Mentionsy

Pragniecie słuchać o mormonach, pytacie gdzie trzecia część o mormonach, po co ten kościuszko, gdzie są mormoni.

Ale zanim wrócą mormoni, to Łukasz, proszę Państwa, żeby było inaczej, podziękuję Państwu za to, że wspieracie nas w serwisie Patronite i do tego grona w mijającym tygodniu dołączyli.

Pytanie, czy byli tam mormoni?

Mormonów chyba nie mamy żadnych mormonów.

No więc, jak sami Państwo widzicie, Łukasz jest człowiekiem pełnym niespodzianek, a teraz już... Mormoni.

Mormoni.

Skończyliśmy naszą opowieść o mormonach na tym, jak to Utah zostało przyjęte do Unii.

Wreszcie po wieloletnich staraniach Ameryka powiedziała mormonom dobra, będziecie częścią Stanów Zjednoczonych, pod warunkiem wszakże, że odrzucicie poligamię, a mormoni powiedzieli nigdy w życiu, a potem powiedzieli no dobra i odrzucili mu.

W związku z tym wciąż mormoni budzili ogromne kontrowersje, ale jako stan mieli oczywiście prawo do reprezentacji w Waszyngtonie, kongresmeni.

o czymś takim, że w świątyni mormoni muszą złożyć przysięgę, że wywrą pomstę za przelanie krwi proroków, czyli Joseph Smitha i jego towarzysza.

Mormonizm, jak Państwo wiedzą, od samego początku budził raz, że kontrowersje, a później, im bardziej się rozrastał i im bardziej był osadzony w juta, no to budził i fascynację jako taka sekta tajemnicza, nie wiadomo, co oni w tych świątaniach robią, w co tak naprawdę wierzą.

Amerykanie dowiadywali się w czasie posiedzeń Senatu, w co też wierzą mormoni, jak wyglądają ich praktyki, no ale oczywiście największe kontrowersje budziła wciąż ta nieszczęsna poligamia, no bo wszyscy jakoś zdawali sobie sprawę z tego, że może objawienie proroka Woodruffa sobie, a rzeczywistość wygląda trochę inaczej, czy to jest faktyczne odrzucenie, czy odrzucenie nowych związków, no bo przypomnijmy, tak wyglądało to objawienie.

Czy też sami mormoni, jaki mają do tego stosunek?

Ponieważ w Manifeście proroka Woodrowa-Moowa była o podporządkowaniu się prawu USA, no to już niektórzy sprytni mormoni uznali, że to nie ma mowy tutaj o innych miejscach, prawo kanadyjskie i prawo meksykańskie.

No i co gorsza, nie byli to tylko jacyś tam szeregowi mormonii, powiedzmy, tylko wielu wysokich rangą członków Kościoła.

Natomiast to było od początku przecież linią obrony mormonów, że poligamia

No tak, tak bym zakładał, ale przede wszystkim nie ma właśnie kobiet w cudzysłowie upadłych, no bo jeżeli jakaś jest w chłopocie, to zawsze może zostać którąś żoną, któregoś szacownego mormona.

No ale sama sprawa poligamii oczywiście, proszę Państwa, nie zniknęła i wciąż część mormonów uważała te manifesty I i II za zdradę ideałów i mieli...

Więc z jednej strony sukces, no bo faktycznie rozbito tych poligamistów w Short Creek, przynajmniej na jakiś czas, ale wizerunkowo kompletna klęska i sympatia opinii publicznej paradoksalnie stała po stronie tych mormonów, może nawet nie tyle mormonów dorosłych, co mormońskich dzieci, które siłą odebrano rodzicom i umieszczono właśnie w jakichś sierocińcach.

Mormoni z Utah w Arizonie... Mieszkają w Colorado City.

No i one do tej pory budzą fascynację i to jest może też element popularności, czy przyczyna popularności mormonów w kulturze popularnej.

Który bardzo się złości, kiedy ktoś tych mormonów fundamentalnych utożsamia z głównym kościołem LDS.

Przy czym tutaj udzielanie kapłaństwa w kościele mormońskim to jest o tyle istotna rzecz, że każdy dorosły mormon jest kapłanem.

Zmieniło się to jeszcze bardziej w 1908 roku, kiedy zmarła Jane Mannings James, czarna mormonka, była służąca Smitha, bierna, weteranka wędrówki przez pustynię, czyli już miała takie naprawdę listy uwierzytelniające z samej góry.

Asymilacja mormonów dla amerykańskiego społeczeństwa oznaczała zasadnicze przyjęcie mainstreamowego rasizmu amerykańskiego.

