Mentionsy

Tutaj, można powiedzieć, Redakcja Kultury, Giedroyć, Juliusz Mieroszewski, o którym teraz warto wspomnieć jako też taką drugą obok Giedroycia najważniejszą postacią wyznaczającą w tamtym okresie linia kultury.

No i teraz można powiedzieć, że ta przygoda z rewizjonizmem wiąże się z tym, że dość szybko, bo rok po październiku, po likwidacji tygodnika po prostu, do Giedroycia, do Mieroszewskiego dociera, chyba że się pomylili, że Gomułka tutaj nie będzie odcinał Polski od Związku Sowieckiego zbyt daleko i nie będzie wprowadzał jakichś głębszych zmian ustrojowych.

Rewizjonizm był z punktu widzenia Giedroycia i Mieroszewskiego jakąś próbą odnowienia lewicy poprzez połączenie trochę paradoksalne tradycji brytyjskiej partii pracy, której wielkim admiratorem był Juliusz Mieroszewski.

I tutaj bardzo ciekawym przykładem jest stosunek Giedroycia i Mieroszewskiego do titoizmu.

Obozie komunistycznym, aż czasem stał się punktem odniesienia i nieprzypadkowo przecież dla polskich rewizjonistów i nieprzypadkowo Giedroyć wydaje w tłumaczeniu Mieroszewskiego Milowana Dżilasa, jedną z najważniejszych książek rewizjonistycznych, czyli nową klasę, która pokazuje w jaki sposób doszło do zwyrodnienia w obrębie

Natomiast nawiązując do tego ostatniego wątku, czy przedostatniego pana wypowiedzi, zapisałem sobie taki cytat z listu Mieroszewskiego do Giedroycia z 1958 roku, który brzmi następująco.

Ja chciałem tutaj, jeśli można, zacytować taką syntetyzującą opinię na temat rewizjonizmu właśnie autorstwa Mieroszewskiego z 1958 roku.

Mieroszewski pisze tak...

Już wtedy zwrócono Giedroyciowi i Mieroszewskiemu uwagę, że wymienianie tych nazwisk, między innymi Kołakowskiego, na łamach kultury może tym ludziom po prostu zaszkodzić.

Stąd taka fraza u Mieroszewskiego.

Na ile ta opcja czy stawka na rewizjonizm była autentycznym wyborem ideowym Giedroycia i Mieroszewskiego, a na ile była po prostu taktyczną rozgrywką z krajem i z pewnymi środowiskami związanymi z partią czy okołopartyjnymi?

Tu wracamy do tego, o czym już mówiliśmy, to znaczy Giedroć z Mieroszewskim byli przekonani, że jakakolwiek zmiana w Polsce może się zrodzić tylko w kraju i musi mieć charakter oddolny.

Warto może powiedzieć, że nawet w momencie, kiedy ono zostało cofnięte, to Mieroszewski w jednym z tekstów pisze, że będziemy bronić zdobyczy Gomułkizmu.

Choć jest taki moment, kiedy pan profesor zresztą cytuje Mieroszewskiego, który pisze do Giedroycia, że no w sumie to taki Czałszewski jako ten przykład takiego nacjonal-komunisty rumuńskiego ma za sobą ogół Rumunów, a nasi rewizjoniści to mają za sobą kilkaset osób.

Próbuję rzeczywiście przekonać czytelnika, że ta lewicowość kultury i lewicowość Giedroycia i Mieroszewskiego nie była przypadkowa.

Krytycznym stosunkiem Jerzego Giedroycia Elmieroszewskiego, również Miłosza Stempowskiego, Kota Jeleńskiego, tak można by dalej wymieniać do tego, co w pewnym skrócie byśmy zdefiniowali jako endecka wizja patriotyzmu, czy jako endecka wizja historii Polski.

Podczas gdy Giedroyć jest spadkobiercą tych koncepcji prometeizmu międzywojennego i stąd cała koncepcja ulb, o której tu nie rozmawialiśmy, Mieroszewskiego, a więc wspierania wszelkich tendencji narodowych, separatystycznych Ukraińców, Białorusinów, Litwinów.

To oczywiście wiąże się także z odejściem Mieroszewskiego, z pewną ewolucją programową kultury.