Mentionsy

Reportaż Radia Lublin
Reportaż Radia Lublin
31.05.2026 09:05

Mariusz Kamiński "Burzliwe losy Kajetana Koźmiana"

Kajetan Koźmian to postać, która do dziś budzi różne opinie. Poeta, urzędnik i gospodarz związany z Piotrowicami, przez jednych ceniony za rozsądek i pracowitość, przez innych krytykowany za swoje poglądy oraz spór z romantykami.

Choć od jego śmierci minęło już 170 lat, pamięć o nim wciąż jest obecna w naszej okolicy. Szczególnie dba o nią społeczność Szkoły Podstawowej w Bychawce, która od lat przybliża młodym pokoleniom życie i twórczość swojego patrona.

Kim naprawdę był Kajetan Koźmian i dlaczego jego historia nadal wzbudza zainteresowanie? O tym między innymi usłyszą Państwo w reportażu.

W audycji głos zabierają:

Anna Bartnik – polonistka i Zbigniew Maksim – nauczyciel matematyki ze Szkoły Podstawowej im. Kajetana Koźmiana w Bychawce, Anna Otrocka i Grzegorz Kuras – ze Strzyżewickiego Towarzystwa Regionalnego oraz Hubert Mącik – historyk sztuki, Miejsk iKonserwator Zabytków w Lublinie


Rozdziały (13)

1. Opis twarzy i wizerunków Koźmiana

Opis twarzy i wizerunków Kajetana Koźmiana, omówienie jego zasług i miejsca w polskiej historii.

2. Role Koźmiana w szkole i jego pamięć

Opis roli Koźmiana w szkole i jego pamięci, w tym świątecznych zabawach i muralu.

3. Dziennik i edukacja Koźmiana

Opis edukacji Koźmiana, jego rodziny i kontakty z rodzimymi i obcymi rodzicielmi.

4. Początki kariery i zainteresowania Koźmiana

Opis początków kariery Koźmiana, jego zainteresowań, w tym poezji miłosnej i polityki.

5. Zmiany polityczne i małżeństwo Koźmiana

Opis zmian politycznych i wpływu na życie Koźmiana, jego małżeństwo z Marianną Masakowską.

6. Napoleon i Koźmian

Opis reakcji Koźmiana na Napoleonie i jego uczestnictwo w polityce polskiej podczas okupacji francuskiej.

7. Kariéra Koźmiana podczas Królestwa Kongresowego

Opis kariery Koźmiana podczas Królestwa Kongresowego, jego role i działania.

8. Powstanie listopadowe i jego wpływ na Koźmiana

Opis reakcji Koźmiana na powstanie listopadowe i jego wyjazd z Warszawy.

9. Koniec życia Koźmiana

Opis ostatnich lat życia Koźmiana, jego powrót do Piotrowic i zakończenie jego pamięci.

10. Koźmian w Piotrowicach

Rozkłady życia Koźmiana w Piotrowicach, jego relacje z rodzinami lokalnymi i z Chopinem w Warszawie.

11. Pamiętniki i cytaty Koźmiana

Przebieg wizyty w szkole w Bychawce, cytaty z jego pamiętników i opowieści o relacjach z mieszkańcami Piotrowic.

12. Odpowiedź na krytykę Koźmiana

Krytyka Koźmiana ze strony romantyków i jego relacje z chłopami w Piotrowicach.

13. Pochówkowy obraz Koźmiana

Opis grobu Koźmiana i jego pochówku, zakończenie refleksji nad jego postacią.

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 31 wyników dla "Koźmiana"

No to jest ustatkowany już człowiek, z tym, że my tutaj mamy te wizerunki już Koźmiana w takim może mocno średnim, nie?

Tak w ogóle to chyba dwa lub trzy są wizerunki gdzieś tam dostępne Koźmiana.

Ja jako historyk i historyk sztuki mogę przede wszystkim wspomnieć o zasługach Koźmiana z punktu widzenia jego pracy publicznej.

Wtedy, kiedy szkoła otrzymała imię Kajetana Koźmiana, a było to 3 czerwca 1990 roku.

Przygotowujemy zabawy, quizy na temat twórczości i życia Koźmiana.

