja była na rękę Austriakom.
Jak to w historii bywa, natomiast mam wrażenie, że tu dochodzimy naprawdę do takiego skrajnego przykładu, to jednocześnie ci Austriacy, którzy tak chętnie sięgają po chłopów do tego, żeby tłumić to powstanie, potem z tymi samymi chłopami, z samym Szelą zaczynają mieć gigantyczny problem, no dziś byśmy powiedzieli PR-owy.
W kwietniu 1846 roku Austriacy skierowali już duże wojska do Galicji i siłą przymusili chłopów do powrotu do Pańszczyzny.
W tym codziennym życiu chłopi widzą szlachtę, która drenuje siły wsi, nie zdając też sobie sprawy, że często te stosunki wiejskie wynikają z polityki austriackiej.
Stosowanej przez Austriaków.
W tym ruchu też bardzo dużo było urlopników, czyli chłopów będących austriackimi żołnierzami, którzy byli na przepustkach.
Ostatnie odcinki
-
Grupa Wagnera. Historia prywatnej armii
17.04.2026 20:06
-
Ambicje kontra wolność? O przyczynach upadku Po...
10.04.2026 20:06
-
Zapomniana trauma. Wielki Kryzys w Polsce
03.04.2026 22:06
-
Zbrodnia i archiwa. Jak powstaje true crime
27.03.2026 22:06
-
Melchior Wańkowicz - biografia poza schematem
20.03.2026 22:06
-
"Idź prosto w stronę grzyba atomowego". Opowieś...
13.03.2026 22:06
-
Rzeczypospolita nad Amurem, czyli o Polakach, k...
06.03.2026 22:06
-
Więzień numer 77. Niezwykła istoria boksera, kt...
27.02.2026 22:06
-
Prawda czy dramaturgia? Historyk na planie "Poj...
20.02.2026 20:06
-
Nadzieja, bezrobocie, kapitalizm, prywatyzacja ...
13.02.2026 20:06