Wprawdzie mormoni zawsze byli konserwatywni.

No i partia ta stała się partią mormonów, to znaczy w Utah od tamtej pory właściwie zawsze wygrywają republikanie.

To o tyle jest ciekawe, że akurat mormoni, jeśli chodzi o samowystarczalność i tak dalej, te różne ich praktyki we wczesnych dziejach mormonizmu, one często

Państwo nie możecie tutaj wjechać i na przykład nakazywać mormonom, żeby płacili na zasiłki dla jakichś, nie wiem, nie mormonów gdzieś na drugim końcu kraju, więc samowystarczalność, tak?

Federalna interwencja też źle kojarzyła mormonom, co akurat też zrozumiałem, no bo w imię właśnie interwencji federalnej zakazywano im kiedyś wielożeństwa, próbowano najechać Utah.

Mówimy o tym od początku, w każdym odcinku o mormonach.

To jest akurat w pełni zrozumiałe, a wpisywało się też bardzo dobrze w odrodzenie konserwatywne w latach 50. i później 60. w Stanach Zjednoczonych, więc pierwszym prezydentem, z którego tak bardzo ucieszyli się mormoni, był Dwight Eisenhower, także dlatego, że mieli tam swoją reprezentację.

Już w 1947, czyli jeszcze przed Eisenhowerem, mormoni uroczyście świętowali stulecie przybycia do Utah, tej wielkiej wędrówki.

No więc ten pomnik Brigham Younga stał w Capitolu, a mormonów chwalono jako właśnie taki amerykański przykład sukcesu, samowystarczalności, przedsiębiorczości.

No ale rzeczywiście prezydentura Eisenhowera to jest ten moment, kiedy mormoni wchodzą do Waszyngtonu i pierwszy mormon zostaje członkiem gabinetu prezydenckiego.

Wcześniej wprawdzie Roy Ben Clark, ten o którym mówiłem, który potępił Nowy Ład, był z nadania Hoovera ambasadorem Stanów Zjednoczonych w Meksyku i to był pierwszy mormon na jakimś wysokim państwowym stanowisku.

Zwłaszcza, że jednym z takich ważnych ideologów tego stowarzyszenia był też mormon, pan Cleon Skosen.

Ale żeby państwo sobie nie myśleli, że tylko i wyłącznie radykalni prawicowcy, konserwatyści byli w szeregach mormonów, to byli też republikanie znacznie bardziej umiarkowani, dzisiaj stawiani za właśnie taki wzór, nie wiem, ponadpartyjności czy zdolności do współpracy z drugą stroną, pragmatyzmu, czyli takim przykładem takiego polityka był

Byli też oczywiście mormoni demokraci, demokratyczni politycy, np.

Stuart Udall, który w rządzie Kennedy'ego i w rządzie Johnsona był sekretarzem spraw wewnętrznych, więc tak widzą Państwo, że tych mormonów próbowały obie partie włączać, dawać im jakieś stanowiska, ale generalnie przypieczętowany został sojusz Kościoła mormońskiego z Prawicą i z Partią Republikańską, stąd takie, a nie inne wyniki wyborów w tym stanie do dziś.

Włącznie z tym, że kościół mormoński już w 1962 roku zaczyna używać komputerów, co mnie zaskoczyło, że ci mormoni tacy niby konserwatywni, ale jeśli chodzi o sprawy technologiczne, to jak pamiętasz, okazują się zaskakująco progresywni.

I tu znów wrócimy jeszcze do tego, jak we współczesnej kulturze czy popkulturze sobie radzą mormoni.

No i rzeczywiście od tamtej pory żaden wysoko postawiony mormon już w polityce się nie pojawił.

To znaczy to, że sami mormoni nie mogą angażować się w politykę, ale nie będzie także członek tego kworum dwunastu apostołów albo członek pierwszej prezydencji czy jakiś taki właśnie albo rządzisz kościołem, albo angażujesz się w politykę, trzeba wybrać.

Buntuje i w tych warunkach mormoni mają już problem z odnalezieniem się.

No i mormoni sami się podkładają, kiedy w 1972 roku sprzeciwiają się głośno poprawce o równych prawach, czyli Equal Rights Amendment.

No i jednym z powodów sukcesu Schlafly, tej kampanii, było zaangażowanie różnych religii i doprowadzenie do takiego sojuszu ponad często zwaśnionymi, czy nie ufającymi sobie religiami, katolicy z różnymi odłamami protestantyzmu, no i Schlafly zaangażowała też w tę kampanię mormonki, na przykład Barbara Smith, szefową takiej właśnie mormońskiego towarzystwa filantropijnego Relief Society, to jest taki właśnie mormońska, mormoński Caritas powiedzmy.

