Mentionsy

I ten cykl inaugurujemy dzisiaj spotkaniem poświęconym profesor Marii Ossowskiej, o której dorobku filozoficznym naukowym porozmawiam z Krzysztofem Andrulonisem ze Szkoły Doktorskiej Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Warszawskiego.

Jaką rolę w dorobku Ossowskiej pracy z tego zakresu, tego mniejszościowego zdecydowanie zakresu, czy mniejszościowego pola problemowego odgrywają?

Przez długi czas tak naprawdę nie dostrzegano znaczenia tych prac pochodzących przeważnie z lat dwudziestych, początku lat trzydziestych wieku dwudziestego z tego powodu, że zakładano, że to był jakiś etap wstępny, który następnie nie wpływał na jej dalsze poszukiwania naukowe, ale od momentu opracowania monografii dorobku Ossowskiej przez profesor Dudek z Zielonej Góry stało się to już w miarę oczywiste, że te prace należy brać pod uwagę.

Gdy zadam panu kolejne pytanie, czyli pytanie o przedmiot nauki o moralności, czyli o moralność, ponieważ to jest doskonały przykład sytuacji, w której właśnie ta wrażliwość semantyka czy semantyczki z Marii Ossowskiej bardzo wyraźnie wychodzi.

Można powiedzieć, że takim jednym z marzeń Ossowskiej, marzeń ostatecznie niespełnionym było to, żeby stworzyć jedną, klarowną definicję moralności, żeby to była definicja, która wpisuje się najlepiej w założenia definicji klasycznej, żeby to była definicja jednoznaczna.

Też w zasadzie nawet zdaniem Ossowskiej trudno jest jednoznacznie rozstrzygnąć, czy możemy mówić w przypadku norm moralnych o prawdziwości bądź o fałszywości.

Podstawowym, takim podręcznikowym wręcz powiedziałbym, no bo to jeżeli ktokolwiek, cokolwiek w jakimś podręczniku przeczytał Ossowskiej, to na pewno to.

Postulatem Ossowskiej jest postulat taki, aby badać moralność jako zjawisko społeczne.

To jest jedna z dużych zalet pisarstwa Ossowskiej, że bardzo często uwrażliwia swojego czytelnika na to, jak różnicowały się kategorie moralności w zależności od tego, czy stosowały się do kobiety czy do mężczyzny.

Ale Ossowskiej było mało.

Co charakteryzuje tę pracę Ossowskiej od strony, nazwijmy to warsztatowej, ale też od strony merytorycznej?

Osiągnięciem Ossowskiej jest też to, że Ossowska zdjęła z tego pojęcia bardzo wyraźne zabarwienie wartościujące.

To jest jeden z bardzo nielicznych tekstów Marii Ossowskiej, który pozostał niedokończony, który nie został wydany za jej życia, bo Ossowska miała generalnie taką praktykę, że albo jakieś dzieło kończyła i następnie je publikowała, albo po prostu jakieś dzieło niszczyła.

Były jej w jakimś sensie bliskie, no bo gdybyśmy mieli scharakteryzować jakoś w skrócie profil polityczny Ossowskiej i jej lokalizację światopodlądową, no to byłaby to prawdopodobnie socjaldemokracja.

Warto też o Ossowskiej, o tym tekście, o którym pan powiedział w tym kontekście pamiętać, zwłaszcza, że opracował pan to zagadnienie dosyć dokładnie w pracy, którą miałem okazję pisać i która mam nadzieję, że się ukaże drukiem poświęconej kondycji polskiej, gdzie pan zestawia poglądy Ossowskiej i Tischnera na ten temat.

Powiedzieliśmy, że przeświadczenie o tym, że moralność ma wymiar społeczny, że jest zjawiskiem społecznym, jest fundamentem całego tego projektu Marii Ossowskiej, czyli projektu socjologii moralności jako części istotnej

Myślę, że dokonał już Pan bardzo interesującej i wnikliwej charakterystyki tego zasadniczego stanowiska Ossowskiej.

Teraz przyjrzyjmy się pewnemu procesowi, który już wzbudza większe kontrowersje, czy wzbudzi większe kontrowersje, czyli zastanówmy się nad tym, czy w nazwijmy to późnym dorobku Ossowskiej, zwłaszcza tym związanym z tekstem normy moralne próba systematyzacji,

Jak pan by podszedł do tego momentu w rozwoju twórczości Ossowskiej?

Tutaj chyba najlepiej ten problem ujęła i Alazarii Pawłowska, która zwracała uwagę na to, że w pisarstwie Marii Ossowskiej można dostrzec pewne continuum, to znaczy na początku jej drogi mamy właśnie to bardzo silne zaznaczenie tego, że będzie badała moralność z perspektywy opisowej, to są te deklaracje, które padały w podstawach nauki o moralności.

I to, co jest w tym podejściu Ossowskiej charakterystyczne, to to, że bardzo duży nacisk kładzie ona na szanowanie godności swej własnej.

To jest też, myślę, dowód jakiegoś w sumie całkiem rygorystycznego podejścia Ossowskiej do tego zagadnienia, że Ossowska mówi, że jeżeli na przykład ktoś się rzuci na pomoc tonącemu dziecku, wyłowi to dziecko i następnie wyjdzie z wody.

Tam między innymi pojawia się też postulat dążenia do solidarności z innymi ludźmi, tam też się pojawiają postulaty respektowania zasad demokratycznych, tam też się pojawiają postulaty na przykład poczucia humoru, co może brzmieć zadziwiające, ale tutaj chodzi Ossowskiej o to, że zawsze w lepszej sytuacji będzie społeczeństwo, które będzie potrafiło zachwić swoje własne władze.

No i te tezy są najczęściej zawarte gdzieś między wierszami, wyrażone właśnie na przykład chociażby przez używanie określonego, zabarwionego słownictwa, rzadko kiedy pojawia się tak jasno sformułowana jak ta mi i godność i szanuj cudzą, ale one tam są, w związku z czym traktowanie Ossowskiej jako

O Marii Ossowskiej, a już niedługo mogą Państwo spodziewać się kontynuacji tego cyklu, który dzisiaj rozpoczęliśmy, ponieważ jedną z kolejnych bohaterek podcastu będzie Jadwiga Staniszkis.