Mentionsy

W tych dniach mija 90. rocznica śmierci marszałka Józefa Piłsudskiego, ale chciałbym, żeby nasza rozmowa nie tyle dotyczyła samego marszałka Józefa Piłsudskiego, co właśnie stworzonego przez niego obozu politycznego.

Stanu, jaki dokonał Piłsudski, wybierając Piłsudskiego na prezydenta, po czym Piłsudski, jak wiadomo, tego wyboru nie przyjął i wskazał Ignacego Mościckiego, którego wybrano prezydentem.

Więc ten parlament nie miał już właściwie takiej siły walki i też dla Piłsudskiego to była taka sytuacja wygodna.

Ale skoro nie parlament miał mieć tą nasadniczą władzę w koncepcji Piłsudskiego, bo to oczywiście pełna zgoda, kolejne etapy ograniczania roli parlamentu się zaczynają właśnie od

Przewrót majowy Piłsudskiego

No nie był to zdrowy system i tutaj mamy takie właśnie pole największej porażki Piłsudskiego i tego obozu.

Formalnie no to niby prezydent, cały czas o to chodziło, ale zamysł moim zdaniem tego obozu, zwłaszcza jego kierowniczego grona, może mniej samego Piłsudskiego, bo on tak trochę odpływał w taki niebyt duchowy w miarę jak jego zdrowie się pogarszało, to była idea rządów elity.

I tu się pojawia pułkownik Walery Sławek, najbardziej niestrudzony pracownik Piłsudskiego, który próbował tą koncepcję Legionu Zasłużonych rozwijać.

Przewrót majowy Piłsudskiego historia i konsekwencje.

Panie profesorze, ale muszę zapytać o to otoczenie Piłsudskiego, no bo jego rola była dominująca.

Wydawał się, że jest taką bardzo ważną osobą dla Piłsudskiego, ale to się później zmieniało.

A druga rzecz, no że tutaj panuje wtedy jednak taka przypadkowość, bo te elity piłsudczykowskie nie były powoływane na zasadzie pewnej kompetencji, tylko takiego przyzwolenia, zaufania, kaprysów trochę piłsudskiego.

Ale ci pułkownicy, czyli ci współpracownicy Piłsudskiego z czasów Legionów i POW,

Tak, wszyscy są zaskoczeni, natomiast czy to jest trochę tak, że to właśnie tak naprawdę decydowały kaprysy Piłsudskiego, w tym nie można żadnej racjonalności się doszukiwać?

Porozmawiajmy teraz o tych najbliższych współpracownikach Piłsudskiego.

Wszystkie te decyzje o tych zmianach personalnych, za premiera ten ma iść inny, zapadały w gabinecie Piłsudskiego, ale wykonywał je bezdyskusyjnie prezydent Mościcki.

I wypowiedzi Piłsudskiego znalazłem, cały szereg jego wypowiedzi, właśnie bardzo krytycznych, właściwie niemal o wszystkich swoich ludziach z otoczenia, nawet tych najbliższych, ale o Mościckim nie znalazłem.

No ale zaraz, jeśli miał słaby charakter, to dlaczego właśnie w 1935 roku, zaraz po śmierci Piłsudskiego, jednak ponoć nie zrealizował tego testamentu ustnego marszałka, który mówił, że powinno dojść do wyborów prezydenckich i Walery Sławek ma być prezydentem.

Ale w sensie nauki Mościcki był akurat dość wybitny, a w sferze politycznej był kompletnie ubezwłasnowolniony przez Piłsudskiego.

Pierwszy to generał Edward Śmigły-Ryc, który ostatecznie został tym Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych po śmierci Piłsudskiego, bo uznano powszechnie, że to jego Piłsudski namaścił na nowego Zwierzchnika Polskich Sił Zbrojnych.

Później został też marszałkiem niedługo później, na fali właśnie tej woli marszałka, także on to został uzasadniony, prawda, że to wola Józefa Piłsudskiego sprawia, że to Śmigły-Ryc zostaje Zwierzchnikiem Sił Zbrojnych.

Z czego się brała ta fascynacja Piłsudskiego o śmigłym rydze?

Ci wszyscy, o których dotąd mówiliśmy, to byli ludzie albo z pokolenia Piłsudskiego, albo niewiele tylko od niego młodsi.

Natomiast pora najwyższa, żeby wywołać postać znacząco młodszą od Piłsudskiego, o pokolenie, a którą można by nazwać ulubieńcem marszałka, czyli pułkownika Józefa Becka.

Skąd się z kolei wzięło przekonanie Piłsudskiego, że Beck ma jakieś wyjątkowe talenty dyplomatyczne?

Wybitnego dyplomaty z namaszczenia samego marszałka Piłsudskiego.

Beck jedzie aż do 1939 roku i kiedy ten dółwirat po śmierci Piłsudskiego, Śmigłego, Rydza i Mościckiego się tworzy, to można powiedzieć, że oni rządzą Polską, ale w zakresie polityki wewnętrznej.

Beck no niczego takiego nie zrobił, co byłoby sprzeczne z wolą i z założeniami polityki Piłsudskiego.

Wspomniał pan profesor, a przypomnę, państwowym gościem jest dzisiaj pan prof. Andrzej Chojnowski, że Beck dość wiernie realizował koncepcję polityki zagranicznej Piłsudskiego i tu pełna zgoda, ale chciałem zapytać o ocenę tej koncepcji, bo tak jak mówiliśmy o koncepcjach ustrojowych Piłsudskiego, no że właśnie antyparlamentaryzm był leitmotivem.

Moim zdaniem to już w 1938 roku wypaczono troszkę założenia tej filozofii Piłsudskiego, bo zaangażowanie się po stronie Niemiec de facto w rozbiorze Czechosłowacji, no było jakby... Z łamaniem tej koncepcji.

W związku z tym, ja bym powiedział w ten sposób, że filozofia Piłsudskiego opierała się na jednym założeniu,

Ale w każdym razie założenie Piłsudskiego polegało na tym, że ta sytuacja pokojowa się utrzyma, że my możemy jakby manewrować, lawirować między tymi dwoma światami, pod warunkiem, że te światy się jakoś nie połączą i nie dojdzie do jakiegoś

Gdybyśmy się jeszcze cofnęli do okresu zażycia Piłsudskiego, jest ta hipoteza, która jest przez część historyków uważana za prawdopodobną, ale część z kolei ją

Pan profesor uważa, że to jest prawda, czy to jest jakieś budowanie legendy Piłsudskiego, że był taki genialny i dostrzegł to zagrożenie od razu, kiedy ono pojawiło się?

Obawy Piłsudskiego się potwierdziły, bo pokazały, że Francja na niewiele jest chętna.

No i to na tym polegało, na to, że sprowokować Francję... Ale nie po konkretnej propozycji, żeby na przykład przeprowadzić jakąś operację o charakterze takim militarnym, żeby zmusić Hitlera do... Obrońcy Piłsudskiego próbowali takie tezy stawiać, prawda, że to były takie przygotowania realne, prawda, że tam Polska miała...

To chciałem jeszcze pana profesora zapytać o taki pogląd znowu dotyczący Piłsudskiego.

Czy to jest pogląd uzasadniony, czy jednak trochę się dorabia Piłsudskiego gębę takiego człowieka, który po prostu nie znał się na armii?

U Piłsudskiego taka jasność, spojrzenia, realizm, dobre wyczucie w wielu płaszczyznach.

To jest jedyne nagranie głosu Piłsudskiego słynne.