Można też Koźmiana poznać w klasach młodszych, więc koleżanka, która też jest taką powiedzmy regionalistką, robiła zajęcia, gdzie dzieci małe przedstawiały za pomocą rysunku jego twórczość, bo Koźmian też pisał bajki na przykład.

To jest takie nasze logo szkoły, prawda, z portretem Kajetana Koźmiana.

No i jedziemy do Piotrowic, żeby dworek odwiedzić Koźmiana.

Tutaj siedzibą Koźmianów, taką naszą, to był Gałęzów, ale Gałęzów jest od kiełczewskich, no bo tu kiełczewscy te mieli okolice i to jeszcze ojciec Koźmiana te sprawy majątkowe tam regulował.

Ojciec Kajetana Koźmiana, Andrzej Koźmian, oddał i Kajetana i bracin właśnie do szkoły pojezuickiej, do Lublina właśnie.

Natknąłem się na taką informację, że jeszcze w czasie insurekcji kościuszkowskiej, czyli to te lata Koźmiana, kiedy on miał dwadzieścia parę, Koźmian się zaangażował i tutaj przez ten jakiś miejscowy, taki lokalny rząd lubelski został skierowany tam właśnie w okolicach Radomia, ale bardziej na południe, w związku z jakimiś tam pismami właśnie do Kościuszki ponoć.

Taka analogia, no może daleko idąca, że tak jak Kochanowski miał swoją sytuację, nie, z Urszulką, tam pisał te treny i widać to, to u Koźmiana tak, no też ta córka mu w takim młodym wieku zmarła i też on to tak mocno przeżył.

Mariusz Kamiński, Kajetana Koźmiana, Anna Otrocka, Grzegorz Kuras, Szkoła Podstawowa im.

Kajetana Koźmiana, Anna Otrocka, Grzegorz Kuras, Szkoła Podstawowa im.

I dla przykładu możemy się spotkać z pismami pisanymi przez Kajetana Koźmiana, choćby w różnego rodzaju korespondencji w aktach dotyczących różnych budów w Lublinie, jak choćby przebudowy gmachu pokarmelickiego na Ratusz w latach 1826-1829.

No i to bardzo Koźmiana jak gdyby.

W Miejscu Strzyżewicę, nie wiem jaka jest świadomość i znajomość postaci Kajetana Koźmiana, ale to nazwisko się ciągle jednak w życiu codziennym przejawia, bo ten dworek, no ten dworek wszyscy milują, dworek Koźmiana, więc wydarzenia jakieś kulturalne dzieją się w dworku, to nie ma miejsca po prostu, ale przed dworkiem, obok i ciągle nawet gdzieś tam w zaproszeniach, w plakatach ten Koźmian jest, istnieje, przejawia się.

Wspominał w pamiętnikach, jak generał Franciszek Morawski, jak wjeżdżał do Piotrowic, do Koźmiana, to właśnie opisał, że wjeżdżało się właśnie od Lublina tą Aleją Jesionową prosto

Jest po piersi Koźmiana.

Każdy gość odwiedzający Kajetan Koźmiana w Pietrowicach miał obowiązek w tym parku zasadzić drzewo, a konkretnie małdrzew.

Po prawej stronie znajduje się dużych formatów portret Kajetana Koźmiana, po prawej stronie portretu pierwszy hymn szkoły, pieśń nabożna napisana w 1854 roku dla dzieci ze szkoły elementarnej w Bychawce.

Kajetana Koźmiana.

Po prawej stronie już mijamy pierwszy cytat Kajetana Koźmiana z ziemiaństwa polskiego, z pieśni czwartej.

Ale jak ważne dla Koźmiana było sadzenie grochu.

I prawdopodobnie został wystawiony z fundacji właśnie Kajetana Koźmiana.

Przechodzimy teraz w kierunku grobu Koźmiana.

Kilka lat temu można było przynajmniej Koźmiana przeczytać.

Napis na tablicy nagrobnej Kajetana Koźmiana.

I tutaj inskrypcja, zapewne autorstwa samego Kajetana Koźmiana.

Ale z drugiej strony też bardzo rzadko patrzymy na Koźmiana jako na postać życia publicznego, jako na zasłużonego administratora.

A najmniej chyba widzimy właśnie ten tragizm całego pokolenia Kajetana Koźmiana.