Mentionsy

Reportaż Radia Lublin
Reportaż Radia Lublin
31.05.2026 09:05

Mariusz Kamiński "Burzliwe losy Kajetana Koźmiana"

Kajetan Koźmian to postać, która do dziś budzi różne opinie. Poeta, urzędnik i gospodarz związany z Piotrowicami, przez jednych ceniony za rozsądek i pracowitość, przez innych krytykowany za swoje poglądy oraz spór z romantykami.

Choć od jego śmierci minęło już 170 lat, pamięć o nim wciąż jest obecna w naszej okolicy. Szczególnie dba o nią społeczność Szkoły Podstawowej w Bychawce, która od lat przybliża młodym pokoleniom życie i twórczość swojego patrona.

Kim naprawdę był Kajetan Koźmian i dlaczego jego historia nadal wzbudza zainteresowanie? O tym między innymi usłyszą Państwo w reportażu.

W audycji głos zabierają:

Anna Bartnik – polonistka i Zbigniew Maksim – nauczyciel matematyki ze Szkoły Podstawowej im. Kajetana Koźmiana w Bychawce, Anna Otrocka i Grzegorz Kuras – ze Strzyżewickiego Towarzystwa Regionalnego oraz Hubert Mącik – historyk sztuki, Miejsk iKonserwator Zabytków w Lublinie


Rozdziały (13)

1. Opis twarzy i wizerunków Koźmiana

Opis twarzy i wizerunków Kajetana Koźmiana, omówienie jego zasług i miejsca w polskiej historii.

2. Role Koźmiana w szkole i jego pamięć

Opis roli Koźmiana w szkole i jego pamięci, w tym świątecznych zabawach i muralu.

3. Dziennik i edukacja Koźmiana

Opis edukacji Koźmiana, jego rodziny i kontakty z rodzimymi i obcymi rodzicielmi.

4. Początki kariery i zainteresowania Koźmiana

Opis początków kariery Koźmiana, jego zainteresowań, w tym poezji miłosnej i polityki.

5. Zmiany polityczne i małżeństwo Koźmiana

Opis zmian politycznych i wpływu na życie Koźmiana, jego małżeństwo z Marianną Masakowską.

6. Napoleon i Koźmian

Opis reakcji Koźmiana na Napoleonie i jego uczestnictwo w polityce polskiej podczas okupacji francuskiej.

7. Kariéra Koźmiana podczas Królestwa Kongresowego

Opis kariery Koźmiana podczas Królestwa Kongresowego, jego role i działania.

8. Powstanie listopadowe i jego wpływ na Koźmiana

Opis reakcji Koźmiana na powstanie listopadowe i jego wyjazd z Warszawy.

9. Koniec życia Koźmiana

Opis ostatnich lat życia Koźmiana, jego powrót do Piotrowic i zakończenie jego pamięci.

10. Koźmian w Piotrowicach

Rozkłady życia Koźmiana w Piotrowicach, jego relacje z rodzinami lokalnymi i z Chopinem w Warszawie.

11. Pamiętniki i cytaty Koźmiana

Przebieg wizyty w szkole w Bychawce, cytaty z jego pamiętników i opowieści o relacjach z mieszkańcami Piotrowic.

12. Odpowiedź na krytykę Koźmiana

Krytyka Koźmiana ze strony romantyków i jego relacje z chłopami w Piotrowicach.

13. Pochówkowy obraz Koźmiana

Opis grobu Koźmiana i jego pochówku, zakończenie refleksji nad jego postacią.

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 25 wyników dla "Koźmian"

No to jest ustatkowany już człowiek, z tym, że my tutaj mamy te wizerunki już Koźmiana w takim może mocno średnim, nie?

Tak w ogóle to chyba dwa lub trzy są wizerunki gdzieś tam dostępne Koźmiana.

