Mentionsy

Prof. Antoni Dudek: Rzeczypospolite
Prof. Antoni Dudek: Rzeczypospolite
13.01.2026 19:10

Zdzisław Najder: literaturoznawca i wywrotowiec

Wróg PRL-u (co potwierdził wyrok śmierci z 1983 roku), orędownik demokracji, który od połowy lat 70. zapowiadał miejsce Polski we Wspólnocie Europejskiej... O Zdzisławie Najderze prof. Antoni Dudek rozmawiał ze Zbigniewem Gluzą, autorem książki "Najder. Wywrotowiec".

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 23 wyników dla "Najdera"

Więc w istocie rzeczy książka, o której tu mamy rozmawiać, jest de facto rodzajem autobiografii Zdzisława Najdera, tyle tylko, że nie ułożonej przez niego, a ułożonej przez Zbigniewa Gluzę.

Rzeczywiście książka Najdera, bo ona nie jest napisana, dlatego że ona jest składana właśnie w ten sposób, a nie składana przeze mnie jako redaktora, a nie jako autora, bo autorem jest naprawdę

Mam wrażenie, że ta książka Najdera jest pewnym takim wierzchołkiem góry, ponieważ całe to doświadczenie się tutaj spełniło.

W jednym z zapisów w środku jest mowa o tym, że żona Najdera, druga żona, z którą był przez pół wieku,

Oczywiście prowokacyjnie cię pytałem o ten tytuł wywrotowiec, bo mi się bardzo podoba, ja znając profesora Najdera i właśnie tą jego odrębność, ten bunt wobec, powiedziałbym, takich dominujących w Polsce różnych stereotypów, nastrojów, pewnej kultury politycznej, którą oceniał krytycznie, też uważam, że zawsze był wywrotowy wobec tego, zawsze się temu

Ale chciałbym, żebyśmy opowiedzieli o kilku tych najważniejszych, można powiedzieć, dokonaniach Zdzisława Najdera dla tych słuchaczy, którzy może mniej o tej postaci wiedzą, a którzy, mam nadzieję, zachęceni naszą rozmową sięgną do książki, przypomnę, którą wydał właśnie ośrodek Karta Najder Wywrotowiec, a którą ułożył, jak to już wiemy, w jaki sposób Zbigniew Gluz, a z tekstów samego Zdzisława Najdera, których zostawił

Natomiast chciałbym, żebyśmy najpierw porozmawiali o nazwie, strukturze właśnie, trudno powiedzieć, organizacji, którą nazwa już tu padła, o Polskim Porozumieniu Niepodległościowym, bo to jest, można powiedzieć, jedno z takich ważniejszych dokonań Zdzisława Najdera.

A więc organizacja, za dużo powiedziane może organizacja, ale rodzaj ruchu opozycyjnego, który się za sprawą właśnie czy z inicjatywy Najdera pojawia w 1976 roku i jak sama nazwa wskazuje, rzuca hasło walki o niepodległą Polskę.

Wojciech Włodarczyk, który był takim stałym współpracownikiem Najdera przynosił na spotkania tego salonu kolejne druki i oni to potem także czytali i omawiali i zaczęło to dochodzić do środowiska KOR-u, ale raczej twierdzili, że to jest drugorzędne, a ja uważam, że to było równoległe.

Chciałbym równocześnie przypomnieć, że tematem naszej rozmowy jest książka o prof. Zdzisławie Najderze, rodzaj szczególnej autobiografii Zdzisława Najdera, ułożonej właśnie przez Zbigniewa Gluzę.

W latach 80. wprowadzenie stanu wojennego zastaje Zdzisława Najdera na Zachodzie i zdecyduje się wtedy, może planował wrócić do Polski przed wprowadzeniem stanu wojennego, bo to był krótki wyjazd stypendialny, decyduje się przyjąć propozycję Amerykanów i objąć

To wywołuje oczywiście w stanie wojennym ogromne negatywną reakcję władz PRL do tego stopnia, że Najderowi zostaje wytoczony proces o rzekome szpiegostwo na rzecz Stanów Zjednoczonych i zostaje wydany zaocznie wyrok śmierci na Zdzisława Najdera.

On zrobił potem analizę historii Najdera i się okazało, że bardzo późno Służba Bezpieczeństwa zorientowała się, kto prowadzi PPN, ale już wtedy wiedzieli, więc jeżeli on by wrócił do kraju, to by od razu poszedł siedzieć.

Tu bardzo mocno oczywiście się zarysowała współpraca Najdera z Janem Olszewskim.

Tymczasem w pierwotnej wersji przemówienia Najdera

I to jest myślę, kwintesencja tego myślenia Najdera o ustroju państwa polskiego i o poziomie kultury politycznej.

I z tego punktu widzenia można powiedzieć, że tutaj się objawił pewien brak realizmu Olszewskiego, nie wiem czy też Najdera.

Po pierwsze, Wałęsa wobec Najdera był po prostu podły, dlatego że to co zrobił w momencie, gdy teczki się pojawiły i wystawił Najdera jako... Tak, to zostało właściwie jako przeciwwaga dla sprawy Bolka, uwzględniono sprawę zapalniczki.

Mógł to potwierdzić i nie potwierdził, więc wystawił Najdera.

Rola Najdera później była rzeczywiście bardzo charakterystyczna, bo on doradzał wielu osobom.

I w twojej wstępie do twojej książki pada takie zdanie, które chciałbym, żebyśmy wykorzystali jako właśnie wstęp do podsumowania znaczenia Najdera dla naszej wspólnoty polskiej, wspólnoty narodowej.

Bo to nie jest tylko oddanie hołdu postaci zasłużonej naszym zdaniem, ale mam wrażenie, że twoją intencją było właśnie takie przesłanie teraźniejsze też, przy pomocy Najdera, przeprowadzone.

To, że to się podzieliło nie ze względu na Najdera.