Także dzięki temu, że zaangażowali się w nią mormoni.

A jak wiemy, mormoni są bardzo pracowici, przedsiębiorczy.

Halo, dzień dobry, jesteśmy mormonami, chcielibyśmy być częścią waszej wspólnoty, a kierownictwo kościoła nie bardzo wie co zrobić, no bo z jednej strony mieli, jak twierdzili, dowód na prawdziwość objawienia, proszę bardzo, takie dobre objawienie, że nawet w tej Nigerii przyjęli, z drugiej strony, no właśnie, tak jak mówisz, no trudno mieć kościół bez kapłanów.

A jeszcze głupia sprawa, ci nigeryjscy konwertyci dowiedzieli się o tym rasizmie w kościele i zaczęli przystępować do konkurencji, czyli do tych reformowanych mormonów, którzy byli znacznie bardziej liberalni w tych kwestiach.

Ale, proszę Państwa, no nie wszystkim mormonom się to oczywiście podobało.

Generalnie czarnych mormonów zaakceptowano, zaakceptowano ich kapłaństwo, no ale znów ten kościół LDS był o krok do tyłu w porównaniu z tymi... Reformowanymi.

Poprawiała się też opinia o mormonach.

Mormoni, sekta, tajemniczy, poligamia i tak dalej, więc wszelkie tego rodzaju wydarzenia w różnego rodzaju sektach, tak samo wśród tych fundamentalistów mormońskich, były projektowane na cały kościół i szkodziły jego wizerunkowi.

No i podejrzewano, że to jest jakaś wewnętrzna gra czy rozgrywka w obrębie mormonów, że próbują uciszyć tych, którzy właśnie chcą skompromitować Josepha Smitha.

Przestańmy mówić mormonii, powiedział kościół mormoński.

Wtedy też pamiętam były pytania o to, czy może być mormon prezydentem, czy on na pewno...

No tak, więc można powiedzieć, że 2012 to jest przegrana Romneya, ale triumf mormonizmu, bo to po prostu pokazuje, że tak, mormon może być prezydentem.

To jest jakby szczyt uznania mormonizmu za coś normalnego, mainstreamowy po prostu amerykanizm.

No i tutaj właśnie, proszę Państwa, dobiegliśmy do takiego momentu, w którym uznaliśmy, że może warto odpowiedzieć na kilka pytań na temat mormonizmu, które Państwo mogą mieć.

Bo to bardzo, bardzo ciekawe jest, jak ci mormoni są teraz pop...

Czy mormonizm to chrześcijaństwo?

protestantów i katolików tak nie uważa, dlatego że mormoni mają swoją, jak Państwo wiecie, dodatkową księgę, Księgę Mormona, a do tego jeszcze mają swoje Doktryny i Przymierza.

No więc tak, sami mormoni pewnie powiedzą, jesteśmy chrześcijanami, no ale to chrześcijanie plus, taki upgrade mocny, no bo jednak wiesz, cała dodatkowa księga plus dodatkowe dwie jeszcze inne, dwa jeszcze inne zbiory tekstów.

Nie, żeby w nicejskim chrześcijaństwie to było prosto do zrozumienia, ale u mormonów Bóg Ojciec, Jezus Chrystus i Duch Święty to są trzy osobne byty, ale nie jeden Bóg, tak jak mówi doktryna katolicka.

Bardziej jest u mormonów ten politeizm, tryteizm niż... Równych sobie.

No właśnie nie do końca, to znaczy ważniejszy jest ten ojciec, najważniejszy jest u mormonów.

Oczywiście są takie nurty w mormonizmie, które próbują tę Boską Matkę jakoś tutaj coś o niej więcej powiedzieć, ale o niej wiele nie ma w tych wszystkich perłach wielkiej wartości, doktrynach i przymierzach i tak dalej.

Nie ma piekła, słuchaj, u mormonów.

To znaczy, to jest tak, że mormoni wierzą, że

Istnieją bowiem według mormonów trzy Królestwa Chwały.

I teraz to ciekawe, co się dzieje z tymi małżeństwami, co się dzieje z tym wszystkim, no bo wszystkie obrzędy wykonane na ziemi zdaniem mormonów są ważne w niebie.