Ja jako historyk i historyk sztuki mogę przede wszystkim wspomnieć o zasługach Koźmiana z punktu widzenia jego pracy publicznej.

Kajetan Koźmian to jedna z tych postaci polskiej historii przełomu wieku XVIII i XIX, która w taki symboliczny sposób łączy epokę końca dawnej Rzeczypospolitej z czasami rozbiorów, a później czasami trudnych prób przywrócenia Polski i ostatecznie pod koniec jego życia kolejnych etapów coraz większego wpływu rosyjskiego na ziemię Królestwa Kongresowego i coraz mniejszej autonomii

36 lat temu Kajetan Koźmian został wybrany patronem naszej szkoły w Bychawce, więc czujemy taką odpowiedzialność za to, żeby jednak to młode pokolenie też poznało swojego patrona.

Wtedy, kiedy szkoła otrzymała imię Kajetana Koźmiana, a było to 3 czerwca 1990 roku.

Przygotowujemy zabawy, quizy na temat twórczości i życia Koźmiana.

Cóż jeszcze, organizujemy recytatorski konkurs koźmianowski i w ten sposób odżywają jego

Można też Koźmiana poznać w klasach młodszych, więc koleżanka, która też jest taką powiedzmy regionalistką, robiła zajęcia, gdzie dzieci małe przedstawiały za pomocą rysunku jego twórczość, bo Koźmian też pisał bajki na przykład.

To jest takie nasze logo szkoły, prawda, z portretem Kajetana Koźmiana.

No i jedziemy do Piotrowic, żeby dworek odwiedzić Koźmiana.

A czy pamięć o Koźmianie w ogóle żyje w społeczności?

Gdzieś wyczytałem, że Koźmianowie to pochodzą z Kowieńszczyzny, ale jak była Unia Polsko-Litewska, to była ponoć taka moda, że rody

Tutaj siedzibą Koźmianów, taką naszą, to był Gałęzów, ale Gałęzów jest od kiełczewskich, no bo tu kiełczewscy te mieli okolice i to jeszcze ojciec Koźmiana te sprawy majątkowe tam regulował.

Wcześniej kupił Strzyżewice Piotrowice Andrzej Koźmian chyba niż został właścicielem Gałęzowa.

Kajetan Koźmian urodził się też w naszej gminie w Gałęzowie 31 grudnia 1771 roku.

Ojciec Kajetana Koźmiana, Andrzej Koźmian, oddał i Kajetana i bracin właśnie do szkoły pojezuickiej, do Lublina właśnie.

Tam już zetknął się bardziej Kajetan Koźmian i z językiem łacińskim, z greckim, tam już poznał twórczość starożytną.

Natknąłem się na taką informację, że jeszcze w czasie insurekcji kościuszkowskiej, czyli to te lata Koźmiana, kiedy on miał dwadzieścia parę, Koźmian się zaangażował i tutaj przez ten jakiś miejscowy, taki lokalny rząd lubelski został skierowany tam właśnie w okolicach Radomia, ale bardziej na południe, w związku z jakimiś tam pismami właśnie do Kościuszki ponoć.

Koźmian ma też część, mało może, jeżeli chodzi o poezję miłosną.

Taka analogia, no może daleko idąca, że tak jak Kochanowski miał swoją sytuację, nie, z Urszulką, tam pisał te treny i widać to, to u Koźmiana tak, no też ta córka mu w takim młodym wieku zmarła i też on to tak mocno przeżył.

Świadczy o tym choćby wiersz, jaki Koźmian napisał tu w Lublinie w 1809 roku.

Koźmian jako patriota był tym wydarzeniem wzruszony.

No i jak wiadomo, Napoleon gdzieś za daleko zaszedł albo w nieodpowiednim czasie pod Moskwę, no i potem był odwrót, no i Koźmian jakoś sprytnie się też wywinął z tego, nie?

Kiedyś car był Aleksander w Puławach na jakiejś tej i Koźmian też był.