Mentionsy

Mam wielką przyjemność powitać Państwa na trzecim spotkaniu VIII Festiwalu Teologii Politycznej, który w tym roku z racji 7. rocznicy przyznania Literackiej Nagrody Nobla za powieść chłopi poświęciliśmy Władysławowi Reymontowi.

Sympatyków i czytelników Teologii Politycznej, a także wszystkich miłośników twórczości Władysława Reymonta.

Jeśli chodzi o plan spotkania, to w pierwszej części odbędzie się dyskusja poświęcona okolicznościom i społecznemu odbiorowi Nagrody Nobla, którą otrzymał Reymont, a w drugiej części odbędzie się projekcja filmu Życie moje skrętami bierze preżyser Lucyny Smolińskiej.

Drodzy Państwo, czy Reymont czekał na Nobla, spodziewał się go?

Trzeba jedną rzecz sobie powiedzieć, że cała biografia Władysława Reymonta jest gotowym scenariuszem na film.

Są to fakty fascynujące i dlatego też walka o Nagrodę Nobla dla Reymonta ma posmak powieści kryminalno-sensacyjnej.

I tutaj zaważyło to na tym, że społeczeństwo natychmiast się podzieliło pomiędzy zwolenników Reymonta i przeciwników Reymonta.

Ale do tego dojdziemy powoli, dlatego że cała historia zaczyna się dużo wcześniej, dlatego że Reymont otrzymał Nagrodę Nobla za powieść chłopi, w odróżnieniu od Sienkiewicza, który otrzymał za całokształt twórczości.

A zaczyna się to wszystko w drugiej połowie roku 1897, kiedy w dodatku w listopadzie, a listopad niebezpieczna dla Polaków pora, kiedy to Reymont podpisuje umowę na druk jednotomowego dzieła z tygodnikiem ilustrowanym.

Nikt by się nie spodziewał, że nasz Reymont był tak kochliwy, że jednocześnie miał romans z dwoma mężatkami.

Jedna mężatka miała czworo dzieci i czekała na Reymonta w Zakopane.

Reymont jest ciężko ranny, leży w szpitalu praskim, choruje w szpitalu praskim,

I on Reymontowi pomógł w ten sposób, że wywalczył dla niego odszkodowanie, a lekarz, pomimo że Reymont pisał w listach, że jedno żebro ma złamane,

No ale wcale tak bardzo szybko Reymontowi to pisanie nie szło.

Trafiają chłopi i w ogóle twórczość Reymonta do Francji.

Tam też występuje Lorentowicz, który pisze w Mercure de France taką, omawia właściwie sylwetkę Reymonta, wystawia mu bardzo wysoką ocenę.

Następnie mamy kolejny artykuł Antoniego Wodzińskiego w La Rivi, gdzie Wodziński porównuje Reymonta z Kantem Hamsunem i Björnsenem.

Nie wchodząc w drobiazgi, warto wspomnieć, że odbywały się na przykład bankiety na cześć Reymonta z okazji ukończenia jego pracy nad powieścią.

Właściwie można powiedzieć, że Reymont cały czas się stara, aby jego dzieło zostało przetłumaczone na język francuski.

No i można powiedzieć, że kiedy Kozakiewicz odmówił, wtedy pojawia się Theodor de Wyzewa, bardzo ciekawa postać w życiu kulturalnym Paryża, z pochodzenia Polak, który wykorzystuje fakt, że w 1910 roku Reymont wydaje kolejną powieść, czyli Wampira.

I wtedy on postanowił umiędzynarodowić twórczość Reymonta.

Tam się różne dyskusje na ten temat toczyły, no ale mamy tę powieść Ziemia i kobieta, która jest powieścią dwutomową i tak naprawdę jest parafrazą powieści Reymonta.

Reymont zostaje zgłoszony przez Polską Akademię Umiejętności w 1918 roku do Literackiej Nagrody Nobla jako kandydat narodowy.

I tu wkracza do akcji wspaniała Ellen Wester, która jest tłumaczką szwedzką, tłumaczką Żeromskiego i Reymonta.

W międzyczasie Reymont zostaje zahibernowany, ponieważ wydawca szwedzki uznaje, że nie ma siły przebicia.

Również można powiedzieć, że Reymont wygrał nie tylko dlatego, że uznano tę powieść, że ona ma taki wymiar bardziej uniwersalny niż lokalny, zresztą zestawiano... Tu też chodzi o to, że ta powieść była eposem i tylko dwukrotnie w historii werdyktów Komisji Noblowskiej pojawia się określenie epos.

W wypadku wiosny olimpijskiej Karla Spiterera, to jest szwajcarski Nobel z 1919 roku, za epos i właśnie w wypadku Reymonta uzasadnienie za wielki polski epos narodowy.

Ten obraz Reymonta jako pisarza, który cieszył się od razu powszechną sławą i zdecydowanie tylko pochlebne opinie wyrażali krytycy, nie do końca jest to obraz w pełni adekwatny do rzeczywistości, bo jednak po pierwszych odcinkach powieści, które ukazały się w tygodniku ilustrowanym,

Chociażby o wypowiedziach autora Legendy Młodej Polski Stanisława Brzozowskiego, który tak naprawdę Reymonta nie cenił.

o tym, że Reymont nie ma zdolności do wyczucia, do opisania, do przedstawienia moralnej potęgi pracy.