Będą tam od razu w niebie urodzone i w sumie jest taka interpretacja też, która często jest przedstawiona jako dowód na właśnie jakiś taki absurd tej doktryny, że niebo mormonów jest czymś w rodzaju osobnej planety, gdzie mieszka Bóg ze swoją żoną, właśnie planeta Kolob.

Na to Ci nie odpowiem, mogę Ci powiedzieć, że istnieje chrzest zmarłych i to jest kontrowersyjny element doktryny i stąd zainteresowanie mormonów genealogią, o które też często Państwo pytali, o co chodzi z tą genealogią mormonów.

Per procura, to znaczy to się odbywa w świątyni, mormon jakby stoi, staje zamiast tej zmarłej osoby i pozwala się ochrzcić w jej imieniu.

No więc jakby wszystko wiedzieć, kto to był, kim był i kiedyś chrzczono tylko własnych przodków, teraz mormoni chrzczą również osoby, które nie są ich przodkami, a także osoby innych wyznań, co jest zresztą dość kontrowersyjne, kiedy okazało się, że mormoni na przykład chrzczą

Historia mormonów.

Raczej mormoni mówią, że robią to tylko własnym przodkom.

Tak, wszyscy sobie na pewno zadają to pytanie o bieliznę mormonów.

Ale to są uroczystości zamknięte dla postronnych, a nawet czasem dla niektórych mormonów, bo to nie jest tak, że każdy mormon może wejść do świątyni.

Szefa swojego tutaj właśnie, powiedzmy, parafii czy diecezji, żeby wejść do świątyni, więc tylko taki mormon, porządny mormon, dostępuje zaszytu wstępu do świątyni.

Mormonów jest dzisiaj na świecie ponad 17 milionów, 17,5 miliona.

Czyli więcej jest mormonów, nie Amerykanów, niż Amerykanów.

10 to więcej niż 7, a 7 to jest, proszę Państwa, mniej więcej 2% populacji w Stanach Zjednoczonych, czyli mniej więcej tyle samo w Stanach jest mormonów, co...

Żydów, ale więcej niż muzułmanów czy hinduistów, no ale siła mormonów, o czym Państwu już mówiliśmy, bierze się z ich koncentracji regionalnej, to znaczy oni są głównie skupieni w jutach, gdzie jest ich ponad 60%, no i stąd

Zachód, proszę Państwa, Utah i Idaho, szczególnie to są Stany, gdzie ci mormoni są obecni.

No tak, ale ten kościół jest o tyle ciekawy, że to są ci liberalni mormoni, którzy nigdy nie przyjęli poligami, gdzie bardzo długo prorokami, prezydentami, bo ich struktura jest bardzo podobna, byli potomkowie Josepha Smitha.

Najpierw jego syn, Joseph III, potem jego trzej synowie, aż do 1995 roku, proszę Państwa, jakiś Smith był szefem tych liberalnych mormonów.

I to oczywiście też sprawia, że różnią się bardzo teologicznie od mormonów tych większych, tych LDS, no bo tam kobiety oczywiście wciąż nie mogą pełnić żadnych funkcji.

No i mormoni mają taką w ogóle reputację bardzo przedsiębiorczych i pracowitych.

Dlatego proszę Państwa, w każdym pokoju Mariotta jeszcze do niedawna była księga mormona.

Była Biblia i księga mormona właśnie.

Nie tak dalej jak w zeszłym roku, chyba w grudniu, ktoś był w Stanach w Mariocie i była tam księga mormona z moich znajomych, więc wciąż niektórych można znaleźć.

To było chyba też moje pierwsze zetknięcie z Księgą Mormona.

I z ciekawości sprawdziłem sobie jak to jest z polskimi mormonami, no bo pewnie mamy jakichś polskich mormonów.

Polscy mormoni używają świątyni pod Dreznem, która była pierwszą świątynią w kraju komunistycznym.

Jest właśnie mormonem i jakby tam w grze Endera, proszę Państwa, bardzo dużo jest tego mormonizmu.

Matka głównego bohatera jest mormonką.

Okazuje się, że pani Stefanie Miller, która napisała te wampiry, zmierzch, to wszystko, też jest mormonką i tam też są wpływy mormońskie, jak się okazuje, czego np.

No, skoro pani Stefanie Miller jest mormonką i uważa, że to są wartości mormońskie i je przemyca w swoich książkach, to z pewnością tak.

I tam, proszę Państwa, tego mormonizmu jest bardzo dużo, włącznie z tym, że jest planeta Kobol, co brzmi prawie jak ta gwiazda Kolob, gdzie mieszka Bóg.

No różne elementy mormonizmu są w Battlestar Galactica poukrywane.

Koniec mojego krótkiego eseju na temat science fiction i mormonizmu.

No ona chyba dobrego PR-u mormonom nie robi.

Oni się bardzo oburzyli na tę książkę, że to jest... Próba utożsamiania mormonizmu z jakimiś radykalnymi frakcjami czy wynaturzeniami religii.

No i oczywiście z mormonów się często śmieją różnego rodzaju twórcy, czy to South Park, czy w Pochamuj swój entuzjazm.

Mamy odcinki poświęcone mormonom jako takiej dziwacznej religii i oczywiście najłatwiej śmiać się

No i South Park nakręcił odcinek All About Mormons w 2003 roku, który z tego, co się zorientowaliśmy z komentarzy, dla wielu z Państwa był źródłem wiedzy o mormonach i bardzo często nam to polecano.

Trochę się śmieję z tych mormonów, ale pokazuję ich jako takich dobrodusznych, sympatycznych, niegroźnych, co mormonom, w sensie mówię o kierownictwie kościoła, się bardzo podoba, no bo jak masz być utożsamiany z tymi radykałami, fundamentalistami, którzy być może po prostu są skłonni do przemocy, jak u Krakauera, to lepiej, żeby się z nas śmiali, to przynajmniej... Lepiej być zamawnym niż groźnym.

No i tak samo jest... Z tego pomysłu właśnie South Parku... Jest księga mormona.

Czy widziałeś Łukaszu Księgę Mormona?

Taka natura twórców South Parku i twórców musicalu, księga mormona.

Mormoni?

Tymczasem właśnie dlatego, że mormoni nie są tam przedstawieni jako niegodziwi, tylko właśnie tacy naiwni, optymistyczni, którzy chcą dobrze, a religia jeśli nie jest traktowana dosłownie może być siłą dobra, no to Kościół jakby...

Teraz z kolei, proszę Państwa, mormoni ciekawią właśnie w reality shows.

Secret Lives of Mormon Wives.

No to może to jest źródło popularności innych pań mormonek, które niekoniecznie występują.

Mormona.

Tak, oni oboje są mormonami.

Więc tak, proszę Państwa, mormoni budzą zainteresowanie, być może właśnie z jednej strony dlatego, że niektórym się podoba ten taki tradycyjny sznyt, który czasem nie wytrzymuje starcia z rzeczywistością, jak widać po tych Secret Lives of Mormon Wives.

Niektórym pewnie podoba się ta rodzinność taka mormonów, którą wszyscy podkreślają, które

Na przykład czytałem i to jest bardzo ładne, że mormoni mają taki zwyczaj mormońskiej rodziny, żeby raz w tygodniu mieć ze sobą taki rodzinny dzień.

Więc i taka nostalgia, ale ciągle wraca ten wiersz, to spojrzenie na tych mormonów jako takich, którzy tam coś kombinują, są dziwaczni i nie wiadomo, co tam się w tych rodzinach dzieje.

Mimo dużych sukcesów wizerunkowych, w tych ostatnich dekadach badania opinii publicznej pokazują, że Amerykanie mają wobec mormonów taki pewien dystans.

Dane Pew Research Center z 2023 pokazują, że stosunek do mormonów jest chłodniejszy niż do katolików, Żydów czy protestantów, takiego głównego nurtu.

25% Amerykanów ma do mormonów stosunek negatywny, 15% pozytywny, a 60% wie zbyt mało albo jest nastawionych jakoś tak neutralnie.

Ale mormoni mają także inne jeszcze wpływy, proszę Państwa, na które chciałbym zwrócić uwagę.

A jak żeśmy do tego przeszli nagle od tego, co Amerykanie sądzą o mormonach, do gustów kulinarnych?

Tak mi się objawiło, że lubią mormonii, bo to mnie zafascynowało.

Tak, to było w tym Secret Lives of Mormon Wives.

Religijni mormoni nie piją tych... Napojów z kafeiny, znaczy parzonych, tak?

No i tak, proszę Państwa, dochodzimy do końca opowieści o mormonach, która rzeczywiście stała się nieco chaotyczna, ale cóż, my też nie za wiele wiedzieliśmy o mormonach, musieliśmy się dowiedzieć, byliśmy jak te 60% Amerykanów.

Tyle, że wciąż jest takie napięcie między właśnie mormonami, którzy z jednej strony są najbardziej amerykańską z wielkich religii, no bo narodzeni w Stanach Zjednoczonych, etos pionierów, wielka migracja.