Ale Reymont dla odmiany, kiedy mu zarzucano, że wzoruje się na jakichś tekstach, no robił taką minę nieśmiałą i mówił, no ja tak za dużo w życiu to nie przeczytałem.

W związku z tym to jest też... Kładziono nacisk na tę wielką intuicję Reymonta, na to spojrzenie na świat zupełnie inne.

Czy Reymont, którego zapamiętaliśmy jako bardzo uważnego obserwatora trudnego, czy wręcz brutalnego życia wsi czy miasta, nie potrafił, czy nie chciał rozpoznać procesów emancypacyjnych,

Dlatego, że Reymont nie odebrał osobiście nagrody Nobla.

I z tej Nicei Reymont wraca przez Paryż, jest wielki bankiet na jego cześć.

Reymont, który zawsze marzył o byciu dostrzeżonym w Paryżu w końcu.

Pamiętajmy o tym, jak dramatyczne to było doświadczenie dla Reymonta, że Nobel przychodzi w momencie, kiedy on jest już całkowicie wytrenowany z sił.

Więc ja myślę, że Reymont myślał o powieści o Francji.

Czy Reymont nie czuł procesów emancypacyjnych?

Ale też odnosi się to do takiego opowiadania marzyciel Reymonta, kiedy główny bohater przyjeżdża do Paryża, widzi Paryż, o którym cały czas marzy i popełnia samobójstwo.

I Reymont mówi, że jeżeli nie jesteśmy zakotwiczeni w życiu takim, jakim ono jest, tej ciężkiej pracy, której jest zwolennikiem, w obym jarzmie życiowym, no to przegrywamy.

Reymont

Tak powiedział Gustaw Flaubert, natomiast Reymont chyba mógłby powiedzieć Janka Orłowska-Semua, bo ta bohaterka streszcza jego doświadczenia związane z próbami aktorskimi, z próbami dramatycznymi jego rozterki.

Ale drodzy Państwo, ja nawiązuję do Gustawa Floberta nie tylko z tego powodu w tym miejscu, ale także dlatego, że wydaje mi się, iż Reymont tworzy chłopów zgodnie z receptą właśnie Gustawa Floberta.

Wysłuchajmy właśnie ostatniego fragmentu komediantki i porozmawiajmy o tych zagranicznych źródłach twórczości Reymonta.

Państwo zaczęli już o tym mówić, że ten talent Reymonta nie był taki samorodny.

O ile się nie mylę, to był 1895 rok i Komisja Noblowska wcale nie nagrodziła Reymonta za całokształt twórczości, ale za chłopów.

To nie musi znaczyć, proszę Państwa, że jakościowo pozostała twórczość Reymonta w opinii Komisji dystansowała się od chłopów, którzy byli znakomici, ale ja myślę za badaczami, że jest sporo racji w stwierdzeniu.

Że Reymont od innych utworów, choćby późnych, takich jak Bunt, to nie był Reymont, który Komisji Noblowskiej przypadłby do gustu.

Trwają ogromne spekulacje na temat tego, za co zostaliśmy nagrodzeni, otrzymując Nobla ze sprawą chłopów Reymonta.

Tak naprawdę, jak przyjrzymy się całokształtowi twórczości Reymonta, to jest wiele bardzo ciekawych wątków, wychodzących poza te wątki lokalne, nazwijmy to w cudzysłowie.

Te teksty jak Wampir, czy te teksty bretońskie, czy teksty japońskie Reymonta, bo też był zafascynowany japońszczyzną, prawda, gdzieś były jednak sytuowane na marginesie.

Tak, ale ja dosyć może prowokacyjnie powiedziałabym, że jest to Nobel dla Reymonta, ale także dla Żeromskiego, dla Orzeszkowej i nawet dla Adama Mickiewicza.

Henryk Markiewicz powiedział, że Reymont jest pisarzem rzeczywistości obserwującym życie, że jego takim talentem jest sztuka obserwacji rzeczywistości.

Wydaje mi się, że talent Reymonta w dużej mierze nawiązywał do realistów francuskich.

Widoczny jest przede wszystkim w małych formach narracyjnych, w znakomitych nowelach, opowiadaniach Władysława Reymonta.

Reymont dokonywał takich wprawek dotyczących chłopskiego bytowania właśnie w małych formach narracyjnych.

Chciałabym jeszcze słówko powiedzieć o tym Frobercie, bardzo krótko, bo widzę, że już chyba powinniśmy kończyć, nasz czas już tutaj upływa, ale moc Reymonta, jego powieści tkwi w konstrukcji i w kompozycji.

Wydaje mi się, że w podobnym kierunku szedł Reymont.

Warto czytać Reymonta, też zwracając na to uwagę,

I faktycznie Reymonta w chłopach nie widać.

I czytajcie Reymonta, bo warto, warto, bo jest to tak zróżnicowana i ciekawa twórczość i nie sprowadza się wcale tylko i wyłącznie do chłopów.